كوللاجدى جاساعان –زاۋرەش سماعۇل, «ەQ»
وسى ورايدا پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ بىلتىر تۇركىستاندا وتكەن ۇلتتىق قۇرىلتايدا: «قازىر ەلىمىزدەگى مەكتەپ كىتاپحانالارىندا 130 ميلليوننان استام كىتاپ بار. بىراق ونداعى كوركەم ادەبيەتتىڭ ۇلەسى ماردىمسىز. شىن مانىندە, كىتاپ وقيتىن ەل زيالى ۇلتقا اينالادى. ءبىز جاس ۇرپاقتىڭ كىتاپقا قۇشتارلىعىن وياتۋىمىز كەرەك. بۇل قيىن ماسەلە ەكەنىن تۇسىنەمىن. اسىرەسە ولاردىڭ بار نازارى الەۋمەتتىك جەلىدە بولعان كەزدە ءتىپتى قيىن. بىراق بۇل ماسەلەمەن اينالىسۋ كەرەك. باسقا جول جوق. سوندىقتان «بالالار كىتاپحاناسى» اتتى جاڭا باعدارلامانى قولعا الۋدى تاپسىرامىن. قازاق ادەبيەتىنىڭ ءتۇرلى كەزەڭىن جانە جانرلارىن قامتيتىن ارنايى ءتىزىم جاسالۋعا ءتيىس. سول تىزىمدەگى كىتاپتار بارلىق بالاعا قولجەتىمدى بولۋى كەرەك», دەگەن بولاتىن.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ وسى تاپسىرماسىنا سايكەس وقۋ-اعارتۋ مينيسترلىگىنىڭ رەسپۋبليكالىق عىلىمي-پەداگوگيكالىق كىتاپحاناسىندا «بالالار كىتاپحاناسى» باعدارلاماسىنا ۇسىنىلاتىن كىتاپتار ءتىزىمى جاسالىپ, وعان قازاق ادەبيەتى تاريحىنىڭ بارلىق كەزەڭى مەن جانرىن قامتيتىن 1 770 شىعارما ەنگىزىلگەن. ونىڭ 76 پايىزى – وتاندىق, 24 پايىزى – الەم ادەبيەتىنىڭ ءىنجۋ-مارجاندارى. ولاردى ىرىكتەۋ ءۇشىن ارنايى قۇرىلعان كوميسسيا قازاق ءتىلى جانە ادەبيەتى ءپانى مۇعالىمدەرى مەن مەكتەپ كىتاپحاناشىلارى اراسىندا جۇرگىزىلگەن ساۋالناما ناتيجەلەرىن ەسكەرگەن.
«بالالار كىتاپحاناسى» باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرىپ, وقۋشىلاردىڭ كوركەم ادەبيەتكە قىزىعۋشىلىعىن ارتتىرۋ – مۇعالىمدەرمەن قاتار, مەكتەپ كىتاپحاناشىلارىنىڭ دا تىكەلەي مىندەتى. شىنتۋايتىندا, ولاردىڭ بۇل باعىتتا بۇرىننان اتقارىپ كەلە جاتقان ىستەرى دە از ەمەس. ماسەلەن, مەكتەپ كىتاپحاناشىلارى جاڭا كىتاپتاردى قابىلداپ, ەسەپكە الۋ, وقىرماندارعا بەرۋ, كىتاپحانا قورىنىڭ ساقتالۋىن قامتاماسىز ەتۋ جانە ودان ساپاسى مەن مازمۇنى جاعىنان ەسكىرگەن ادەبيەتتى شىعارۋ, وقۋشىلار مەن ۇستازدارعا قاجەتتى وقۋلىقتار مەن ادىستەمەلىك قۇرالدارعا تاپسىرىس بەرۋ, ءداستۇرلى جانە ەلەكتروندى كاتالوگتەر قۇراستىرۋ, تاقىرىپتىق كارتوتەكا جاساۋ, كىتاپحانا كۇندەلىگىن جۇرگىزۋ, وقۋ-تاربيە ۇدەرىسىن اقپاراتتىق قامتاماسىز ەتۋ, كىتاپ كورمەلەرى مەن وقىرماندار كونفەرەنتسيالارىن, «دەمالىستا وقۋ» ءىس-شاراسىن, ەكسكۋرسيالار, كونكۋرستار, شولۋلار, چەللەندجدەر ۇيىمداستىرۋ سياقتى جۇمىستارمەن ۇدايى اينالىسادى. بۇعان قوسا ولار 2020 جىلدىڭ قاراشا ايىنان باستاپ «وقيتىن مەكتەپ – وقيتىن ۇلت» ارنايى جوباسى اياسىندا وقۋ-تاربيە جۇمىستارىنا مۇعالىمدەرمەن قاتار اتسالىسىپ ءجۇر. وسىعان وراي وزدەرىنىڭ «وقۋ مەكتەبى» جوباسىن ازىرلەپ, ءىس-شارالاردى وفلاين جانە ونلاين فورماتتا وتكىزىپ كەلەدى.
سۋرەتتى تۇسىرگەن – ەرلان ومار, «EQ»
قازىرگى كەزدە مەكتەپ كىتاپحاناشىلارىنا ۇلكەن تالاپ قويىلىپ وتىر. ولار دا مۇعالىمدەر سياقتى بىلىكتىلىكتى ارتتىرۋ كۋرسىنان وتكەندىگى تۋرالى سەرتيفيكات الۋعا, پەداگوگيكالىق كەڭەستەردە, اتا-انالار جينالىستارىندا ءسوز سويلەۋگە, بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىندا ماقالا جاريالاۋعا, ۇلتتىق ءبىلىم بەرۋ دەرەكتەر قورىن تولتىرۋعا ءتيىس.
ءبىز تىلدەسكەن مەكتەپ ديرەكتورلارى مەكتەپ كىتاپحاناشىلارى كوپ جۇمىس اتقارادى, جۇكتەمەلەرى مادەنيەت سالاسىنداعى ارىپتەستەرىنىكىنەن الدەقايدا ارتىق, الايدا ولارمەن سالىستىرعاندا جالاقىلارى ەداۋىر تومەن دەگەن پىكىر ايتتى. مۇعالىمدەر مەن مادەنيەت سالاسىنداعى كىتاپحاناشىلاردىڭ جالاقىلارى كەزەڭ-كەزەڭمەن ارتتىرىلىپ وتىرعانىمەن, مەكتەپ كىتاپحاناشىلارى مۇنداي الەۋمەتتىك قامقورلىقتان تىس قالعان.
وقۋ-اعارتۋ مينيسترلىگىنىڭ مالىمەتىنە قاراعاندا, بيىلعى وقۋ جىلىندا ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىندا 7822 كىتاپحاناشى جۇمىس ىستەپ ءجۇر. ولاردىڭ 6840-عى – مەكتەپتەردە, 337-ءسى – قوسىمشا ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىندا, 645-ءى – تەحنيكالىق جانە كاسىپتىك ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىندا. ۇلتتىق ستاتيستيكا بيۋروسىنىڭ دەرەكتەرى بويىنشا 2023 جىلى مەملەكەتتىك ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارى كىتاپحاناشىلارىنىڭ ورتاشا ايلىق نومينالدى جالاقىسى 114 446 تەڭگە, مادەنيەت سالاسىنداعى كىتاپحاناشىلاردىكى 174 387 تەڭگە بولعان. سەبەبى ازاماتتىق قىزمەتشىلەرگە ەڭبەكاقى تولەۋ جۇيەسىنە سايكەس ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىنىڭ كىتاپحاناشىلارى «س – اكىمشىلىك پەرسونال» فۋنكتسيالىق بلوگىنە, ال مادەنيەت سالاسىنىڭ كىتاپحاناشىلارى «ۆ2 – باسقا سالالاردىڭ نەگىزگى پەرسونالى» فۋنكتسيالىق بلوگىنە جاتقىزىلعان. مادەنيەت سالاسىنىڭ كىتاپحاناشىلارى ەرەكشە ەڭبەك جاعدايلارى ءۇشىن لاۋازىمدىق جالاقىسىنىڭ 35 پايىزى مولشەرىندە ۇستەمەاقى دا الادى.
ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىنىڭ كىتاپحاناشىلارىن مادەنيەت سالاسىنداعى ارىپتەستەرىنە تەڭەستىرىپ, ۆ2 فۋنكتسيالىق بلوگىنە جاتقىزۋ جانە ولارعا دا 35 پايىزدىق ۇستەمەاقى تولەۋ ءۇشىن مەملەكەتتىك بيۋدجەتتەن قوسىمشا قارجى ءبولۋ قاجەت. وقۋ-اعارتۋ مينيسترلىگىنىڭ ەسەپتەۋىنشە, بۇل ماقساتقا الداعى ءۇش جىلدىق كەزەڭدە بولجامدى قاجەتتىلىك شامامەن 20,1 ملرد تەڭگەنى قۇرايدى, سونىڭ ىشىندە 2024 جىلى – 5,9 ملرد تەڭگە, 2025 جىلى – 7,1 ملرد تەڭگە, 2026 جىلى – 7,2 ملرد تەڭگە.
جالپى, مەكتەپ كىتاپحاناشىلارىن ءبىلىم بەرۋ ۇيىمىنىڭ نەگىزگى پەرسونالىنا جاتقىزباي, اكىمشىلىك ءھام كومەكشى پەرسونالعا جاتقىزۋمەن كەلىسۋ قيىن. ويتكەنى مەكتەپ كىتاپحاناسى – جاي عانا كىتاپ قويماسى ەمەس, شىن مانىندە زياتكەرلىك ورتالىق. ال ونىڭ قىزمەتكەرلەرى – كىتاپحاناشىلار شاكىرتتەردىڭ وقۋ ساۋاتتىلىعىن ارتتىرۋ جانە ولارعا رۋحاني تاربيە بەرۋ ىسىنەن استە دە شەت قالىپ جۇرگەن جوق. بۇل رەتتە ورتا ءبىلىم بەرۋ كوشباسشىلارى سانالاتىن جانە وزگە مەكتەپتەرگە ۇلگى رەتىندە ۇسىنىلىپ وتىرعان نازارباەۆ زياتكەرلىك مەكتەپتەرىنىڭ كىتاپحاناشىلارىنا «پەداگوگ-كىتاپحاناشى» مارتەبەسى بەرىلىپ, ولارعا لايىقتى جالاقى تولەنىپ وتىرعاندىعىن دا ەسكەرگەن ءجون.
شىنىن ايتساق, قازىرگى ۋاقىتتا مادەنيەت سالاسىنىڭ كىتاپحانالارىنا بارىپ, كىتاپ الىپ وقيتىن وقىرمان ونشا كوپ ەمەس. اسىرەسە اۋىلدى جەرلەردەگى كىتاپحانالاردىڭ قىزمەتىن پايدالانۋشىلار نەكەن-ساياق. سونى كورىپ-ءبىلىپ جۇرگەن مەكتەپ كىتاپحاناشىلارى «ادىلدىك قايدا؟» دەگەن ساۋالدارىن ءارتۇرلى دەڭگەيدەگى شەنەۋنىكتەر مەن دەپۋتاتتارعا ايتۋداي-اق ايتىپ ءجۇر. تەك ودان ازىرگە ەش ناتيجە شىقپاي تۇر.
