سۋرەتتى تۇسىرگەن – ەرلان ومار, «EQ»
«جاۋىرىنى جەرگە تيمەگەن بالۋانعا تۇرىك پاشاسى سىيعا تارتقان قانجاردىڭ 111 جىلدان سوڭ حالىققا تانىستىرىلۋى دا تەگىن ەمەس. ۇنەمى ءبىرىنشى بولعان عوي باتىر بابامىز. مۇندا دا سانداردىڭ ءبارى بىردەن باستالادى», دەيدى ءماجىلىس دەپۋتاتى ارداق نازاروۆ.
وسى ۋاقىتقا دەيىن قولدان-قولعا ءوتىپ كەلگەن قانجاردى ارداق نازاروۆ بىرەۋدەن بىرەۋگە ساتىلايىن دەپ تۇرعان جەرىنەن كەزدەيسوق بايقاپ قالعان. بىردەن كەڭەس حاميتوۆ ەسىمدى كاسىپكەرگە حابارلاسىپ قانجاردى ساتىپ الىپ, مۇراجايعا تاپسىرۋدى جۇزەگە اسىرعان وسى كىسى. 1912 جىلى مۇقان مۇڭايتپاس ۇلى بابامىز ءالى قاجى اتانباي تۇرىپ, ىستانبۇلدا اتاقتى بالۋانداردى شوكەسىنەن ءتۇسىرىپ, ونەر كورسەتەدى. سوندا قازاق بالۋانىنىڭ ونەرىنە ءتانتى بولعان شاعىر پاشا وعان قۇرمەت ءبىلدىرىپ, ەكەۋى قاجىلىققا بىرگە اتتانادى. سول ساپاردا باتىر مۇقانعا رازى بولعان پاشا وسى قانجاردى سىيعا تارتادى. ونى قانجار جۇزىندەگى ارابشا جازۋ دالەلدەيدى. «ەشقاشان جەڭىلمەگەن بالۋان مۇقان مۇڭايتپاس ۇلىنا شاعىر پاشادان سىيلىق. 1330 جىل» دەپ جازىلعان. مۇندا ۋاقىت حيجرا جىل ساناۋى بويىنشا بەلگىلەنگەنىن ەسكەرۋ كەرەك.
بۇعان دەيىن بەلگىسىز بولىپ كەلگەن قانجار قازاقستانعا شەتەل اسىپ كەلسە كەرەك. ىستانبۇل بيلەۋشىسى قانجاردى قاجىمۇقانعا 1912 جىلى سىيعا تارتقان. بالۋان بابامىزدىڭ وسى جىلى كۇرەسىپ, اتاقتى تۇرىك بالۋانىن جىققانىن جانە قاجىلىققا بارعانىن تاريحشىلار ناقتىلاپتى. جادىگەر ساتىپ الىنعان سوڭ پرەزيدەنت اكىمشىلىگى مەن مادەنيەت جانە اقپارات مينيسترلىگى ۇيىمداستىرىپ, تاريحشى عالىمدار مەن قارۋتانۋشىلار, سيرەك جازۋدى وقۋشىلار بىرىگىپ, قانجار قاجىمۇقان بابامىزعا تيەسىلى ەكەنىنە ابدەن كوز جەتكىزگەن.
«بۇل – وتە قۇندى جادىگەر. اتاقتى بالۋان تۇلعاسىنىڭ جاڭا قىرلارىن اشىپ, جاڭاشا كوزقاراس قالىپتاستىرۋ ءۇشىن كوپ ماعلۇمات بەرەتىن دۇنيەنىڭ ۇلتتىق مۋزەيگە تاپسىرىلعانى وتە دۇرىس بولدى. وسىنداي زاتتى تۇرىكتىڭ ەل بيلەۋشىسى ءبىزدىڭ اتاقتى تۇلعامىزعا سىيلاعاندىقتان, مەموريالدىق زات رەتىندە تاريحي ءھام مادەني قۇنى وتە جوعارى.
قاجىمۇقان مۇڭايتپاس ۇلى بوداندىق زاماننىڭ وزىندە قازاق كۇرەسىن دۇنيە جۇزىنە تانىتتى. سوندىقتان بۇل كىسى – قازىرگى قازاق كۇرەسى مەن تسيرك ونەرىنىڭ باستاۋىندا تۇرعان تۇلعا. ول كەزدە بالۋاندار كۇرەسىپ قانا قويماي, تسيركتە ويىن كورسەتكەن. ءارتۇرلى اۋىر زاتتاردى كوتەرىپ, بەلىنە سالىپ بۇراعان, تاعىسىن تاعى. كەيىن ول كەڭەس وكىمەتى كەزىندە وسىنداي ونەر كورسەتە ءجۇرىپ, تۇسكەن اقشاعا ۇشاق ساتىپ الىپ, ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىسقا جونەلتكەنى بەلگىلى», دەيدى ەتنوگراف, قارۋتانۋشى حاليوللا احمەتجان.
