فوتو: اشىق دەرەككوز
− توكيودا وتكەن Grand Slam ءتۋرنيرىن تارقاتا ايتساڭىز. قولا مەدال ءۇشىن بەلدەسۋدە وتانداسىمىزبەن بەلدەستىڭىز.
– دايىندىق ويداعىداي, جارىس جوعارى دەڭگەيدە ءوتتى. العاشقى اينالىمدا ەۋروپا قۇرلىعىنىڭ تەگەۋرىندى بالۋانىن ايقىن باسىمدىقپەن جەڭدىم. ەكىنشى بەلدەسۋدە دە قارسىلاسىمدى ەركىن ەڭسەردىم. جارتىلاي فينالدا گەرمانيا ەلىنىڭ ءۇمىتى, فيزيكالىق تۇرعىدان دا وتە تەگەۋرىندى, قارسىلاسىممەن نەگىزگى ۋاقىتتا يتجىعىس ءتۇسىپ, گولدەن سكوردا ەسە جىبەردىم. بىلتىر باكۋدە وتكەن الەم چەمپيوناتىندا بۇل قارسىلاسىمدى جىققان ەدىم, ەسەسىن قايتارىپ كەتتى. قولا مەدال ءۇشىن بەلدەسۋدە جەرلەسىمىز اسلان نۇرداۋلەتوۆپەن جولىمىز ءتۇيىسىپ, جەڭىسكە جەتتىم. قانجىعاما توكيودان قولا مەدال بايلاندى. سايكەستىكتى قاراڭىزشى, ءبىر اي بۇرىن قىتايدىڭ حانچجوۋ قالاسىندا وتكەن جازعى ازيا پارا ويىندارىنىڭ فينالىندا دا اسلان ەكەۋمىز كۇرەستىك. اللا ماعان التىن مەدالدى ءناسىپ ەتتى, اسلان باۋىرىم جازعى ازيا پارا ويىندارىنىڭ كۇمىس جۇلدەسىن ەنشىلەدى. ارادا ءبىر ايدان اسا ۋاقىت وتكەندە توكيو تورىندە تاعى دا بەلدەستىك.
– ەرعالي, كوزىڭىزدىڭ سىرقاتىن ەمدەپ, كورۋ قابىلەتىڭىزدى ساقتاپ قالۋدىڭ مۇمكىندىگى بولمادى ما؟
– كوزىمنىڭ كەسەلى ءتۋابىتتى بولعان ەكەن مەندە. بالا كۇنىمنەن كورۋ قابىلەتىم ءالسىز ەدى, العىرتتىقپەن ونشا ءمان بەرمەدىك. ۋاقىتىندا دارىگەردىڭ الدىن كورىپ, ەمدەۋدى قولعا السام, مۇمكىن مۇنداي كۇيگە تۇسپەيتىن بە ەدىم. بالا كەزىمىزدە الىسىپ-ج ۇلىسىپ ويناپ ءجۇرىپ ەرەن ساناماي, اقىرى مىنە زاردابىن تارتىپ وتىرمىن.
20 جاستان باستاپ كوزىمنىڭ كورۋى كۇرت ناشارلاپ, جارىق الەمنىڭ ديدارىن كورۋ مۇڭعا اينالدى. العاشىندا جاراتقاننىڭ مەنىڭ پەشەنەمە وسىنداي سىناق جازعانىنا مويىنسىنۋعا كۇپتى كوڭىل جىبىمەي ۋايىم جەيتىن. بىراق بۇل دا ءبىر سىناق ەكەنىن جۇرەگىمنەن وتكىزە سەزىنگەن سوڭ عانا كۇپىرلىك ويدان ارىلدىم. وسى كۇندە كوزىم مۇلدەم كورمەيدى. اۋرۋدىڭ اسقىنعانى سونداي قىلاۋداي بولسا دا نوقاتتى كورەتىن جانارىم ءتىپتى سەمىپ قالدى. شەتەلدە ەمدەتۋگە قيسىنى كەلمەدى, ءوز ەلىمىزدىڭ مەديتسيناسىندا تەكسەرىلدىم, دارىلەردى قابىلدادىم بىراق اسقىنۋدىڭ بەتى قايتقان جوق.
– پارا دزيۋدو كۇرەسىمەن شۇعىلدانعانىڭىزعا 9 جىلدىڭ ءجۇزى بولعان ەكەن. توعىز جىلدىڭ ىشىندە توعىز جولدىڭ تورابىن جازباي كورەتىن كەي سپورتشىلار جەتە الماعان بيىككە ات بايلاپ, الەم چەمپيونى اتاندىڭىز.
– پارا دزيۋدو سپورتىنا 2014 جىلدىڭ سوڭىندا قوسىلدىم. ەل چەمپيوناتىنا العاش رەت 2016 جىلى قاتىستىم. ۇلتتىق قۇراما ساپىنا العان ۋاقىتتان بەرى ءتۇرلى دودالاردا ەلىمىزدىڭ مەرەيىن اسىرىپ ءجۇرمىن.
– ءوزىڭىز جايلى دەرەكتى فيلم ءتۇسىرىلدى. سول سۇحباتىڭىزدا كوزىنىڭ جانارى تيتتەي دە بولسا كورەتىن قارسىلاسپەن كۇرەسۋدىڭ قانشالىقتى قيىن ەكەنىن ايتتىڭىز.
– توكيو جازعى پاراليمپياداسىنا دەيىن پارا دزيۋدو كۇرەسىندە كوزى كورمەيتىندەر مەن مۇلدە سۋقاراڭعى سپورتشىلار ميداي ارالاسىپ بىرگە بەلدەسۋگە تۇسەتىن. بۇل ەندى ادىلەتتىلىكتىڭ تۋىن جىققانى راس. سەبەبى قارسىلاسىڭ ساعان قاراعاندا سالدە بولسا جارىق دۇنيەنىڭ ساڭىلاۋىن كورە العانى, مۇلدە كورمەيتىن سەنى ايلامەن-اق الىپ سوعۋىنا مۇمكىندىك تۋدىرادى. وسىنى ەسكەرىپ توكيو پاراليمپياداسىنان كەيىن پارا دزيۋدونىڭ ەرەجەسىنە وزگەرىس ەنگىزىلدى. ءبىزدىڭ قۋانعانىمىز كورۋ قابىلەتى ناشارلاعانداردى مۇلدەم كورمەيتىندەردەن ءبولدى, ياعني J1 جانە J2 ساناتى بولدى. بىزدەر, كورمەيتىن بالۋاندار قانداي جارىسقا قاتىسساق تا ەندى J1 ساناتىندا سىنعا تۇسەمىز. كوزىندە اقاۋى بار سپورتشىلار ەكىنشى سانات بويىنشا بەلدەسەدى. ارينە ءوزىڭىز ايتپاقشى بىزگە قاراعاندا ءسال دە بولسا جارىق الەمدى شىرامىتاتىنداردىڭ الەۋەتى ۇستەم بولاتىنى ءسوزسىز. ەكى ساناتقا بولگەنى كوپ سپورتشىنىڭ ەكىنشى تىنىسىن اشتى. سولاردىڭ اراسىندا ءوزىم دە بارمىن. ەكى ساناتقا بولگەننەن كەيىن Grand Prix, Grand Slam سىندى ماڭىزدى دودالارعا جۇلدە بۇيىردى. ازىرگە باستى جەتىستىگىم – بىلتىرعى جىلدىڭ ەنشىسىندە يەلەنگەن الەم چەمپيوناتىنىڭ التىن مەدالى.
– پاراليمپيادا ويىندارىندا پارا دزيۋدوشىلارعا التىن مەدال بۇيىرماي تۇر. كەم تۇسىمىزدى بۇتىندەپ, مەرەيىمىزدى تاسىتۋ سىزدەرگە امانات ەكەنىن بىلەسىز.
– ارينە, ەلىڭە پايداڭدى تيگىزۋ اسىل مۇراتىڭ بولعاندىقتان سول مەجەدەن كورىنسەك دەپ تىنباي ەڭبەكتەنىپ كەلەمىز. جۇزۋدەن زۋلفيا عابيدۋللينا 2016 جىلى ريو پاراليمپياداسىندا تاريحتىڭ جىلناماسىن جازىپ, تۇڭعىش رەت چەمپيون اتانىپ, التىن مەدال يەلەندى. 2021 جىلى توكيو پاراليمپياداسىندا داۆيد دەگتيارەۆ پاۋەرليفتينگتەن التىن مەدال ولجالاپ, مارتەبەمىزدى اسىردى. بۇگىنگى تاڭدا قازاق ەلىنىڭ سپورتشىلارىمەن كەز كەلگەن ەل ساناسادى, ءتىپتى اياعىن تارتىپ باساتىندارى دا, مىسىمىزدان قايمىعاتىندارى دا جوق ەمەس. بۇل نەنى كورسەتەدى؟ ەلىمىزدە كاسىبي سپورتپەن قاتار پارا سپورتتىڭ دا ەدەل-جەدەل قارقىنمەن كۇش الىپ, دامىپ كەلە جاتقانىن ايقىنداي تۇسەدى. سالماقتاپ سارالايتىن بولساڭىز, پارا سپورتتا سوڭعى جىلدارى پارا دزيۋدوشىلاردىڭ ولجاسى وزگە سپورتقا قاراعاندا وراسان. ارينە پارا دزيۋدودان دا پاراليمپيادا چەمپيونى شىعاتىن كۇن, جارقىن ءسات الىس ەمەس دەپ ويلايمىن. توكيو پاراليمپياداسىندا ءۇش بىردەي پارا دزيۋدوشىمىز فينالعا جەتتى. ەل سپورتىنىڭ تاريحىندا دزيۋدودان ولمپيادانىڭ فينالىنا ءبىر ەمەس, ءۇش بالۋاننىڭ قاتار شىعۋى بۇرىن-سوڭدى بولعان ەمەس. ءانۋار ساريەۆ, تەمىرجان داۋلەت جانە زارينا بايباتينا ەسىمدى باتىر قىزىمىز دا فينالدا ءسۇرىنىپ, كۇمىس جۇلدە الدى. مۇنى از تابىس دەپ قومسىنۋعا بولمايدى.
– شاڭىراق كوتەرىپ وتباسىن قۇردىڭىز, بۇرىمدى قىزدارىڭىز, ايدارلى ۇلدارىڭىز ءوسىپ كەلەدى. پاتەرگە دە, استانانىڭ ماڭىنان جەر الىپ ءۇي سالۋعا دا بەرتىندە قول جەتكىزدىڭىز. تەپكەندە تەمىر ۇزەتىن, ون ەكى مۇشەسى ساۋ زىڭگىتتەي ازاماتتىڭ كەيبىرى اتقارا المايتىن شارۋانى جارىق دۇنيەنىڭ ديدارىن كورمەيتىن ەرعالي شامەي ارقالاي الدى.
– ماسىلدىق مەرەزدىك دەرت دەر ەدىم. دۇنيە دە, م ۇلىك تە, ءتىپتى دەنساۋلىق تا اللادان بەرىلەتىن امانات. ءبىز سوعان تاۋبە ەتۋشى پەندەمىز تەك. پاتەر ساتىپ الۋ دا, ءۇي سوعۋ دا قالتامىزعا از سالماق سالعان جوق. بىراق ەڭبەكتەندىك, سپورتتاعى جەتىستىگىمىزگە ساي بۇيىرعان قاراجاتىمىزدى جيناقتاپ جەتكىزدىك. ادامعا ومىردە سەنىم بەرىپ, دەمەۋ جاسايتىن تىرەگى بولادى. مەنىڭ انام ماعان قورعان, تىرەۋ بولىپ كەلە جاتىر. ءوزىمىز ۇيدە ون ءبىر اعايىندىمىز. مەن – ءسۇت كەنجەسىمىن. الدىمدا التى اكپەم, ءتورت اعام بار. باۋىرلارىم دا بالا كۇنىندە كۇرەسكە قاتىستى. سولارعا ەلىكتەپ ءوزىم دە دزيۋدومەن شۇعىلداندىم. اۋدانارالىق جارىستارعا قاتىسىپ جۇلدە العانىممەن, وبلىستىق سايىسقا وتكىزبەيتىن, سەبەبى مەديتسينالىق تەكسەرۋ كەزىندە كوزىمنىڭ كورۋ قابىلەتى ناشار بولعاندىقتان رۇقسات جوق. بىراق سوعان قاراماي جاتتىعۋدان قول ۇزبەدىم. ماعان باعدار بەرىپ, جىگەرىمدى جانىپ, نامىسىمدى قايراپ, سىنىپ كەتپەۋىمە سەبەپكەر بولعان – انام. جاسى ۇلعايعاندا كورگەن كەنجەسى بولعاندىقتان ەرەكشە ەركەلەتىپ ءوسىردى. ءالى كۇنگە جاتتىعۋ جيىنىنان, دودالاردان ورالعان سايىن اناما ەركەلەپ, ماۋقىمدى باسىپ الامىن.
ەسەيىپ وڭ مەن سولدى ايىرعان شاقتان باستاپ ارمانداۋشى ەدىم, «انامدى ءوزىم قولىما الىپ قاراسام, ءبىزدى جەتكىزەمىن دەپ قالاي تىنباي ەڭبەك ەتتى, سونىڭ وتەۋىن تيتتەي دە بولسا اقتاسام, سول كۇنگە جەتسەم» دەپ. شۇكىرشىلىك, تىلەگىم ورىندالدى. ومىرگە دەگەن قۇشتارلىق, تالابىمنىڭ باستاۋىندا اناما دەگەن قۇرمەتىم تۇر. ويتكەنى كوزىمنىڭ جانارى مۇلدەم سەمىپ, كورۋ مۇڭعا اينالعاندا انام قاتتى ۋايىمدادى. «كەلەشەگىڭ قالاي بولار ەكەن؟» دەپ كوزىنىڭ الماسىن جۋعان جاسى ەتەگىنە توگىلگەن ساتتەردى سەزىنگەندە جانىما قاتتى باتۋشى ەدى. سودان كەيىن مەن وزىمە سەرت بەردىم. اللانىڭ بۇل پەندەسىنە ارتقان سىناعى, قايىسپاي, سىنىپ كەتپەي كوتەرسەم, سۇيگەن ق ۇلىن نەسىبەسىز قالدىرمايدى دەگەن ويعا بەكىندىم. وسىلاي تەك العا جىلجىپ, انامدى ءوزىمنىڭ شاڭىراعىمدا, نەمەرەلەرىنىڭ ورتاسىندا جۇرەتىن كۇنگە جەتەمىن دەپ ماقسات قويدىم, سوعان جەتتىم دەپ ويلايمىن. اتا-انانىڭ بالاسى ءۇشىن تىلەگەن دۇعاسى قاشاندا قابىل بولادى. ءبىزدىڭ ۇنەمى تىلەۋىمىزدى تىلەپ وتىرادى.
– بيىلعى كۇزدە حانچجوۋداعى (قىتاي) جازعى ازيا ويىندارىندا سپورتشىلارىمىزدىڭ جەتكەن بيىگى كوڭىل كونشىتكەن جوق. وعان از سىن دا ايتىلمادى. ەسەسىنە, ازيا پارا ويىندارىنان سپورتشىلار تولايىم تابىستى ورالدى. الدا ۇلكەن الامان – پاريج پاراليمپياداسى تۇر. دايىندىق بارىسىن باعامداعاندا ءبارى جەتكىلىكتى مە, كەرەك-جاراقپەن قامتۋ, قاجەتتىلىكتى وتەۋ جاعى قالاي؟
– حانچجوۋداعى ازيا پارا ويىندارىندا سپورتشىلارىمىز 8 التىن, 12 كۇمىس, 21 قولا مەدال ەنشىلەپ, جالىپكوماندالىق ەسەپتە 11-ساتىعا تۇراقتادى. وعان قوسا ساڭلاقتارىمىز ازيانىڭ 3, ازيا پارا ويىندارىنىڭ 4 رەكوردىن جاڭارتتى. ەندى وسى تولايىم تابىسقا پارا دزيۋدوشىلارىمىزدىڭ قوسقان ۇلەسىن تاعى ءبىر اتاي كەتەيىن. اقمارال ناۋاتبەك, ولجاس ورازالى ۇلى جانە مەن ازيا پارا ويىندارىنىڭ چەمپيونى اتاندىق. اسلان نۇرداۋلەتوۆ, جانبوتا امانجول, زارينا رايفوۆا, ەرلان وتەپوۆ كۇمىس مەدالعا يە بولدى. باۋىرجان ارىستانبەك, دايانا فەدوسوۆا, دينارا قۇتتىجولوۆا, عالىمجان سماعۇل ۇلى, ەرلان قوڭقيەۆ, تالعات اجىعاليەۆ, ءانۋار ساريەۆ قولا مەدال ولجالادى. پارا دزيۋدودان جالپى كورسەتكىش بويىنشا قازاقستان سپورتشىلارى 2-ساتىعا تۇراقتاپ, حانچجوۋداعى ازيا پارا ويىندارىنان 14 مەدال الدى. 2018 جىلى جازعى ازيا پارا ويىندارى يندونەزيا ەلىندە وتكەندە پارا دزيۋدوشىلارىمىز تەك كۇمىس پەن قولا مەدالدى مىسە تۇتقان بولاتىن. مىنە, وسى ناتيجەگە قاراپ تا ەلىمىزدە پارا دزيۋدو سپورتىنا مەملەكەت تاراپىنان قانشالىقتى كوڭىل بولىنەتىنىن, سپورتشىلارىمىزدىڭ ارتىلعان سەنىمدى اقتاي العانىن باعامداۋعا بولادى. دارۋمەن, كيىم-كەشەك, سپورتتىق جابدىقپەن قامتاماسىز ەتۋدە ەشتەڭەگە كوڭىل الاڭ بولماسا عانا دايىندىققا ەركىن كىرىسەسىڭ. بارىڭدى سالىپ بەلدەسۋگە, ەلدىڭ ارتقان ءۇمىتى مەن سەنىمىن اقتاۋعا ۇمتىلاسىڭ. سوندىقتان دا مەملەكەت تاراپىنان پارا دزيۋدو سپورتىنا ايىرىقشا كوڭىل ءبولىنىپ, دامىپ كەلەدى. جەتپەگەنىن, قاجەتىمىزدى سۇرايمىز, ۋاقىتىندا ورىندالادى. سپورتشى وزدىگىنەن مۇنداي جەتىستىككە جەتە المايدى, ەگەر ونىڭ تىرەۋى, تۇعىرى مىقتى ەلى بولماسا.
– وزەگىڭدى وكىنىش بۋاتىنى ءبىز تاۋەلسىزدىك العان 33 جىلدىڭ ىشىندە پارا دزيۋدو عانا ەمەس دزيۋدو كۇرەسىنەن دە وليمپيادا چەمپيونىن شىعارا المادىق. كۇمىس, قولا مەدال قانجىعامىزعا بوكتەرىلگەنىمەن, التىن بۇيىرماي كەلەدى.
– ءبىزدى دە قينايتىنى, جىگەرىمىزدى جانيتىنى وسى التىن مەدال. ءسوز اراسىندا ايتتىم, توكيو تورىندەگى پاراليمپيادا ويىندارىندا ءۇش بىردەي بالۋانىمىز فينالعا جەتىپ توقتادى. دەمەك, ءبىزدىڭ سپورتشىلاردىڭ دا التىن مەدال يەلەنۋىنە الەۋەتى جەتەدى, تەك تىنباي ەڭبەكتەنۋ عانا قاجەت. بىلتىر ازەربايجان استاناسى باكۋ قالاسىندا وتكەن الەم چەمپيوناتىنىڭ جارتىلاي فينالىندا الەمدىك رەيتينگتە ءبىزدىڭ سالماقتىڭ كوشىن باستاپ تۇرعان رۋمىن بالۋانىن ۇتتىم. فينالدا گەرمانيا بالۋانىن تىزەرلەتىپ الەم چەمپيونى اتاندىم. دەمەك, اناۋ مىقتى, مىناۋ كەمەل دەپ قايمىعىپ, جاسىقتىق تانىتۋعا بولمايدى. ەلدىڭ نامىسى ءۇشىن ايانباي تەر توگۋدى مۇرات تۇتۋ كەرەك. پاراليمپيادانىڭ التىن مەدالىن ەلىمە تارتۋ ەتۋ باستى ماقساتىم, سوعان جەتۋگە بارىمدى سالامىن.
وسى بيىگىمە جەتۋ ءۇشىن جاتتىعۋدا ايانباي تەر توگىپ, جىلدامدىقتى مىعىمداۋعا دەن قويىپ ءجۇرمىن, السىزدىگىم شاپشاڭ ەمەسپىن. سپورتتا ابجىلدىك اسا ماڭىزدى. بەلدەسۋ كەزىندە قيمىلىمنىڭ باياۋلىعى كوپ كەدەرگى كەلتىرىپ ءجۇر. وسىعان باسا ءمان بەرىپ, تاكتيكالىق جوسپاردى دا جىلدامدىقتى ارتتىرۋعا قۇرىپ ازىرلىك وتكىزەمىن.
– وقۋ-جاتتىعۋ جيىنى كەزىندە كۇنىنە ەكى مارتە ازىرلىك وتەسىزدەر مە؟
– ءيا, كۇندەلىكتى تاڭعى 6:00-دە ۇيقىمىزدان ويانىپ, 7:00-دە زالدا فيزيكالىق قۋاتىمىزدى ارتتىرۋ ءۇشىن ازىرلىكتى باستايمىز. ازاندا ەكى ساعات, كەشكىلىك تاعى ەكى ساعات جاتتىعۋ بولادى. اراسىندا تاڭعى, تۇسكى, كەشكى اسىمىزدى ۋاقىتىندا ءىشىپ, اۋقاتتانىپ, تىنىعامىز. تۇنگى 22:00-دە ۇيقىعا باس قويامىز. تۇنىمەن ۇيىقتاماي باسقا شارۋاعا اينالىپ, ۋاقىتتى وتكىزۋ دەنساۋلىققا دا زيان, جاتتىعۋىمىزعا دا كەسىرىن تيگىزەدى. سوندىقتان جوسپارلى تارتىپكە ساي جۇرەمىز.
– ەنشىڭىزدە الەم چەمپيوناتىنىڭ, ازيا بىرىنشىلىگىنىڭ, جازعى ازيا پارا ويىندارىنىڭ التىن مەدالى, حالىقارالىق ايتۋلى دودالاردىڭ كۇمىس, قولا جۇلدەسى جانە بار. كەيدە توككەن تەردىڭ وتەۋىنە بۇيىرعان مەدالداردى ءبىر كورە السام دەگەن ارمان ويانباي ما؟
– مەنىڭ كوز جانارىم مۇلدەم سەمىپ ەشتەڭە كورمەي قالعان كەزدەرى ارينە ارماندادىم, «شىركىن-اي, يەلەنگەن مەدالدىڭ ءتۇسى, ديزاينى قانداي ەكەنىن ءبىر كورسەم» دەگەن پەندەۋي دامە بولدى. بىراق تاعدىرعا ادام مويىنسۇنۋى كەرەك. اللا مەنىڭ پەشەنەمە وسىنداي عۇمىر ءسۇرۋدى جازعان ەكەن, تاۋبە دەيمىن. ءوزىم ءۇشىن قوس جانارىمنىڭ مۇلدە كورمەيتىنى الاڭداتپايدى, تەك وتباسىمنىڭ باسىنا وسىنداي سىناق تۇسپەسە ەكەن دەپ تىلەيمىن. باستىسى انامنىڭ, باۋىرلارىم جانە ءتورت قىزىم مەن ەكى ۇلىمنىڭ, جارىمنىڭ باسىنا جاراتقان وسىنداي سىناق جازباسا ەكەن دەيمىن. اللانىڭ قۇدىرەتى شەكسىز, سىرقاتتى بەرۋشى دە, ونىڭ ەمىن دارىتۋشى دا ءوزى. ەگەر عايىپتان تايىپ كوزىم كورسە, مەن ءۇشىن ەرەكشە نىعمەت بولار ەدى. ويتكەنى كوزىڭ اتقاراتىن, كوزىڭ تارتۋ ەتەتىن ەرەكشە اسەردى ەشتەڭە الماستىرا المايدى. ادام ەستىپ تە قۋانا الادى, ال كورمەسەڭ, قانشا قۋانساڭ دا شىنايى سەزىنۋ بولمايدى.
