تاسقىنعا توسقىن كەرەك

جۇقپالى اۋرۋدان جۇرت امان

دەنساۋلىق ساقتاۋ ءمينيسترى اجار عينياتتىڭ ايتۋىنشا, 2023 جىل­­دىڭ قورىتىندىسى بويىنشا جۇقپالى اۋرۋلار بويىنشا ەپيدەميولوگيا­لىق احۋال تۇراقتى بولىپ قالدى. ال­دىن الۋ شارالارىنىڭ ارقاسىندا 20-دان اسا قاۋىپتى جۇقپالى اۋرۋ تىركەلگەن جوق. ولاردىڭ اراسىندا وبا, تىرىسقاق جانە پوليوميەليت بار. سونداي-اق 39 ينفەكتسيا, ولاردىڭ قاتارىندا كوروناۆيرۋس, روتاۆيرۋس جانە ءجىتى ىشەك ينفەكتسيالارى بويىنشا سىرقاتتانۋ الدەقايدا تومەندەگەن.

قازىرگى ۋاقىتتا ءجىتى رەسپيراتورلىق ينفەكتسيالارمەن سىرقاتتانۋدىڭ كەزەكتى ماۋسىمى ءجۇرىپ جاتىر. ول جىل سايىن قازاننان مامىرعا دەيىن سوزىلادى. الدىن الۋ ماقساتىندا وتكەن جىلى قاۋىپ-قاتەر توبىنا جاتاتىن 2,4 ملن ادام تۇماۋعا قارسى ەكپە العان ەدى. بۇل حالىقتىڭ 12%-ىن قۇرايدى. وسى رەتتە ددسۇ ۇسىناتىن دەڭگەي كەمىندە 10%-دى قۇرايدى.

جالپى, ەپيدەميولوگيالىق ماۋ­سىم باستالعاننان بەرى ستاتسيونارلاردا 31 مىڭنان استام ناۋقاس ەمدەلىپ شىققان. ال 2 ملن-نان استام سىرقات امبۋلاتوريالىق ەم الىپتى. ەل بو­يىنشا بارلىعى 10 مىڭعا جۋىق ينفەك­تسيالىق توسەك-ورىن قويىلدى. وندا بالالار ءۇشىن شامامەن 3 مىڭ توسەك-ورىن قاراستىرىلعان.

COVID-19 پاندەمياسىنىڭ اياق­تالۋىنا قاراماستان, ءتيىستى باقىلاۋ جالعاسىپ جاتىر. قازاقستاندا كورونا­ۆي­رۋستىق ينفەكتسيا بويىنشا جاعداي تۇراقتى. كەيىنگى جارتى جىلدا اي سايىن 100-دەن 400-گە دەيىن جاعداي تىركەلگەن, بۇل كوروناۆيرۋستىڭ جىل بويى تارالاتىنىن راستايدى.

وتكەن جىلدىڭ سوڭىندا 29 مىڭنان استام قىزىلشا جۇقتىرۋ جاعدايى تىر­كەلدى. وكىنىشكە قاراي, ونىڭ 80%-ى 14 جاسقا دەيىنگى بالالارعا تيەسىلى. جاڭا جىلدىڭ ءبىرىنشى كۇنىنەن باستاپ 1 674 قىزىلشامەن سىرقاتتانۋ جاعدايى تىركەلدى. جاعدايدى تۇراقتاندىرۋ ءۇشىن وتكەن جىلى جوسپار بويىنشا ۆاكتسينالاۋ جۇرگىزىلدى. ناتيجەسىندە, التى جاسقا دەيىنگى 700 مىڭعا جۋىق بالا ەكپە الىپ ۇلگەردى. وعان قوسا ۇكىمەت رەزەرۆىنەن قاراجات ءبولىنىپ, قىزىلشاعا, قىزامىققا جانە پاروتيتكە قارسى 1,5 ملن دوزا ۆاكتسينا ساتىپ الىندى. قازىر قوسىمشا ۆاكتسينالاۋ اياسىندا 930 مىڭنان استام ادام ەكپە الدى, كۇن سايىن 20 مىڭنان استام ادام ۆاكتسينالانىپ جاتىر.

وڭىرلەردە قىزىلشاعا قارسى يممۋنيزاتسيانى كۇشەيتۋ جونىندەگى شارالار تۋرالى قاراعاندى وبلىسىنىڭ اكىمى ەرماعانبەت بولەكپاەۆ پەن قوس­تاناي وبلىسىنىڭ اكىمى قۇمار اق­ساقالوۆ ايتىپ بەردى. ال پرەمەر-مينيستر مونيتورينگ قورىتىندىسى بو­يىن­شا وتكەن جىلى ەڭ قاۋىپتى ينفەك­­تسيالارمەن اۋىرعان ناۋقاستار تىركەل­مەگەنىن ايتتى. بۇل رەتتە كەڭ تارالعان ۆيرۋستىق ينفەكتسيالار بويىنشا دا كورسەتكىشتەر ايتارلىقتاي تومەندەگەن.

«تەك وتكەن جىلدان بەرى ەلىمىزدە قىزىلشامەن اۋىرعاندار سانى ايتارلىقتاي ءوسىپ كەتتى. ول سوڭعى 10 جىلدا بولماعان كورسەتكىشكە جەتىپ وتىر. ولاردىڭ 80%-عا جۋىعى – 14 جاسقا دەيىنگى بالالار. اۋىرعانداردىڭ كوپشىلىگى – ءتيىستى ەكپە الماعاندار», دەدى ءا.سمايىلوۆ.

سونىمەن قاتار ۇكىمەت باسشىسى ەكپە الماعان ناۋقاستاردىڭ اۋرۋى اسقىنىپ كەتۋ قاۋپى جوعارى ەكەنىن ايتتى. دەگەنمەن اتا-انالاردىڭ اراسىندا بالالارىنا ەكپەنى ادەيى سالعىزباي, باس تارتىپ وتىرعانداردىڭ قاتارى از ەمەس, مۇنىڭ سوڭى اۋىر زارداپتارعا الىپ كەلۋى مۇمكىن.

«جاعدايدى تۇراقتاندىرۋدىڭ جالعىز جولى – ەكپە سالۋ. قىزىلشاعا قارسى جاپپاي يممۋنيزاتسيا جۇرگىزۋ ءۇشىن قوسىمشا 1,5 ملن دوزا ۆاكتسينا ساتىپ الىندى. وسى ماقساتتار ءۇشىن ۇكىمەت وتكەن جىلدىڭ قىركۇيەك ايىندا رەزەرۆتەن 3 ملرد تەڭگەدەن استام قاراجات ءبولدى. الايدا كورىپ وتىرعانىمىزداي, كەيبىر وڭىرلەردە قىزىلشاعا قارسى يممۋنيزاتسيا­مەن قامتۋ دەڭگەيى ءالى دە تومەن», دەدى پرەمەر-مينيستر. ءسويتىپ, وسىعان وراي قىزىلشاعا قارسى ۆاكتسينالاۋ جۇمىستارىن كۇشەيتۋدى, سونداي-اق  باسقا دا پروفيلاكتيكالىق ەكپەلەرمەن ۆاكتسينالاۋدى بارىنشا جانداندىرۋدى تاپسىردى.

«جول قاتىناسى قيىن جانە شال­عايداعى اۋىل تۇرعىندارىن ۆاكتسينالاۋ ءۇشىن جاعداي جاساۋ كەرەك», دەگەن ۇكىمەت باسشىسى. مەديتسينا قىزمەتكەرلەرىنىڭ جاۋاپكەرشىلىگىن ارتتىرا وتىرىپ, اسىرەسە اۋىلدىق جەرلەرگە جەتكىزۋ كەزىندە ۆاكتسينالاردى ساقتاۋ مەن تاسىمالداۋدىڭ ءتيىستى رەجىمىن قامتاماسىز ەتۋ قاجەتتىگىن ەسكە سالدى.

«باسپاسوزدە جانە الەۋمەتتىك جەلى­لەردە ۆاكتسيناتسياعا قاتىستى ادەيى جالعان اقپاراتتىڭ تارالۋىنا مونيتورينگ جۇرگىزىپ, ولاردىڭ الدىن الۋ كەرەك. ۋچاسكەلىك دەڭگەيدەگى مەديتسينا قىزمەتكەرلەرى اتا-انالارعا پروفيلاكتيكالىق ەكپەنىڭ بالالار ءۇشىن ماڭىزدىلىعى مەن قاۋىپسىزدىگى تۋرالى ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارىن جۇر­گىزۋگە ءتيىس», دەپ تۇيىندەدى ول ءسوزىن.

قاۋىپتىڭ الدىن الۋعا دايىنبىز با؟

ۇكىمەت وتىرىسىندا ەل وڭىرلەرى­نىڭ ال­داعى سۋ تاسقىنى كەزەڭىنە دا­­يىن­­­دىعى دا قارالدى. توتەنشە جاع­­داي­­لار ءمينيسترى سىرىم ءشارىپ­حانوۆ الداعى سۋ تاسقىنى كەزەڭىنە دا­­يىن­­دىق باستالعانىن جەتكىزدى. ما­سەلەن, سۋ تاسقىنى جاعدايىنىڭ ىق­تي­مال اس­قىنۋ­لارىنا جەدەل دەن قويۋ ماقسا­تىندا ازاماتتىق قورعاۋدىڭ مەم­لەكەتتىك جۇيەسىنىڭ كۇشتەرى مەن قۇ­­رال­دارىنىڭ ارنايى توپتارى قۇ­رىلدى. ونىڭ قۇرامىندا 39 مىڭنان اس­­تام ادام, 11 مىڭعا جۋىق تەحنيكا, 500-دەن استام ءجۇزۋ قۇرالدارى جانە 3 مىڭ­نىڭ ۇستىندە موتوپومپا بار.

كۇشتەر مەن قۇرالداردى جەدەل تاسىمالداۋ, سونداي-اق زارداپ شەككەن حالىقتى شۇعىل ەۆاكۋاتسيالاۋ جاعدايىندا «قازاۆياقۇتقارۋ» اق اۋە كەمەلەرى تۇراقتى دايىندىقتا بولادى. ازاماتتىق قورعانىستىڭ اسكەري بولىمدەرى دە قۇتقارۋ وپەراتسيالارىنا قاتىسۋعا ازىرلىك جاساپ وتىر.

سونىمەن قاتار سۋ تاسقىنىنا قارسى ءىس-شارالاردىڭ ءتيىستى جول كارتاسىن ىسكە اسىرۋ جالعاسىپ جاتىر. اتاپ ايت­قاندا, اقمولا وبلىسىندا ەسىل سۋ رەتتەگىشىن سالۋ بويىنشا جوبالاۋ سمەتالىق قۇجاتتامالارىن ازىرلەۋ جۇمىستارى اياقتالىپ قالدى.

سۋ رەسۋرستارى جانە يرريگاتسيا ءمينيسترى نۇرجان نۇرجىگىتوۆ گيدروتەحنيكالىق قۇرىلىستاردىڭ جاعدايىن جاقسارتۋ شارالارى تۋرالى, كولىك ءمينيسترى مارات قاراباەۆ جول­داردى, كوپىرلەردى جانە سۋ وت­كىزۋ قۇرىلىستارىن سۋ تاسقىنى كەزە­ڭىنە دايىنداۋ تۋرالى باياندادى. ال وڭىرلەردەگى سۋ تاسقىنىنا قارسى ءىس-شارالاردىڭ ورىندالۋ بارىسى تۋ­رالى قىزىلوردا وبلىسىنىڭ اكىمى نۇر­لىبەك نالىباەۆ, تۇركىستان وبلى­سى­نىڭ اكىمى دارحان ساتىبالدى, باتىس قازاقستان وبلىسىنىڭ اكىمى ناريمان تورەعاليەۆ بايانداما جاسادى.

پرەمەر-مينيستر وتكەن جىلدىڭ اياعى مەن وسى جىلدىڭ باسىندا اۋا رايى جاۋىن-شاشىندى بولىپ, قار كوپ تۇسكەنىن اتاپ ءوتتى. «بۇگىندە ەلىمىزدىڭ شامامەن 90% اۋماعىن قار باسىپ جاتىر. مۇنىڭ بارلىعى سۋ تاسقىنى قاۋپىن ارتتىرا تۇسەدى», دەدى ول.

ماسەلەن, قازىردىڭ وزىندە باتىس قازاقستان جانە قوستاناي وبلىستارىندا ەلدى مەكەندەردى سۋ باسىپ, جولداردى شايىپ كەتكەن فاكتىلەر كەزدە­سىپ وتىر. سونىمەن قاتار جەلتوقسان ايىنىڭ ورتاسىندا الماتىدا ەسەنتاي وزەنى دە ارناسىنان اسىپ كەتتى. سۋ دەڭگەيى 1,5 مەترگە كوتەرىلدى.

«مۇنداي جاعدايلار قىس ورتاسىندا, الداعى سۋ تاسقىنى كەزەڭىنە دەيىن ورىن الىپ وتىر. سوندىقتان ءوڭىر اكىمدىكتەرى اتالعان ماسەلەلەرگە ارنايى نازار اۋدارىپ, وسى باعىتتاعى جۇمىستاردى كۇشەيتۋى كەرەك», دەدى پرەمەر-مينيستر.

قازگيدرومەتتىڭ بولجامى بويىنشا بيىلعى قاڭتار-اقپان ايلارىندا ەلىمىزدىڭ بارلىق وڭىرىندە اۋا تەمپەراتۋراسى مەن جاۋىن-شاشىن مولشەرى نورمادان جوعارى بولادى دەپ كۇتىلىپ وتىر.

«بۇعان دايىن بولۋ كەرەك. سۋ رەسۋرستارى مينيسترلىگى وسى باستان سۋ قويمالارىن تولتىرۋ كولەمىن انىقتاپ, ونى تۇراقتى تۇردە باقىلاپ وتىرۋى قاجەت. كورشىلەس مەملەكەتتەرمەن سۋ شىعىنى جانە ترانسشەكارا­لىق وزەندەردەگى قاۋىپ تۋرالى ۇزبەي اقپارات الماسۋ كەرەك. قاجەت بولعان جاعدايدا سۋ قويمالارىنان سۋدى الدىن الا جانە قاۋىپسىز جىبەرۋ جونىندە شارالار قابىلدانۋعا ءتيىس», دەدى ءا.سمايىلوۆ.

پرەمەر-مينيستر وتكەن جىلى ەلى­مىزدىڭ وڭتۇستىك وڭىرلەرىندە ورىن العان سۋ تاسقىنىنا ەلدى مەكەندەردىڭ اينالاسىندا سۋ بۇرۋ كانالدارىنىڭ, ارىقتاردىڭ, بوگەتتەردىڭ جوقتىعى سەبەپ بولعانىن ەسكە سالدى. سوندىقتان قازىردىڭ وزىندە وڭتۇستىك جانە باتىس ايماقتار جوعارى دايىندىق رەجىمىنە ءوتۋى كەرەك.

سونداي-اق گيدروتەحنيكالىق قۇ­رى­لىستاردىڭ جاعدايىنا ەرەكشە نازار اۋدارۋ قاجەت. اتاپ ايتقاندا, رەس­پۋب­ليكالىق ماڭىزى بار نىسانداردا, كوممۋنالدىق جانە جەكەمەنشىك سۋ قويمالارى مەن بوگەتتەردە جوندەۋ جۇمىستارىن جانداندىرۋ كەرەك.

پرەمەر-مينيستر اقپان ايىندا «كوكتەم-2024» وقۋ-جاتتىعۋلارىن وتكىزىپ, سۋ تاسقىنى جاعدايى قيىن­دا­عان كەزدە ناقتى ءىس-قيمىل الگوريتمىن پىسىق­تاۋدى تاپسىردى.