ينتەرنەتى ارزان ەلمىز

«تاريف جىل سايىن قىمباتتاسا دا, ساپاسى جاقسارمايدى», دەپ شاعىم­دا­نا­تىندار كوپ. قازىر جۇمىستىڭ كوبى ينتەرنەتكە بايلانىپ تۇرعان سوڭ تۇتىنۋشىعا شارىقتاعان ۇستىنە شارىقتاي بەرەتىن باعا دا باس اۋرۋ. جاۋاپتى ءمينيستردىڭ ء«بىزدىڭ ەلىمىزدە تاريف ارزان» دەگەن سوزىنەن كەيىن ۇيالى وپەراتورلار باعانى بىردەن كوتەرىپ جىبەرگەن ەدى. سودان سوڭ نەگىزسىز كوتەرىلگەن باعاعا قاتىستى شاعىم دا كۇرت كوبەيە ءتۇستى. وسىعان بايلانىس­تى باسەكەلەستىكتى قورعاۋ جانە دامىتۋ اگەنتتىگى جىل سوڭىندا ۇيالى وپەراتورلاردى تەرگەپ-تەكسەرىپ, وتكەن 2023 جىلى تاريفتىك جوسپارلار بويىنشا باعانىڭ 7,7 پايىزدان 57,3 پايىزعا دەيىن ايتارلىقتاي وسكەنىن راستادى.

الايدا باعانىڭ كوتەرىلگەنىنە قارا­ماستان, الەمدىك رەيتينگتە ينتەرنەتى ەڭ ارزان ەلدەردىڭ قاتارىندا تۇر ەكەنبىز. «Cable.co.uk.» كومپانياسىنىڭ زەرتتەۋى بويىنشا ەلىمىز كەڭجولاقتى ينتەرنەت جەلىسى ەڭ ارزان مەملەكەتتەردىڭ اراسىندا 2-ورىندى يەلەنگەن. ورتاشا ەسەپپەن ءبىر ايلىق شىعىن 5,11 دوللاردى قۇرايدى.

قۇنى قانشاعا وسسە دە, ساتىپ الۋعا ءماجبۇر تۇتىنۋشىلاردىڭ نازى – ينتەر­نەتتىڭ جىلدامدىعى. ولار ۇيالى وپەراتورلار باعاسىنا ساي قىزمەت كورسەتپەيدى دەيدى. ال «قولجەتىمدى ينتەرنەت» ۇلت­تىق جوباسىنا سايكەس 2027 جىلعا دەيىن ەلىمىز تولىعىمەن 100 مبيت/س-دان كەم ەمەس جىلدامدىقتاعى ينتەرنەتپەن قام­تاماسىز ەتىلەدى. ونى ىسكە اسىرۋعا 1,5 ترلن تەڭگە قاراستىرىلىپ وتىر. بىراق مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ تسيفرلىق دامۋ, يننوۆاتسيالار جانە اەروعارىش ونەركاسىبى مينيسترلىگىنە جوسپاردى 2025 جىلعا دەيىن ورىنداۋدى تاپسىرعان. ويتكەنى اۋىلداردا جاعداي ءماز ەمەس. 1 432 اۋىلعا ءالى ءموبيلدى ينتەرنەت تە قوسىلماعان.

«Speedtest Global Index» دەرەگى بو­يىنشا ەلىمىز ءموبيلدى ينتەرنەت جىل­دام­دىعى بويىنشا 67-ورىندا (35,90 مبيت/س) بولسا, كەڭجولاقتى ينتەرنەت جەلىسى جىلدامدىعى بويىنشا 99-ورىندا (47,53 مبيت/س) تۇر. ينتەرنەت جىلدامدىعى بو­يىنشا رەيتينگ دەرەكتەرىن سالىستىرىپ كورسەك, كورشى ەلدەردىڭ كەيبىرىنىڭ كوشى بىزدەن كەيىن تۇرعانى راس. ونىڭ ۇستىنە باعاسى الدەقايدا قىمباتىراق. مىسالى, قىرعىزستان ءموبيلدى ينتەرنەت جىلدامدىعى بويىنشا 89-ورىندا (25,69 مبيت/س) بولسا, كەڭجولاقتى ينتەرنەت جەلىسى جىلدامدىعى بويىن­شا 91-ورىندا (54,37 مبيت/س) تۇر. ونداعى ينتەرنەت جىلدامدىعى ءبىزدىڭ ەلمەن شامالاس بولعانىمەن, تاريف قۇنى ەكى ەسەگە قىمبات. ورتاشا ەسەپپەن ءبىر ايلىق شىعىن 10,27 دوللارعا تەڭ. ال ينتەر­نەتى ارزان ەلدەر رەيتىنگىندە 11-ورىندا تۇر. قىرعىزستاندا دا ينتەرنەتكە قول جەتكىزە الماي وتىرعان اۋىل-ايماقتار بار. ولار 2024 جىلعا دەيىن 1 600 الەۋمەتتىك ماڭىزى بار نىساندى جانە 213 ەلدى مەكەندى ينتەرنەتپەن قام­تاماسىز ەتۋدى جوسپارلاپ وتىر. ايتا كە­تەيىك, ونداعى ەڭ ۇلكەن باي­لانىس وپەراتورى – «قىرعىزتەلەكوم» كومپانياسى.

وزبەكستان ءموبيلدى ينتەرنەت جىل­دامدىعى بويىنشا 100-ورىندا (23,69 مبيت/س) بولسا, كەڭجولاقتى ينتەرنەت جەلىسى جىلدامدىعى بويىنشا 93-ورىندا (54,12 مبيت/س) تۇر. ورتاشا ەسەپپەن ءبىر ايلىق شىعىن 15,48 دوللاردى قۇ­رايدى. ينتەرنەتى ارزان ەلدەر اراسىندا 25-ورىندا. «تسيفرلى وزبەكستان-2030» باعدارلاماسى اياسىندا ينتەرنەتكە قو­سىل­عان ەلدى مەكەندەردى 78 پايىزدان 95 پا­يىزعا دەيىن كوتەرۋ مىندەتى العا قو­يىلعان.

ال تاجىكستان ءموبيلدى ينتەرنەت جىل­دامدىعى بويىنشا 138-ورىندا (9,67 مبيت/س) بولسا, كەڭجولاقتى ينتەرنەت جەلىسى جىلدامدىعى بويىنشا 136-ورىندا (20,77 مبيت/س) تۇر. ورتاشا ەسەپپەن ءبىر ايلىق شىعىن 23,85 دوللارعا تەڭ. ەل پرەزيدەنتى ەمومالي راحمون 2022 جىلعى جولداۋىندا ينتەرنەت جىلدامدىعىن سىنعا العان بولاتىن. سودان كەيىن بايلانىس وپەراتورلارى ينتەرنەت ساپاسىن جاقسارتىپ, تاريف قۇنىن تومەندەتۋگە ۋادە بەرگەن.

ال تۇرىكمەنستان ءموبيلدى ينتەرنەت جىلدامدىعى بويىنشا 169-ورىندا بولسا, كەڭجولاقتى ينتەرنەت جەلىسى جىلدامدىعى بويىنشا 109-ورىندا (8,68 مبيت/س) تۇر. ورتاشا ەسەپپەن ءبىر ايلىق شىعىن 45,80 دوللاردى قۇرايدى. ەلدە ونلاين وقۋ, جۇمىس ىستەۋ وتە قيىن. سونداي-اق Youtube, Facebook, WhatsApp الەۋمەتتىك جەلىلەرىنە شەكتەۋ قويىلعان.

ال رەسەي ءموبيلدى ينتەرنەت جىلدام­دىعى بويىنشا 99-ورىندا (20,04 مبيت/س) بولسا, كەڭجولاقتى ينتەرنەت جەلىسى جىلدامدىعى بويىنشا 59-ورىندا (81,95 مبيت/س) تۇر. ورتاشا ەسەپپەن ءبىر ايلىق شىعىن 8,07 دوللارعا تەڭ.

ال قىتاي ينتەرنەتى ەڭ جىلدام ەلدەر­دىڭ وندىعىنا كىرەدى. وندا 1 ميللياردتان استام ينتەرنەت پايدالانۋشى بار. الايدا بايلانىس جەلىسى مەملەكەت تاراپىنان قاتاڭ قاداعالانادى. YouTube, Facebook الەۋمەتتىك جەلىلەرى تەك VPN ارقىلى قولجەتىمدى. ولار ءموبيلدى ينتەرنەت جىلدامدىعى بويىنشا 4-ورىندا (164,14 مبيت/س) بولسا, كەڭجولاقتى ينتەرنەت جەلىسى جىلدامدىعى بويىنشا 5-ورىندا (230,39 مبيت/س) تۇر. ورتاشا ەسەپپەن ءبىر ايلىق شىعىن – 20,99 دوللار.

جاپونيادا ينتەرنەت بىزدەن 8 ەسە قىمبات. بىراق شىن مانىندە ءبىز توكيونى باسىپ وزا قويعان جوقپىز. ولار ءموبيلدى ينتەرنەت جىلدامدىعى بويىنشا 53-ورىندا (47,00 مبيت/س), كەڭجولاقتى ينتەرنەت جەلىسى جىلدامدىعى بويىنشا 16-ورىندا (170,29 مبيت/س) تۇر. ورتاشا ەسەپپەن ءبىر ايلىق شىعىن – 43,71 دوللار. سونداي-اق جاپونيادا بىزدەگىدەي ەمەس ەلدىڭ 90,22 پايىزى ينتەرنەت جەلىسىمەن قامتاماسىز ەتىلگەن.

ال سينگاپۋر ۇكىمەتى جاقىندا ەلدىڭ 99 پايىزى ينتەرنەتپەن قامتاماسىز ەتىل­گەنىن مالىمدەدى. ءارى بۇل – كەڭجولاقتى ين­تەرنەت جەلىسى جىلدامدىعى بويىنشا 1-ورىندا تۇرعان مەملەكەت (264,15 مبيت/س). دەگەنمەن جوعارىدا اتاپ وتكەن «قول­جەتىمدى ينتەرنەت» ۇلتتىق جوبا­سى جۇيەلى جۇزەگە اسىرىلسا, ەلىمىز ال­دىڭ­عى قاتارعا شىعىپ, 100 پايىز جو­عارى جىلدامدىقتاعى ينتەرنەتپەن قامتا­ماسىز ەتىلگەن مەملەكەت بولۋدان ءۇمىتتى.