«سىر بويىنداعى ءدىني-اعارتۋشىلار مۇراسىن كەشەندى زەرتتەۋ» اتتى جيىندا يسلامنىڭ سوپىلىق باعىتىندا قوجا احمەت ياساۋيدەن كەيىنگى ەكىنشى تۇلعا مادىقوجا ۇرپاقتارىنىڭ شەجىرەسى جايلى پىكىرلەر ايتىلدى. ازىرەتى الىدەن باستالىپ مادىقوجا بابادان تارايتىن قوججان اۋلەتىن تاراتاتىن شەجىرە مۋزەيدە ساقتالسا, تاعى ءبىر بالاسى قىلىش قوجادان وربيتىندەردىڭ ناسابناماسى ۇرپاقتارى قولىندا.
وبلىستىق تاريحي-ولكەتانۋ مۋزەيىنىڭ عىلىمي حاتشىسى اسحات سايلاۋدىڭ ايتۋىنشا XIX عاسىرداعى قوقان بيلىگى تۇسىندا قوجالارعا شەن بەرىپ, بيلىك ۇسىنعاندىقتان شەجىرەنى قولدان جاساعاندار دا بار. سوندىقتان دا وتكەن تاريحتان دەرەك بەرەتىن كەز كەلگەن قۇجاتتى مۇقيات زەرتتەگەن ءجون.
قىلىش قوجانىڭ ءۇشىنشى ۇلى سمايىل ازدەر ۇرپاقتارىنىڭ قولىنداعى ناسابناما شامامەن ءحVىىى-ءحىح عاسىرلاردا اراب جانە تۇرىك تىلىندە جازىلعان. مۋزەي قىزمەتكەرلەرىنىڭ باستاماسىمەن العاش رەت اۋدارىلىپ وتىرعان ناسابناما يسلام الەمىندە «شاحمارۋان مۋرتادا» دەپ اتالعان ءتورتىنشى حاليفا ءالي يبن ءابۋ تاليب جانە ونىڭ ۇلى مۇحاممەد حانافيادان باستاۋ الىپ, ءحVىىى-ءحىح عاسىردا الاش جۇرتى قۇرمەتتەگەن, قۇلبولدى يشاننىڭ ۇستازى, اتاقتى سمايىل ازدەر قىلىشقوجا ۇلىنىڭ بالالارىمەن اياقتالادى. ودان كەيىنگىلەر تۋرالى مالىمەت تام-تۇم بولىپ تۇر.
ناسابناما وتكەن عاسىردىڭ الپىسىنشى جىلدارى ومىردەن وتكەن تۇرىمبەت قالپە ارقىلى كەيىنگىلەرگە جەتكەن. قازىر قالپەنىڭ نەمەرە ءىنىسى جانبولات الياكپاروۆتىڭ قولىندا ساقتالىپ تۇر. ۇزىندىعى 2,45, ەنى 13 سانتيمەتر. ال قوججان قوجادان وربيتىندەر شەجىرەسى يسلام الەمىندە وزىندىك ورنى بار قۇلبولدى يشان نەمەرەسىمەن تۇيىندەلەدى.
سمايىل ازدەر XVIII عاسىردا ءومىر سۇرگەن ەر سەيىتپەنبەتتىڭ تۇستاسى. ماڭگىلىك مەكەن تاپقان جەرى جەتىكول اۋىلىنىڭ ماڭايىنداعى قوججان بابا قورىمىندا. جەتپىسىنشى جىلدارى ۇرپاقتارى بەيىت باسىنان ەسكى كوكتاس تاۋىپ, ودان «يسماعيل ۋفات» دەگەندى انىق وقىعان.
– قۇلبولدى يشاننىڭ ۇستازى اتانعان سمايىل بابامىز بۇقاراداعى ءمىر-اراب مەدرەسەسىن بىتىرگەن رۋحاني ءىلىمدى جالعاستىرعان ۇلكەن تۇلعا بولعان. ءبىز ول كىسىنىڭ مۇراسىن زەرتتەۋدە تەگىمىزدى ايتىپ ءبولىنۋدى ەمەس, قايتا ءدىننىڭ ءدۇدامال تارماعىنا ءتۇسىپ كەتكەندەر كوبەيىپ تۇرعان بۇگىنگىدەي ۋاقىتتا بابانىڭ رۋحاني ءىلىمىن قايتا جاڭعىرتىپ, ءداستۇرلى جولىمىزدى ناسيحاتتاۋدى كوزدەپ وتىرمىز, – دەيدى ۇرپاعى سەرىكباي نۇرتازاەۆ.
سمايىل ازدەر تۋرالى العاشقى دەرەك پالمان شايىر مەن قىپشاق بۇداباي اقىننىڭ شىعارمالارىندا كەزدەسەدى. وسى كۇنى ايگىلى اقىن شورتانباي قاناي ۇلى بابا ۇرپاعىنىڭ ءبىرى دەگەن دەرەك زەرتتەلىپ جاتىر. بابادان قالعان اسا تاياق پەن تاقيا كەزىندە قولدى بولعان ەكەن. ءتىپتى ءبىر قاسكۇنەمدەر شەجىرەنى جالعاستىرعان ءتىزىمدى دە جوق قىلىپ, ورتەپ جىبەرگەن. قازىر ۇرپاقتارىنىڭ قولىندا بابانىڭ تاسبيحى, ول وقىعان قۇران كىتابى, جايناماز ساقتاۋلى تۇر.
«سىر بويىنداعى ءدىني-اعارتۋشىلار مۇراسىن كەشەندى زەرتتەۋ» جوباسى اياسىندا جاسالعان ناسابنامانىڭ ەلەكتروندى كوشىرمەسى مۋزەيگە تاپسىرىلدى.
قىزىلوردا
