سۋرەتتى تۇسىرگەن – ەرلان ومار, «EQ»
وسىعان وراي پرەزيدەنت: ء«بىلىم بەرۋ جۇيەسىندەگى مەنەدجمەنتتى جاقسارتۋعا باسا ءمان بەرىلۋگە ءتيىس. وسى سالاعا ناعىز كاسىبي مامانداردى تارتۋ قاجەت. بىزدە پرەزيدەنتتىك جاستار كادر رەزەرۆى بار. ءدال سول سياقتى ءبىلىم سالاسىنا وزگەرىس اكەلەتىن 1 مىڭ مامان ارنايى دايارلىقتان وتەتىن بولادى. وسىعان وراي ءتيىستى باعدارلاما قابىلدانادى», دەگەن بولاتىن.
ءادىلىن ايتساق, كەيىنگى جىلدارى ورتا ءبىلىم بەرۋ سالاسىندا جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقان رەفورمالار وڭ ناتيجەسىن بەرە باستادى دەۋگە نەگىز بار. مەملەكەت باسشىسىنىڭ باستاماسىمەن 2019 جىلى العاش رەت «پەداگوگ مارتەبەسى تۋرالى» زاڭ قابىلدانىپ, مۇعالىمدەر ارتىق تەكسەرىستەر مەن ءوز قىزمەتىنە ءتان ەمەس جۇمىستاردان بوساتىلعاندىعى جانە جالاقىلارى سوڭعى ءتورت جىل ىشىندە ەكى ەسە كوبەيتىلگەندىگى ۇستازدار جۇمىسىندا سونى سەرپىلىس تۋعىزدى. ەڭ باستىسى, قوعامدا مۇعالىم ماماندىعىنىڭ بەدەلى ارتىپ, مەكتەپ بىتىرگەن ۇزدىك تۇلەكتەر پەداگوگ ماماندىعىن كوبىرەك تاڭدايتىن بولدى.
بۇعان بولاشاق ۇستازداردىڭ ستيپەندياسى وزگە ماماندىقتارعا قاراعاندا ەداۋىر كوتەرىلگەندىگى دە سەپتىگىن تيگىزدى. بۇرىن پەداگوگ ماماندىعى بويىنشا وقۋعا تۇسكەن ستۋدەنتتەر ورتا ەسەپپەن 55 بالل العان بولسا, بىلتىر وسى كورسەتكىش 110 باللعا جەتتى. بۇل – الداعى جىلدارى مۇعالىمدەردىڭ كاسىپتىك ساپاسى ايتارلىقتاي جاقساراتىندىعىنىڭ كەپىلى.
سونداي-اق PISA-2022 حالىقارالىق زەرتتەۋىنىڭ ناتيجەلەرىنە سايكەس وتاندىق وقۋشىلار ماتەماتيكالىق ساۋاتتىلىقتان 425 بالل جيناپ, 81 ەلدىڭ ىشىندە 2018 جىلعى 54-ورىننان 46-ورىنعا كوتەرىلگەن. ءسويتىپ, بىرىككەن اراب امىرلىكتەرى, گرەكيا جانە رۋمىنيانىڭ شاكىرتتەرىمەن تەڭ تۇسكەن. جاراتىلىستانۋ بويىنشا 423 باللعا يە بولىپ, 2018 جىلعى 69-ورىننان 49-ورىنعا كوتەرىلگەن. ال وقۋ ساۋاتتىلىعى بويىنشا 386 بالل الىپ, 2018 جىلعى 69-ورىننان 61-ورىنعا جوعارىلاعان.
الايدا ءبىلىم سالاسىنداعى ءبىرشاما ىلگەرىلەۋگە ءماز بولىپ, بوركىمىزدى اسپانعا اتۋعا ءالى ەرتە. سەبەبى ەلىمىز ايقىن باعدار تۇتىپ وتىرعان ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق جانە دامۋ ۇيىمىنىڭ (ەىدۇ) ورتاشا كورسەتكىشتەرىنە قول جەتكىزىلگەن جوق. ماسەلەن, ەىدۇ ەلدەرىندە PISA تەستىنىڭ ناتيجەسىندە ماتەماتيكا بويىنشا 5 جانە 6-دەڭگەيلەردەن كورىنگەن وقۋشىلاردىڭ ۇلەسى 9 پايىز بولسا, وسى جونىندەگى كورسەتكىش ءبىزدىڭ ەلدە 2 پايىزدان اسپادى. «عىلىمدار پاديشاسى» اتانعان پاننەن ساۋاتسىز وقۋشىلار ۇلەسى ەىدۇ ەلدەرىندە 31 پايىز بولسا, ءبىزدىڭ ەلدە 48 پايىز. جاراتىلىستانۋدان وتە ساۋاتتى وقۋشىلار ۇلەسى ەىدۇ ەلدەرىندە
7 پايىزدى قۇراسا, ءبىزدىڭ ەلدە 1-اق پايىز بولدى. وسى پاننەن وقۋشىلارىمىزدىڭ 45 پايىزىنىڭ ءبىلىم دەڭگەيى وتە تومەن. وقۋ ساۋاتتىلىعى جوعارى وقۋشىلارىمىزدىڭ ۇلەسى دە 1-اق پايىز, ال ساۋاتى شامالى شاكىرتتەر سانى – 64 پايىز. سوندىقتان دا ەلىمىزگە وقۋشىلاردىڭ وقۋ ساۋاتتىلىعىن ارتتىرۋعا باسا كوڭىل ءبولۋ قاجەتتىگى جونىندە ۇسىنىس جاسالدى.
تاعى ءبىر نازار اۋدارارلىق جايت – ەلىمىزدىڭ بىردە-ءبىر ءوڭىرى ەىدۇ-نىڭ ءبىلىم سالاسىنداعى ورتاشا كورسەتكىشتەرىنىڭ ەشقايسىسىنا قول جەتكىزە المادى. سالىستىرمالى تۇردە العاندا, الماتى قالاسىنىڭ وقۋشىلارى ءبىرشاما ءتاۋىر ناتيجەلەرگە يە بولىپ, ماتەماتيكادان – 453, جاراتىلىستانۋدان – 458, وقۋ ساۋاتتىلىعىنان 423 بالل جينادى. سونداي-اق استانا قالاسى جانە قوستاناي, سولتۇستىك قازاقستان, شىعىس قازاقستان وبلىستارى شاكىرتتەرىنىڭ كورسەتكىشتەرى دە جامان ەمەس. ال تۇركىستان, قىزىلوردا, الماتى, اتىراۋ وبلىستارىنىڭ جانە شىمكەنت قالاسىنىڭ وقۋشىلارى تومەن ناتيجەلەر كورسەتكەن. مامانداردىڭ پىكىرىنە قاراعاندا, ورتا ەسەپپەن ماتەماتيكادان – 389, جاراتىلىستانۋدان – 389, وقۋ ساۋاتتىلىعىنان 347 بالل عانا جيناعان تۇركىستاندىق شاكىرتتەر وزدەرىنىڭ ءبىلىم ساپاسى جونىنەن «وڭتۇستىك استاناداعى» قۇرداستارىنان 1,5-2 جىل ارتتا قالىپ وتىر دەۋگە بولادى.
ءبىلىم ساپاسىن ارتتىرۋ ماقساتىندا وقۋ-اعارتۋ مينيسترلىگى ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىندەگى مەنەدجمەنتتى جاقسارتۋ شارالارىن قولعا العانى دا ءمالىم. سونىڭ ءبىرى – ء«بىلىم تۋرالى» زاڭعا 2021 جىلى ەنگىزىلگەن وزگەرىسكە سايكەس مەكتەپ ديرەكتورلارىن روتاتسيالاۋ. مينيسترلىك بەكىتكەن مەملەكەتتىك ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىنىڭ ءبىرىنشى باسشىلارىن روتاتسيالاۋدى جۇرگىزۋ قاعيدالارى بويىنشا مەكتەپتى 7 جىل ءتيىمدى باسقارعان ديرەكتور ءبىر ەلدى مەكەننىڭ ىشىندە ورنالاسقان ءبىلىم بەرۋ ۇيىمىنا اۋىستىرىلادى. 2022 جىلدان بەرى ىسكە اسىرىلىپ جاتقان مۇنداي اۋىس-ءتۇيىس مەكتەپ ديرەكتورلارىنىڭ شىعارماشىلىق تۇرعىدان توقىراۋعا ۇشىراماۋىنا جانە ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىنداعى نەپوتيزمنىڭ ءھام تامىر-تانىستىقتىڭ جانە سىبايلاس جەمقورلىقتىڭ الدىن الۋعا وڭ ىقپالىن تيگىزەتىنى داۋسىز.
الايدا قازىرگى كەزدە مۇعالىمدەر اراسىندا مەكتەپ ديرەكتورى بولۋعا قىزىعۋشىلىق تومەندەپ كەتكەن. وقۋ-اعارتۋ مينيسترلىگىنىڭ مالىمەتىنە سۇيەنسەك, بيىلعى وقۋ جىلىنىڭ باسىندا رەسپۋبليكا بويىنشا مەكتەپ ديرەكتورلارىنىڭ بوس تۇرعان ورىندارىنىڭ سانى 811 بولعان. بۇل – بارلىق ورتا ءبىلىم بەرۋ ۇيىمىنىڭ 10,5 پايىزى ءبىرىنشى باسشىسىز قالدى دەگەن ءسوز. سونىڭ ىشىندە تۇركىستان وبلىسىندا – 134, قاراعاندى وبلىسىندا – 108, پاۆلودار وبلىسىندا – 66, اقمولا وبلىسىندا – 64, قوستاناي وبلىسىندا – 52, جامبىل وبلىسىندا – 43, شىعىس قازاقستاندا – 40, جەتىسۋ جانە سولتۇستىك قازاقستان وبلىستارىندا – 39-دان, الماتى جانە اتىراۋ وبلىستارىندا – 36-دان, باتىس قازاقستاندا – 32, اقتوبە وبلىسىندا – 29, اباي وبلىسىندا – 23, ماڭعىستاۋ وبلىسىندا – 22, ۇلىتاۋ وبلىسىندا – 12, قىزىلوردا وبلىسىندا – 5 ورتا مەكتەپ جاڭا وقۋ جىلىن ديرەكتورسىز قارسى الدى. ءتىپتى كادرعا باي سانالاتىن ءۇش مەگاپوليستە دە ءبىرىنشى باسشىسىز قالعان مەكتەپتەر بار بولىپ شىقتى. ولاردىڭ سانى الماتىدا – 15, شىمكەنتتە – 14, استانادا – 2.
وسى كەمشىلىكتىڭ سەبەبى نەدە ەكەندىگىن بىرنەشە مەكتەپ ديرەكتورىنان سۇراعانىمىزدا, ولار وزدەرىنىڭ اتى-جوندەرىن جاريالاماۋ شارتىن قويا وتىرىپ, ءوز كوكەيلەرىندە جۇرگەن ماسەلەلەردى كوتەردى. بىرىنشىدەن, مەكتەپ ديرەكتورىنا جۇكتەلەتىن جاۋاپكەرشىلىك زور. ول ۇستازدار ۇجىمىنىڭ ءبىلىم بەرۋ قىزمەتىن كورسەتۋ ساپاسىنا عانا ەمەس, مۇعالىمدەر مەن وقۋشىلاردىڭ ءتارتىبى ءۇشىن دە, ءبىلىم بەرۋ ۇيىمى عيماراتىنىڭ جاي-كۇيى ءۇشىن دە جاۋاپتى. سوعان قاراماستان, ديرەكتوردىڭ جالاقىسى مۇعالىمدەردىكىمەن سالىستىرعاندا الدەقايدا تومەن. ماسەلەن, ەلىمىزدەگى 4 474 مەكتەپتىڭ بىلىكتىلىك ساناتى جوق ءبىرىنشى باسشىلارىنىڭ جالاقىلارى بىلىكتىلىگى جوعارى دەڭگەيدەگى جوعارى ساناتتى ۇستازداردان ەكى ەسەدەي كەم. جاڭادان تاعايىندالعان ديرەكتورلار ءۇش جىلدان كەيىن اتتەستاتتاۋدان ءوتىپ, «جەتەكشى-مەنەدجەر» ساناتىن العان جاعدايدا جالاقىلارىنا نەبارى 30 پايىزدىق ۇستەمەاقى قوسىلادى. قازىر وسى ساناتقا يە بولعاندار سانى – 716. جالاقىسىنا 70 پايىزدىق ۇستەمەاقى قوسىلعان «جەتەكشى-ۇيىمداستىرۋشى» ساناتىنداعىلار سانى – 950, ال «باسشى-كوشباسشى» اتانىپ, 100 پايىزدىق ۇستەمەاقىعا يە بولعاندار سانى 363 قانا. ەكىنشىدەن, مەكتەپ ديرەكتورلارى ءوز ساناتتارىن 3 جىل سايىن, ال مۇعالىمدەر 5 جىل سايىن قورعايدى. ۇشىنشىدەن, مەكتەپ ديرەكتورى 4 جىلعا عانا تاعايىندالادى. سودان كەيىن قايتادان ءوتىنىش جازىپ, تەست تاپسىرۋعا, قامقورشىلار كەڭەسىنىڭ تالقىلاۋىنان جانە اۋداندىق ءبىلىم ءبولىمى مەن وڭىرلىك ءبىلىم باسقارماسىنىڭ اڭگىمەلەسۋ تۇرىندەگى سىناقتارىنان وتۋگە ءتيىس.
تۇيىندەي ايتقاندا, ءبىلىم بەرۋ سالاسىنداعى رەفورمالار بارىسىندا پەداگوگ مارتەبەسى زاڭنامالىق تۇرعىدا بەكىتىلىپ, مۇعالىمدەردىڭ الەۋمەتتىك جاعدايلارى ايتارلىقتاي جاقسارتىلعانىمەن, «ۇستازداردىڭ ۇستازى» سانالاتىن مەكتەپ ديرەكتورلارىنىڭ ءبىلىم ساپاسىن ارتتىرۋداعى ماڭىزدى ءرولى جەتە ەسكەرىلمەي, بەدەلى تۇسىڭكىرەپ تۇرعاندىعى انىق. سوندىقتان دا, ەڭ الدىمەن, ولارعا جۇكتەلگەن زور جاۋاپكەرشىلىككە ساي لايىقتى جالاقى تولەۋ ماسەلەسىن كەشىكتىرمەي شەشكەن ءجون. بۇعان قوسا ورتا ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارى باسشىلارىنىڭ قىزمەتىنە جىل سايىن سىرتقى مونيتورينگ – ءبىلىم الۋشىلاردىڭ ءبىلىم جەتىستىكتەرىنىڭ مونيتورينگى جۇرگىزىلىپ, ونىڭ قورىتىندىسى بويىنشا جەرگىلىكتى ءبىلىم بەرۋدى باسقارۋ ورگاندارى ساپالىق كورسەتكىشتەرى تومەن مەكتەپتەردىڭ ديرەكتورلارىنا ءتيىستى شارالار قولداناتىندىعىن دا ەسكەرسەك, ولارعا قويىلىپ وتىرعان تالاپتاردى قايتا قاراۋ, ال كەيبىر بيۋروكراتيالىق راسىمدەردى مۇلدەم الىپ تاستاۋ قاجەت سياقتى. مۇنداي شارالاردى قازىرگى كەزدە وقۋ-اعارتۋ مينيسترلىگى مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس قاناتقاقتى رەجىمدە مەكتەپ باسشىلارى ورىنباسارلارىنىڭ اراسىندا جۇرگىزە باستاعان. ءبىلىم بەرۋدەگى وزگەرىستەر كوشباسشىلارىن دايارلاۋ جوباسىنىڭ تابىستى بولۋىنا دا نەگىز قالارى ءسوزسىز.
