الماتىدا اۋىل شارۋاشىلىعى عىلىمدارى اكادەمياسىنىڭ جالپى جينالىسى ءوتتى

قر اشعا  جالپى جينالىسىنىڭ جۇمىسىنا قازاقستان رەسپۋبليكاسى اۋىل شارۋاشىلىعى عىلىمدارى اكادەمياسىنىڭ عالىمدارى, مۇشەلەرى جانە كوررەسپوندەنت-مۇشەلەرى, جەتەكشى عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتتارىنىڭ, جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ زەرتتەۋشىلەرى, سونداي-اق قازاقستاننىڭ بارلىق وڭىرلەرىنەن اوك وكىلدەرى قاتىستى.

ايتا كەتسەك, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى عىلىمدارى اكادەمياسى 1971 جىلى قۇرىلدى. قر اشعا  مۇشەلەرى 174 بەلگىلى عالىمدار, ونىڭ ىشىندە اكادەميانىڭ 132 تولىققاندى مۇشەلەرى, 26 كوررەسپوندەنت- مۇشەلەرى, 12 شەتەلدىك مۇشەلەرى, 4 قۇرمەتتى مۇشەلەرى بولىپ تابىلادى. قۇرىلىمىندا 4 بەيىندى بولىمشەسى بار:

1) اوك ەكونوميكاسى;

2) وسىمدىك شارۋاشىلىعى, ەگىنشىلىك جانە ورمان شارۋاشىلىعى;

3) مال شارۋاشىلىعى, ۆەتەريناريا جانە بالىق شارۋاشىلىعى;

4) اۋىل شارۋاشىلىعى شيكىزاتى مەن ءونىمىن قايتا وڭدەۋ جانە مەحانيكالاندىرۋ.

«قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى عىلىمدارى اكادەمياسى» رقب ءوڭىردىڭ ينۆەستيتسيالىق جوبالارىن جانە اوك, قايتا وڭدەۋ سالاسى, ورمان, سۋ رەسۋرستارى, بيوارتۇرلىلىك پەن ەكولوگيا سالالارىن ۇتىمدى پايدالانۋ مەن ساقتاۋدى شارۋاشىلىق جۇرگىزۋشى سۋبەكتىلەرىن عىلىمي-كونسۋلتاتسيالىق قامتاماسىز ەتۋدە ۇلكەن الەۋەتكە يە.

قر اشعا  عىلىمي-ءبىلىم بەرۋ قىزمەتىندە قر اشم جانىنداعى «ۇلتتىق اگرارلىق عىلىمي-ءبىلىم بەرۋ ورتالىعى» كەاق بارلىق عزۇ-مەن, سونداي-اق قر ەكولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار مينيسترلىگىنىڭ, قر سۋ رەسۋرستارى جانە يرريگاتسيا مينيسترلىگىنىڭ جانە قر عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم مينيسترلىگىنىڭ جۇيەلەرىمەن تىعىز ءوزارا ارەكەتتەسىپ جاتىر.

سوڭعى ءۇش اي ىشىندە ەلىمىزدىڭ 14 وبلىس اكىمدىكتەرىمەن مەموراندۋمدارعا قول قويىلدى جانە قول قويۋ ساتىسىندا تۇر, ولار اشعا مۇشەلەرىنىڭ, وبلىستاردىڭ اكىمدىكتەرىنىڭ, اۋىل شارۋاشىلىعى باسقارمالارىنىڭ, «اتامەكەن» ۇكپ فيليالدارىنىڭ, رەسپۋبليكالىق قاۋىمداستىقتاردىڭ, پالاتالاردىڭ جانە سول وڭىرلەردەگى ۇاببو كەاق عزي-ءنىڭ قاتىسۋىمەن جۇزەگە اسىرىلدى.

مەموراندۋمدارعا قول قويۋمەن كەزدەسۋلەر تۇركىستان, جامبىل, قىزىلوردا, الماتى, جەتىسۋ, ماڭعىستاۋ, اقتوبە, سولتۇستىك قازاقستان, ورال, اقمولا, قوستاناي, اباي, پاۆلودار جانە شىعىس قازاقستان وبلىستارىندا ءوتتى. وبلىستاردى عىلىمي قامتاماسىز ەتۋگە, اۋىلشارۋاشىلىق تاۋار وندىرۋشىلەرىنە عىلىمي-ءبىلىم بەرۋ كونسالتينگتىك قىزمەتتەرىن كورسەتۋگە, يننوۆاتسيالاردى ەنگىزۋ بويىنشا كونسۋلتاتسيالىق جانە سەرۆيستىك قولداۋ كورسەتۋ, ماماندار مەن فەرمەرلەردىڭ وزەكتى باعىتتارى بويىنشا قۇزىرەتتەرىن ارتتىرۋ بويىنشا تىعىز ءوزارا ءىس-قيمىل جاساۋ جانە اشعا عالىمدارىمنىڭ ۇسىنىستارى مەن باستامالارى قولداۋ تاپتى.

وبلىستار اۋىل شارۋاشىلىعى كووپەراتيۆتەرىنە شارۋاشىلىق جۇرگىزۋدىڭ شاعىن نىساندارىن بىرىكتىرۋ, باستاپقى ءونىمدى ساقتاۋ, وڭدەۋ, وتكىزۋ جانە سەرۆيستىك قىزمەتتەر كورسەتۋ; تۇقىم شارۋاشىلىعىن دامىتۋ, سەلەكتسيا, وسىمدىكتەردى قورعاۋ جانە كارانتين; ورمان شارۋاشىلىعى, توپىراق رەسۋرستارىن قورعاۋ; سۋ ۇنەمدەۋ تەحنولوگيالارىن قولدانۋ; ۆەتەريناريا, جەمشوپ ءوندىرىسى جانە سەلەكتسياسى; مال شارۋاشىلىعىنا قارقىندى تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋ; سۋارۋدىڭ ەنەرگيا-رەسۋرس ۇنەمدەۋشى تەحنولوگيالارىن قولدانۋ جانە كادرلار دايارلاۋ جانە كوتەگەن  ت.ب. باعىتتار بويىنشا اشعا-ىنىڭ قولداۋىنا مۇددەلى.

جەرگىلىكتى جەرلەردە تۇراقتى جانە جۇيەلى جۇمىس ىستەۋ, سونداي-اق جاستاردى عىلىمي قىزمەتكە تارتۋ ءۇشىن وڭىرلىك جوعارى وقۋ ورىندارى مەن عزو بازاسىندا «قر اشعا» رقب ورتالىقتارى اشىلدى, ولاردى ءبىزدىڭ اكادەميكتەر مەن سول سالالارداعى بەلگىلى ماماندار باسقارادى. جالپى, بۇگىنگى كۇنى وبلىستاردا اشعا ورتالىعىنىڭ 12 اشىلدى جانە 2 اشىلۋ كەزەڭىندە تۇر.  

ۇاببو كەاق عز بەيىندى عزي-مەن تىعىز ءوزارا ارەكەتتەسىپ وتىر, سونداي-اق گرانتتىق جانە باعدارلامالىق-نىسانالى قارجىلاندىرۋ, جاو بيۋدجەتتىك باعدارلامالارى جانە ناتيجەلەرىن كوممەرتسيالاندىرۋ شەڭبەرىندە كونكۋرستىق راسىمدەرگە بىرلەسىپ قاتىسۋ ءۇشىن ينتەگراتسيانى كۇشەيتۋ قاجەتتىلىگىنە بايلانىستى جەتەكشى 16 بەيىندى عزي جانە باسقا ۇيىمدارمەن بىرلەسكەن قىزمەت تۋرالى شارتقا قول قويىلدى.

تمد ەلدەرىنىڭ بۇرىننان كەلە جاتقان شىعارماشىلىق بايلانىستارى بار جەتەكشى جوعارى وقۋ ورىندارىمەن بايلانىس جانە ءوزارا ارەكەتتەسۋ جولعا قويىلعان. اكادەميكتەر دە بەلگىلى جوعارى وقۋ ورىندارىمەن ىنتىماقتاسادى. الىس شەتەلدىڭ جەتەكشى جوعارى وقۋ ورىندارىمەن بايلانىس ورناتىلدى.

قر اشعا جانە ونىڭ اكادەميكتەرى كوپتەگەن جىلدار بويى حالىقارالىق ۇيىمدارمەن تىعىز جۇمىس ىستەيدى: فاو, يكاردا, سيمميت, حالىقارالىق ارالدى قۇتقارۋ قورى (حاقق), دۇنيەجۇزىلىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمى (ددۇ), حالىقارالىق عىلىمي-تەحنيكالىق ورتالىق( حعتو), بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ دامۋ باعدارلاماسى (بۇۇدب, بۇۇدب جەق), حالىقارالىق ەپيزووتيالىق بيۋرو (حەب) جانە باسقالار.

جۋىردا اكادەميا جاس پەرسپەكتيۆالى حالىقارالىق ۇيىممەن - يسلام الەمىنىڭ 54 ەلىن بىرىكتىرەتىن ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگى جونىندەگى يسلام ۇيىمىمەن (اقيۇ) كەلىسىمگە قول قويدى, ونىڭ باستى ماقساتى - اقيۇ ەلدەرىنىڭ ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ, اشتىققا, قۇرعاقشىلىققا قارسى كۇرەس جانە قاجەتتىلىگىنە اوك يننوۆاتسيالارىن ەنگىزۋ.

حالىقارالىق ىنتىماقتاستىقتى جولعا قويۋ جانە ەلدەر اراسىندا حالىقارالىق ديپلوماتيانى دامىتۋ تاجىريبەسى مول ەرلان اليمجان ۇلى بايداۋلەت اقيۇ توراعاسى بولىپ تابىلادى. اقيۇ-عا مۇشە ەلدەردىڭ «اگرارلىق عىلىم اكادەميالارىنىڭ قاۋىمداستىعى» قۇرۋ تۇجىرىمداماسى ازىرلەندى.

قاۋىمداستىق عىلىمي نەگىزدەلگەن ۇسىنىستار بەرۋ ارقىلى اۋىل شارۋاشىلىعى جانە ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگى ساياساتىن قالىپتاستىرۋعا ىقپال ەتۋگە تىرىسادى. قاۋىمداستىق سونىمەن قاتار ۇلتتىق جانە حالىقارالىق دەڭگەيدە اۋىلشارۋاشىلىق ساياساتىن قالىپتاستىرۋدا بەلسەندى ءرول اتقارادى.

اكادەميا دۇنيەجۇزىلىك بانكتىڭ (دب), ەۋروپالىق قايتا قۇرۋ جانە دامۋ بانكىنىڭ (ەقدب), ەۋرازيالىق دامۋ بانكىنىڭ (ەدب), ازيا دامۋ بانكىنىڭ (ادب), يسلام بانكىنىڭ (يب) جانە ت.ب. قولداۋىمەن حالىقارالىق جوبالاردىڭ قاتىسۋشىسى بولىپ سانالادى. اكادەميا عالىمدارى اوك جانە اۋىلدىق اۋماقتاردى دامىتۋعا, يننوۆاتسيالار مەن جاڭا تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋگە باعىتتالعان اوك وڭىرلىك باعدارلامالارى مەن عىلىمي جوبالاردى ىسكە اسىرۋعا بەلسەندى قاتىسادى. وسى باعىتتا حالىقارالىق بايلانىستار جانە ينتەگراتسيا دەپارتامەنتىن قۇرۋ جوسپارلانىپ وتىر.

جالپى جينالىس سونىمەن قاتار, عالىمداردىڭ عىلىم مەن ءبىلىم بەرۋدى دامىتۋعا قوسقان ۇلەسى مەن ەڭبەگىن ىنتالاندىرۋ ءۇشىن, سونداي-اق ولاردى اشعا ودان ءارى دامىتۋعا ىنتالاندىرۋ ماقساتىندا اشعا ناگرادالار, ماراپاتتار نوميناتسيالارى جانە قر اشعا توسبەلگىلەرى بويىنشا پىكىرلەر, ۇسىنىستار الماسۋدى كوزدەدى.