كوللاجدى جاساعان –زاۋرەش سماعۇل, «ەQ»
2014 جىلى پەتروپاۆل قالاسىنا ات باسىن تىرەگەن سەرپىندىكتەردىڭ العاشقى لەگىن سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى حالقىنىڭ جىلدان-جىلعا سەلدىرەپ بارا جاتقان قاتارىن تولتىرىپ, ەلدىڭ شەتىندەگى, جەلدىڭ وتىندەگى وڭىرگە كۇنگەيدىڭ جىلىلىعىن الا كەلەتىن «وڭتۇستىك قارلىعاشتارىنا» تەڭەگەن ەدىك. كەيىنىرەك ولاردىڭ «قىزىلوردا – پەتروپاۆل» باعىتىندا جولاۋشىلار پويىزى قاتىناسىن اشۋ جونىندەگى ورتاق ءوتىنىشى پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنان سايلانعان دەپۋتاتتارىنىڭ قولداۋىمەن وڭ شەشىمىن تاۋىپ, جۇرت ونى جاقسى ىرىممەن «قۇدالار پويىزى» دەپ اتاپ كەتتى. راسىندا دا سولاي بولىپ, ەكى ءوڭىردىڭ تۇرعىندارى «سەرپىننىڭ» ارقاسىندا قۇدالاسىپ, قىز الىسىپ, قىز بەرىسۋىن كوبەيتىپ, «قۇدالار پويىزىمەن» ءجيى ساپارلاتىپ ءجۇر. تۇتاستاي العاندا, اتالعان جوبانىڭ سولتۇستىك جانە سولتۇستىك-شىعىس وڭىرلەردەگى دەموگرافيالىق احۋالدى وڭالتۋعا, تىلدىك ورتانى قازاقشالاندىرۋعا, ۇلتىمىزدىڭ تۋىستىق قارىم-قاتىناسىن نىعايتۋعا ءبىرشاما ىقپالى ءتيىپ وتىرعانى ءسوزسىز.
الايدا «سەرپىن» بويىنشا جوعارى جانە ارناۋلى ورتا وقۋ ورىندارىن بىتىرگەن تۇلەكتەردى وقىعان وڭىرلەرىندە جۇمىسقا ورنالاستىرۋ ءىسى و باستان جەتە ويلاستىرىلماعاندىقتان, بۇل الەۋمەتتىك جوبا كۇتكەندەگىدەي ناتيجە بەرىپ وتىرعان جوق. وسى كەمشىلىككە پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ 2019 جىلعى 17 مامىردا وتكىزگەن ەڭبەك جانە جۇمىسپەن قامتۋ ماسەلەلەرى جونىندەگى جيىندا نازار اۋدارىپ, «سەرپىن» جوباسىنىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ قاجەتتىگىن ايتقان بولاتىن.
كوللاجدى جاساعان – الماس ماناپ, «EQ»
سەبەبى وسى باعدارلاما بويىنشا ءبىلىم الىپ, 2018 جىلى جوعارى وقۋ ورىندارىن (جوو) بىتىرگەن العاشقى تۇلەكتەردىڭ – نەبارى 23 پايىزى, كوللەدجدەردى تامامداعانداردىڭ 24 پايىزى عانا وزدەرى وقىعان وڭىرلەردە جۇمىسقا قالعان ەدى. ماسەلەن, م.وتەمىسوۆ اتىنداعى باتىس قازاقستان ۋنيۆەرسيتەتىن تامامداعان 145 تۇلەكتىڭ 24-ءى, ياعني 16,5 پايىزى عانا وبلىس اۋماعىنداعى ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىندا جۇمىسقا ورنالاسقان, ال كوللەدج بىتىرگەن 113 تۇلەكتىڭ ىشىندە 6-ۋى, ياعني 5 پايىزى عانا جايىق وڭىرىندە تۇراقتاپ قالعان-دى.
بۇعان قوسا پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتتارى ماقساتى ورتاق «سەرپىن» الەۋمەتتىك جوباسى مەن جۇمىس كۇشى ارتىق وڭىرلەردىڭ تۇرعىندارىن جۇمىس كۇشى تاپشى وڭىرلەرگە ەرىكتى تۇردە قونىس اۋدارۋ باعدارلاماسىنىڭ اراسىندا سايكەسسىزدىك بارىن انىقتاعان. ناقتى ايتقاندا, «سەرپىن» بويىنشا الماتى, جامبىل, قىزىلوردا, ماڭعىستاۋ, تۇركىستان وبلىستارى مەكتەپتەرىنىڭ تۇلەكتەرىن باسقا 9 ءوڭىردىڭ – اقمولا, اقتوبە, اتىراۋ, شىعىس قازاقستان, باتىس قازاقستان, قاراعاندى, قوستاناي, پاۆلودار جانە سولتۇستىك قازاقستان وبلىستارىنىڭ جوعارى جانە ارناۋلى ورتا وقۋ ورىندارىندا وقىتۋ كوزدەلگەن بولسا, قونىس اۋدارۋ باعدارلاماسى بويىنشا اتالعان وبلىستاردان قونىس اۋدارۋشىلاردى قابىلداۋشى وڭىرلەر بولىپ جۇمىس كۇشى تاپشى 4 وبلىس قانا ايقىندالعان ەدى.
سول كەزدە «Serpin.KZ» سايتىندا: «بۇگىنگى كۇنى بۇل جوبانىڭ دامۋىنا كەيبىر ايماقتاردىڭ قارسىلىق ءبىلدىرۋى كەدەرگى بولىپ وتىرعانىن ايتا كەتۋ كەرەك» دەپ اشىق جازىلدى. ويتكەنى جۇمىس كۇشى جەتكىلىكتى, دەموگرافيالىق جاعدايى ءتاۋىر وڭىرلەردىڭ باسشىلارى, ەڭ الدىمەن, جەرگىلىكتى مەكتەپتەر تۇلەكتەرىنىڭ الىسقا كەتپەي, وڭىردەگى جوو-لار مەن كوللەدجدەرگە ءتۇسىپ, ماماندىق الۋىنا جانە كەيىن وزدەرى تۋىپ-وسكەن وڭىردە جۇمىسقا ورنالاسۋىنا مۇددەلى بولۋى قيسىندى ەدى. ۇكىمەت ءماجىلىس دەپۋتاتتارىنىڭ ۇسىنىسىنا وراي «سەرپىن» باعدارلاماسىنا قاتىساتىن وبلىستاردىڭ سانىن 9-دان 6-عا دەيىن قىسقارتىپ, جۇمىس كۇشى تاپشى 4 ءوڭىردى – قوستاناي, پاۆلودار, سولتۇستىك قازاقستان, شىعىس قازاقستان وبلىستارىن جانە ەلدەگى ىشكى كوشى-قوننىڭ ەرەكشەلىكتەرىنە بايلانىستى اقمولا جانە قاراعاندى وبلىستارىن قالدىردى. ولاردىڭ قاتارىنا 2022 جىلى شىعىس قازاقستاننان ءبولىنىپ شىققان اباي وبلىسى قوسىلدى. سونداي-اق اتالعان الەۋمەتتىك جوبا 2014-2016 جىلدارى رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت ەسەبىنەن تىكەلەي قارجىلاندىرىلعان بولسا, 2017-2019 جىلدارى وعان قاجەتتى قاراجات جالپى سيپاتتاعى ترانسفەرتتەر رەتىندە جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندارعا بەرىلدى. ال 2020 جىلدان باستاپ «سەرپىن» باعدارلاماسى جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردىڭ ءبىلىم بەرۋ سالاسىنا بولگەن قارجىسى ەسەبىنەن جۇزەگە اسىرىلىپ كەلەدى. وسىعان وراي قازىر سەرپىندىكتەر 7 وڭىردەگى 15 جوو-دا ءبىلىم الىپ ءجۇر.
ايتسە دە, «سەرپىننىڭ» تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ ماقساتىندا قولدانىلعان شارالاردىڭ ناتيجەسى ءالى دە كوڭىل كونشىتپەيدى. وقۋ-اعارتۋ مينيسترلىگىنە قاراستى «قارجى ورتالىعى» اكتسيونەرلىك قوعامىنىڭ مالىمەتى بويىنشا 2020-2022 جىلدارى «سەرپىن» باعدارلاماسى بويىنشا جوو-لاردى تامامداعان 8 948 تۇلەكتىڭ 3 200-ءى, ياعني 35,7 پايىزى وقىعان وڭىرىندە العان ماماندىقتارى بويىنشا جۇمىسقا ورنالاسۋ جونىندەگى مىندەتتەمەلەرىن ورىنداماعان. سول سەبەپتى قازىر «قارجى ورتالىعى» اق ولاردى وقىتۋعا جۇمسالعان بيۋدجەت قارجىسىن سوت تارتىبىمەن ءوندىرىپ الۋ شارالارىن قولدانۋ ۇستىندە. بۇدان بولەك, مەملەكەتتىك گرانتتى وقىعان وڭىرىندە جۇمىسپەن وتەۋ مىندەتىنەن 4 191 تۇلەك بوساتىلعان. مۇنداي جەڭىلدىك وتباسى قۇرىپ, وزگە وڭىرگە كەتكەن, بالالى بولعان جانە ماگيستراتۋراعا ءتۇسۋ ارقىلى وقۋىن ودان ءارى جالعاستىرعان تۇلەكتەرگە بەرىلگەن. وسىلايشا, «سەرپىن» الەۋمەتتىك جوباسى بويىنشا دايارلانعان جاس مامانداردىڭ نەبارى 17 پايىزى عانا وزدەرى وقىعان وڭىرلەردە جۇمىسقا قالعان.
«سەرپىن» ارقىلى جوعارى ءبىلىم العان ءار ءۇشىنشى تۇلەكتىڭ سوتقا تارتىلۋىنىڭ نەگىزگى سەبەپتەرى – ولاردىڭ وقىعان وڭىرلەرىندە ماماندىعى بويىنشا جۇمىس تاپپاۋى جانە باسپانا ماسەلەسىن شەشە الماۋى. شىنتۋايتىندا, وسى الەۋمەتتىك جوبانى جۇزەگە اسىرۋدا عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم مينيسترلىگىنىڭ, ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترلىگىنىڭ, وڭىرلەر اكىمدىكتەرىنىڭ جانە جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ جۇمىستارى جەتكىلىكتى ۇيلەستىرىلمەگەندىكتەن, كوزدەلگەن تۇپكى ناتيجە قامتاماسىز ەتىلمەي كەلەدى. ءتىپتى جوو-لار وزدەرىنىڭ تۇلەكتەرىنىڭ, سونىڭ ىشىندە سەرپىندىكتەردىڭ دە 90-95 پايىزى جۇمىسپەن قامتىلعانى تۋرالى ادام سەنگىسىز اقپارات تاراتىپ جۇرگەندىگى ءمالىم. بۇل «جەتىستىككە» جوو-لاردى ءبىتىرۋشى ستۋدەنتتەردەن جۇمىس بەرۋشىلەردىڭ وزدەرىن جاس مامان رەتىندە جۇمىسقا شاقىرۋ تۋرالى سۇرانىس حاتتارىن اكەلۋدى تالاپ ەتىپ, سول حاتتاردى تاپسىرعان جاعدايدا عانا ديپلومدارىن بەرۋ ارقىلى قول جەتكىزىلەتىنى بەلگىلى. ال ونداي سۇرانىس حاتتاردىڭ قايسىسى شىن, قايسىسى جالعان ەكەنىن جوو-لار تاراپىنان ەشكىم تەكسەرمەيدى.
«سەرپىن» باعدارلاماسىنىڭ تۇلەكتەرىن جۇمىسپەن قامتۋدىڭ كۇردەلىلىگى ەسكەرىلە وتىرىپ, ولارعا 2022 جىلدان باستاپ مەملەكەتتىك گرانتتى جۇمىسپەن وتەۋ مىندەتىن جوعارى ءبىلىمدى ماماندار جەتىسپەيتىن 11 ءوڭىردىڭ – اباي, اقمولا, اقتوبە, اتىراۋ, باتىس قازاقستان, قاراعاندى, قوستاناي, پاۆلودار, سولتۇستىك قازاقستان, ۇلىتاۋ, شىعىس قازاقستان وبلىستارىنىڭ قايسىسىنىڭ بولسىن مەملەكەتتىك جانە جەكە ۇيىمدارىندا جۇمىس ىستەۋ ارقىلى ورىنداۋعا رۇقسات ەتىلدى. بۇعان قوسا, مەملەكەتتىك گرانتتى جۇمىسپەن وتەۋ مەرزىمى 3 جىلدان 2 جىلعا دەيىن قىسقارتىلدى.
ءبىزدىڭ ويىمىزشا, «سەرپىن» الەۋمەتتىك جوباسىنىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ ءۇشىن ونى «قۋاتتى وڭىرلەر – ەل دامۋىنىڭ درايۆەرى» ۇلتتىق جوباسىمەن بارىنشا سايكەستەندىرۋ قاجەت. ماسەلەن, ەگەر «سەرپىنگە» بولىنەتىن مەملەكەتتىك ءبىلىم گرانتتارى وڭتۇستىك وڭىرلەردەن سولتۇستىك وڭىرلەرگە ەرىكتى تۇردە قونىس اۋدارۋشىلار مەن اتاجۇرتقا وڭىرلىك كۆوتا بويىنشا ورالعان قانداستاردىڭ وتباسىلارىنداعى مەكتەپ بىتىرۋشىلەرگە عانا بەرىلەتىن بولىپ شەشىلسە, وندا اتالعان ەكى مەملەكەتتىك باعدارلامانىڭ دا تيىمدىلىگى ارتا ءتۇسۋى ابدەن مۇمكىن. مۇنىڭ ءوزى سەرپىندىكتەردىڭ جوو-لاردى بىتىرگەن سوڭ وقىعان وڭىرلەرىندە جۇمىسقا قالماي, سوتقا سۇيرەلەنىپ, سەرگەلدەڭ كەشۋىن بولدىرماۋعا دا سەپتىگىن تيگىزەر ەدى.
