بۇل كارتينا شەكسپيردى وقىعان بارشا وقىرمانعا تانىس. پرەرافاەليتتەر تولقىنىنىڭ كورنەكتى وكىلى دانتە گابريەل روسسەتتيدىڭ «پروزەرپيناسى» – استارىنا مىڭ-سان سىر كومىلگەن, شەرلى تۋىندى. كەنەپتە كونە ريم مادەنيەتىندەگى جەراستى پاتشالىعى قۇدايىنىڭ جارى پروزەرپينا بەينەلەنگەن. ول كوپشىلىككە گرەك اڭىزدارىنداعى پەرسەفونا (يۋپيتەر مەن تسەرەرانىڭ قىزى, پلۋتوننىڭ جۇبايى) ەسىمىمەن تانىس.
ميفولوگيالىق كەيىپكەرلەر شىعارماشىل جانعا شابىت بەرىپ, ال پروزەرپينا سەكىلدى ايەل وبرازدارى مۋزاعا اينالىپ جاتاتىنى بار. ماسەلەن, پلۋتوننىڭ ماحابباتى تۋرالى ميف جەلىسىمەن ء«مارمار مەنىڭ الدىمدا بالاۋىزداي يىلەتىن ەتىپ باعىندىردىم» دەيتىن حاس تالانت دجوۆانني بەرنيني دە ءمۇسىن جاساعان. پروزەرپينانى «انگە قوسقاندار» دا از بولمادى. ال روسسەتتيدىڭ «پروزەرپيناسى» ءوز سىرى مەن مۇڭىن, ءوز تاريحىن, ءوز اڭىزىن وزىنشە جىرلايدى.
كارتينا 1874 جىلى سالىندى دەپ كورسەتىلسە دە, روسسەتتي تۋىندىنى جەتى جىل بويى سەگىز كەنەپكە سالعان. ءمۇسىن – شەبەردىڭ سۇيگەنى دجەين ءمورريستىڭ بەينەسى.
روسسەتتي پروزەرپينا تۋرالى: «ول ءوز سارايىنىڭ تۇنەك دالىزىندە بەينەلەنگەن, قولىندا – ولىمگە پارا-پار ۋلى جەمىس. ويعا شومعان كۇيى جەرۇستى الەمىنىڭ بەلگىسىندەي بولعان كىشكەنتاي ساڭىلاۋدان تۇسكەن ساۋلەگە تەلمىرىپ قاراپ تۇر. قاسىندا كەيىپكەر اتريبۋتىنا اينالعان اينالانى جۇپار يىسكە بولەيتىن اسپاپ بار. ارتىنداعى شىرماۋىق بۇتاعى جۇرەككە مازا بەرمەيتىن ەستەلىكتەر سيمۆولى ىسپەتتى», دەپ جازدى.
نازار سالىپ قاراساڭىز, كارتينانىڭ وڭ جاق جوعارى بۇرىشىندا يتاليا تىلىندەگى ءتورت جولدى بايقايسىز. روسسەتتي مۇڭدى ماحابباتى دجەيننىڭ دوسى ۋيليام ءمورريستىڭ جارى ەكەنىن قابىلداي الماي, ەكى ورتادا ەلەگىزىگەن ءومىرىن پروزەرپينا تاعدىرىمەن سالىستىرعان.
1871 جىلى سالىنا باستاعان سۋرەت تەك 1882, ياعني اۆتور ومىردەن وتەر جىلى اياقتالادى. كوڭىلى تولماعان سوڭ, ءار نۇسقاسىن وزگەرتىپ, باسقا كارتيناعا اينالدىرىپ وتىرعان. مىسالى, «بايشەشەكتەر» – سونىڭ ءبىرى. كوللەكتسيونەر فرەدەريك لەيلاند ونى بىرنەشە رەت سۋرەتشىگە قايتارىپ بەرگەن. تاسىمال كەزىندە ابدەن ب ۇلىنگەن كارتينا روسسەتتي «قارعىس اتقان كارتينا» دەپ تە اتادى. ودان الدىڭعى نۇسقالاردى چارلز حاۋەللگە بەرگەن ەكەن. فرەدەريك لەيلاندقا بۇيىرعان جەتىنشى نۇسقا قازىر تەيت گالەرەياسىندا ساقتاۋلى تۇر. ال سوڭعىسى, ياعني سەگىزىنشىسى – بيرمينگەم مۇراجايىنىڭ تورىندە.
ايتا كەتەيىك, لەيلاند كەزىندە اۆتوردىڭ ءبىر ەمەس, 18 جۇمىسىن ساتىپ العان. سۋرەتتەردەن تريپتيح جاساۋدى دا ۇسىنعان وسى كىسى. «منەموزينا», «قۇدايى بيكەش» پەن «پروزەرپينانى» ءبىرتۇتاس تۋىندى دەپ قاراستىرۋعا ابدەن بولادى.
اتاقتى التىنشى نۇسقانى (1877, مايلى بوياۋ, كەنەپ) 1964 جىلدىڭ قاراشاسىندا بريتانيالىق سۋرەتشى لورەنس ستيۆەن لاۋري 5 000 گينەياعا ساتىپ العان. بەلگىلى ونەرتانۋشى مايكل حوۆارد ءلاۋريدىڭ «ەنن ح. پورترەتى» (1952) اتتى كارتيناسىن دانتە گابريەل روسسەتتيدىڭ وسى «پروزەرپيناسىنا» ۇقساتادى. لاۋري قىلقالام شەبەرىنىڭ تالانتىنا ەرتە جاستان ءتانتى بولعان. قانشا ارمانداسا دا, ونىڭ كارتيناسىنا ءومىرىنىڭ سوڭىندا عانا قول جەتكىزەدى. ءدال وسى كەنەپ 1987 جىلى وتكەن Christie’s اۋكتسيونىندا 1 000 000 فۋنت ستەرلينگكە ساتىلىپ, ۆيكتوريا ءداۋىرىنىڭ ەڭ قىمبات كارتيناسىنا اينالعان ەدى.
«منەموزينا» كارتيناسى بىردە «ەستەلىك شامى», بىردە «ريكوردانزا» دەپ اتالدى. سۋرەت دانتە گابريەل روسسەتتيدىڭ 1875-1881 جىلدار ارالىعىنداعى كەزەڭىندە سالىنعان. العاشىندا بۇل جۇمىس «سيريالىق استارتا» كارتيناسىنا ەسكيز رەتىندە باستالىپ, كەيىن وزگەرىپ, اڭىز كەيىپكەرىنىڭ قۇرمەتىنە «منەموزينا» اتالدى. سۋرەتشى 1876 جىلى 29 ساۋىردە اناسىنا جازعان حاتىندا ەكى كارتينانىڭ ءوزارا ۇقسايتىنىن, ولاردى ايەلدىڭ باسى مەن قولىنىڭ ورنالاسۋى عانا ەرەكشەلەيتىنىن ايتقان ەكەن.
روسسەتتي كارتينانى كلارەنس فرايعا ساتقىسى كەلگەنمەن, ول باس تارتادى. ءسويتىپ, ونى 1876 جىلى فرەدەريك لەيلاند مەنشىكتەيدى. لەيلاندتىڭ سۋرەتتىڭ كولەمىن كىشىرەيتۋگە قاتىستى (كابينەتىنە سىيدىرۋ ءۇشىن) تىلەگىن ورىنداماۋعا ىڭعايسىزدانعان روسسەتتي ونسىز دا كوپ ۋاقىتىن العان «منەموزينامەن» 1881 جىلعا دەيىن جۇمىس ىستەدى. بۇل تۋىندى 1892 جىلى Christie’s ءباسساۋداسىنا قويىلعاننان باستاپ, 1916 جىلعا دەيىن قولدان-قولعا ءوتىپ, ەش جەردە تۇراقتامادى. كەيىن پرەرافاەليتتەردىڭ ەڭ ۇلكەن قورىن جاساعان سەميۋەل بەنكروفت كارتينانى ءوز ۇيىنە الادى. قازىر دەلاۆەر كوركەمونەر مۇراجايىنا قويىلىپ, ونەرسۇيەر قاۋىمنىڭ كوز الدىندا تۇر.
«قۇدايى بيكەشتى» روسسەتتي 1875 پەن 1878 جىلدار ارالىعىندا سالعان. ادەتتە كارتيناسىنا قاراي ولەڭ جازاتىن اقىن-سۋرەتشى مۇندا كەزەكتى الدىمەن سوزگە بەرگەن ەكەن. «قۇدايى بيكەش» سونەتى 1850 جىلى جارىققا شىعىپ, كەيىن ەكى مارتە وزگەرتىلگەن. ولەڭدى جازۋعا ەدگار پونىڭ «قارعا» اتتى ايگىلى شىعارماسى سەبەپ بولىپتى. وندا ليريكالىق كەيىپكەر ومىردەن وتكەن سۇيىكتىسىن جوقتاسا, روسسەتتي جىرىندا سۇيگەن بويجەتكەننىڭ كۇيىن كوكتەن قاراپ قايعىرىپ وتىرادى ەكەن. ال وسى ولەڭدى كەنەپكە سالۋدى شەبەردىڭ دوستارى ۇسىنعان. شىعارمانى ۇناتقان ونەرتانۋشىلار رەپرودۋكتسياسىن جاساۋدى دا سۇراعان. قازىر تۇپنۇسقا فوگگ كوركەمونەر مۇراجايىندا, ال كوشىرمە لەدي لەۆەر گالەرەياسىندا ساقتاۋلى.
مۇددەتتىڭ مۇڭلىقتارىن جوقتاعان «منەموزينا», «قۇدايى بيكەش» پەن «پروزەرپينا» ءبىرتۇتاس تريپتيح رەتىندە كوركەمونەر تاريحىندا ءوز جىرىمەن, ءوز داۋسىمەن قالارى ءسوزسىز.
