ينفوگرافيكانى جاساعان – زاۋرەش سماعۇل, «EQ»
پرەزيدەنت ايتقانداي, «بۇل قاراجات وسكەلەڭ ۇرپاقتىڭ ۇلكەن ومىرگە قادام باسۋىنا مۇمكىندىك بەرەدى». ويتكەنى بالالار كامەلەتتىك جاسقا تولعاننان كەيىن اقشانى بولاشاعىنا ينۆەستيتسيا رەتىندە ءبىلىم الۋعا نەمەسە الەۋمەتتىك جاعدايىن جاقسارتۋ ماقساتىندا باسپانا الۋعا عانا جۇمساي الادى. مەملەكەت باسشىسى جولداۋىندا: «اتا زاڭىمىزدا جەر مەن تابيعي رەسۋرستار حالىقتىڭ مەنشىگى دەگەن باستى قاعيداتتى بەكىتتىك. بۇل قۇر ءسوز ەمەس. بۇل – بارلىق رەفورمانىڭ ارقاۋى. ءاربىر وتباسى ەلىمىز پايدالانىپ جاتقان ۇلتتىق بايلىقتىڭ يگىلىگىن كورۋى كەرەك. سوندىقتان مەن جاريالاعان بالالار جىلىنىڭ اياسىندا «ۇلتتىق قور – بالالارعا» اتتى مۇلدە جاڭا باعدارلامانى جۇزەگە اسىرۋ وتە ماڭىزدى دەپ سانايمىن. ۇلتتىق قوردىڭ جىل سايىنعى ينۆەستيتسيالىق تابىسىنىڭ 50 پايىزىن بالالاردىڭ ارناۋلى جيناقتاۋشى ەسەپشوتىنا اۋدارۋدى ۇسىنامىن. قارجى ءار بالا 18 جاسقا تولعانعا دەيىن اۋدارىلىپ تۇرادى, ونى مەرزىمىنەن بۇرىن ەسەپشوتتان شىعارىپ الۋعا بولمايدى», دەپ اتاپ ءوتتى.
جوباعا ەلىمىزدىڭ 18 جاسقا تولماعان بارلىق ازاماتى قاتىسا الادى. اتا-انالار جيناق شوتىن اشۋ ءۇشىن جاۋاپتى مەكەمەلەرگە بارىپ, قۇجات جيناۋدىڭ قاجەتى جوق. سەبەبى جۇمىس جۇيەسى اۆتوماتتاندىرىلعان. قارجى مينيسترلىگى بيۋدجەتتىك كرەديتتەۋ, ۇلتتىق قور جانە قارجى سەكتورى ماسەلەلەرى جونىندەگى ءوزارا ءىس-قيمىل دەپارتامەنتىنىڭ ديرەكتورى ايبول ارعىنعازينوۆتىڭ ايتۋىنشا, بالانىڭ قۇجاتتارىندا ەشقانداي قاتەلىك بولماۋى كەرەك. «ۇلتتىق قور – بالالارعا» – مەملەكەت باسشىسىنىڭ جوباسى. بۇل باعدارلاماعا قاتىسۋ ءۇشىن اتا-انالارعا قانداي دا ءبىر قۇجات تاپسىرۋدىڭ قاجەتى جوق. تيىسىنشە مەملەكەتتىك ورگاندارعا جۇگىنۋ قاجەت ەمەس. ەڭ باستىسى, بالالارىنىڭ دۇرىس قۇجات الۋىنا نازار اۋدارۋى كەرەك. بالا تۋعان كەزدە بەرىلەتىن قۇجاتتىڭ جەكە سايكەستەندىرۋ ءنومىرى بويىنشا بارلىق مالىمەت اۆتوماتتى تۇردە الىنىپ, بالا وسى باعدارلاماعا قاتىسا الادى», دەدى ول.
«بىرىڭعاي جيناقتاۋشى زەينەتاقى قورى» اق باسقارۋشى ديرەكتورى مۇرات ءشارىپوۆتىڭ ايتۋىنشا, «قازپوشتادان» بولەك ەكىنشى دەڭگەيلى وتاندىق 9 بانك «ۇلتتىق قور – بالالارعا» باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋعا نيەت بىلدىرگەن. كەلىسىمگە قول قويىپ, قىزمەتتەردى بىرىكتىرۋدى جۇزەگە اسىرۋ قاجەت. سالىمشى ءىس جۇزىندە وزىنە قولايلى بانكتى تاڭداي الادى. ال قارجىنىڭ ەسەپشوتقا ءتۇسۋ تارتىبىنە سايكەس اقشا جىلىنا ءبىر رەت ءتۇسىپ وتىرادى. ياعني جىل سوڭىندا ۇلتتىق قوردىڭ تابىسى ەسەپتەلىپ, ونىڭ 50 پايىزى بالالارعا تەڭدەي بولىنەدى. ءاربىر جىلدىڭ 20 قاڭتارىنا دەيىن بالالاردىڭ ءتىزىمى جاسالىپ, 31 قاڭتارعا دەيىن اقشا شوتقا اۋدارىلىپ وتىرادى. دەمەك, 18 جاسقا دەيىن قانشا قاراجات جينالاتىنى تىكەلەي ۇلتتىق قوردىڭ تابىسىنا بايلانىستى.
– كامەلەت جاسىنا تولعان بالا قاراجاتتى, بىرىنشىدەن, تۇرعىن ءۇي جاعدايىن جاقسارتۋ, ەكىنشىدەن, وقۋ اقىسىن تولەۋ ماقساتىندا پايدالانا الادى. شوتتارداعى قاراجاتتىڭ ماقساتتى پايدالانىلۋىن ساقتاۋ ءۇشىن جوبانىڭ وپەراتورى رەتىندە بىرىڭعاي جيناقتاۋشى زەينەتاقى قورى ايقىندالدى. سول وپەراتوردىڭ ارناۋلى پورتالى بولادى. ونىڭ بارلىعى باعدارلاما 2024 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان باستاپ ىسكە قوسىلعاننان كەيىن ارنايى حابارلانادى, – دەيدى ا.ارعىنعازينوۆ.
ەل ازاماتى ءبىلىم الۋ ماقساتىندا قارجىنى مەملەكەتتىك وقۋ ورىندارىنىڭ وقۋ اقىسىن تولەۋگە عانا ەمەس, شەتەلدە وقىعان جاعدايدا دا وقۋ اقىسىن تولەۋگە پايدالانا الادى. سونداي-اق مەملەكەتتىك ءبىلىم بەرۋ جيناقتاۋ جۇيەسىنە اۋدارۋعا مۇمكىندىك بەرىلەدى. قازىرگى كەزدە ازاماتتارعا جوعارى ءبىلىمدى قولجەتىمدى ەتۋدىڭ قوسىمشا تەتىگى رەتىندە «كەلەشەك» بىرىڭعاي ەرىكتى جيناقتاۋ جۇيەسىن ازىرلەۋ باستالدى. عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم مينيسترلىگىنىڭ مالىمەتىنشە, جۇيە اياسىندا بالاعا ارنايى شوت اشىلىپ, وعان مەملەكەت 60 ايلىق ەسەپتىك كورسەتكىش (5 جاستاعى بالالارعا) مولشەرىندە باستاپقى ءبىلىم بەرۋ كاپيتالىن سالادى. وندا اتا-انالاردىڭ ەرىكتى جارنالارى, 5-7 پايىز مولشەرىندە جىل سايىنعى مەملەكەتتىك سىيلىقاقى جانە ينۆەستيتسيالىق تابىس قاراجاتى جينالاتىن بولادى. ايىنا 1 ايلىق ەسەپتىك كورسەتكىش مولشەرىندە ەڭ تومەنگى جارنا سالىناتىن بولسا, بالا 18 جاسقا تولعانشا 3,3 ملن تەڭگەدەن استام قاراجات جينالادى. اتا-انالاردىڭ ەرىكتى جارنالارى, مىسالى, ايىنا 3 ايلىق ەسەپتىك كورسەتكىشكە دەيىن جەتسە, 7 ملن تەڭگەدەن استام قاراجات جيناۋ مۇمكىن بولادى. سونىمەن قاتار جۇيە اياسىندا حالىقتىڭ الەۋمەتتىك وسال توپتارىن قولداۋ شارالارى كوزدەلگەن. گرانتقا تۇسكەن جاعدايدا تالاپكەر جينالعان قاراجاتتى تۇرعىن ءۇي ساتىپ الۋعا جۇمساي الادى.
– ەگەر دە اتا-انا ءوزىنىڭ بالاسىنا وقۋعا قاجەت دەپ قاراجات جينايتىن بولسا, «كەلەشەك» جۇيەسىندە, مىسالى, قاراجات جيناسا, ونى بالا ون سەگىزگە تولعان سوڭ, ۇلتتىق قوردىڭ بالالارعا ارنالعان قاراجاتىمەن بىرىكتىرۋگە بولادى. قاراجاتتى بالانىڭ وقۋ اقىسىن تولەيتىندەي جاقسى مۇمكىندىكتەر پايدا بولادى. جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن بۇكىل جۇمىس اياقتالادى. قازىر مالىمەتتەر بازاسىنىڭ بارلىعىن تەكسەرىپ جاتىرمىز. وسى جىلدىڭ باسىندا بىرىڭعاي جيناقتاۋشى زەينەتاقى قورى ءار بالاعا قانداي سوما اۋدارىلادى, وسى اقپاراتتىڭ بارلىعىن حالىققا حابارلايدى. سودان كەيىن قاڭتار ايىندا, اقپان ايىنىڭ باسىندا قاراجاتتى ءار بالانىڭ جەكە شوتىنا اۋدارۋ بويىنشا جۇمىس جۇرگىزىلەدى, – دەيدى قارجى مينيسترلىگىنىڭ وكىلى.
ال بالا الەۋمەتتىك ماقساتتى تاڭداسا, باسپانانى تەك ەل اۋماعىنان عانا الا الادى. سونداي-اق 18 جاسقا دەيىن جينالعان اقشا ۇلتتىق قوردا تەك 10 جىل ساقتالادى. كەيىن زەينەتاقى قورىنا اۋدارىلادى. ياعني زەينەتاقى ەسەپشوتىن پايدالانۋعا سايكەس قولدانا الادى نەمەسە ءارى قاراي زەينەتكەرلىككە شىققاندا پايدالانسا بولادى. ايتا كەتەيىك, وسى ۋاقىت ارالىعىندا جوباعا قاتىسۋشى ازاماتتىعىن اۋىستىرعان جاعدايدا جينالعان قاراجات وعان بەرىلمەيدى. ال كامەلەتكە تولعانعا دەيىن قايتادان قازاقستان ازاماتتىعىن السا, جاڭادان جيناق شوتى اشىلادى.
