اۋستراليا – جاھاندىق ەكسپورتتاۋشى: قوي ەتى ەكسپورتىنىڭ ۇلەسى بويىنشا – ءبىرىنشى ورىندا, ال سيىر ەتىنىڭ ەكسپورتى بويىنشا – ەكىنشى ورىندا. ونىڭ 100-گە جۋىق ءونىم جەتكىزۋ نارىعى بار. بۇل رەتتە اۋىل شارۋاشىلىعىنا مەملەكەتتىك قولداۋ كورسەتىلمەيدى. وتاندىق ماماندار اۋستراليالىق فەرمەرلەر مال شارۋاشىلىعى سالاسىندا وسىنداي ەكونوميكالىق تابىسقا قالاي قول جەتكىزگەنىن انىقتادى.
ءبىرىنشى كەزدەسۋ «وڭتۇستىك اۋستراليانىڭ مال شارۋاشىلىعى» ءىرى سالالىق ۇيىمىمەن, MLA (Meat and Livestock Australia) تەڭ قۇرىلتايشىسىمەن ءوتتى, سوڭعىسى وڭتۇستىك اۋسترالياداعى 3,5 مىڭنان استام سيىر جانە قوي ەتىن ءوندىرۋشى, سونداي-اق 6 مىڭ قىزىل ەت پەن ءجۇن ءوندىرۋشىنىڭ مۇددەلەرىن قورعايدى. ۇيىم ەت جانە ءجۇن ونەركاسىبىنىڭ تۇراقتىلىعى مەن ونىمدىلىگىن ارتتىرۋ ماقساتىندا جۇمىس ىستەيدى, وندىرۋشىلەردىڭ مۇددەلەرىن قورعايدى, ولاردى وقىتۋمەن اينالىسادى, ارنايى قوردى باسقارادى. قاۋىمداستىق وكىلدەرى ۇلتتىق جانە وڭىرلىك دەڭگەيدەگى فەرمەرلەردى قولداۋ شارالارى مەن مىندەتتەلگەن الىمدار, جۇمىس ىستەۋ ادىستەرى تۋرالى ايتىپ بەردى. بيوقاۋىپسىزدىك پەن مالدى باقىلاۋ – ءبىرىنشى ورىنداعى ماسەلە.
بىزدەن بارعان مامانداردى اۋىل شارۋاشىلىعىن جۇرگىزۋدىڭ وزىق ادىستەرىمەن تانىستىرۋ حالىقارالىق وقۋ ورتالىعىندا, ادەلايدا ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ Roseworthy كامپۋسىندا جالعاسىن تاپتى. ۋنيۆەرسيتەت قۇرعاق كليماتتا اۋىل شارۋاشىلىعىن جۇرگىزۋگە ماماندانعان. Roseworthy كامپۋسى – وڭتۇستىك اۋسترالياداعى جانۋارلار مەن ۆەتەريناريانى زەرتتەۋدىڭ نەگىزگى ورتالىعى. 1,6 مىڭ گا اۋماقتى الىپ جاتىر. وندا ستۋدەنتتەرگە بىردەن پراكتيكالىق تاجىريبە الاۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن ارنايى فەرما بار.
وتاندىق مامانداردى مال ءوسىرۋ جانە كۇتىپ-باعۋ تاسىلدەرى, جەمشوپ راتسيونى جانە ت.ب. كوپتەگەن ماسەلە قىزىقتىردى. اتاپ ايتقاندا, ەكسپورتى جاقسى دامىعان ەل بولا تۇرا, ولار مال باسىن وسىرۋگە اسىقپايدى, سەبەبى كليماتتىڭ ناشارلاۋىن ەسكەرە وتىرىپ, جەردى قۇنارىنان ايىرعىسى كەلمەيدى.
* * *
سونداي-اق ساپار بارىسىندا ەل دەلەگاتسياسى اۋسترالياداعى ءىرى اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن وندىرۋشىلەردىڭ ءبىرى – «Eders» كومپانياسىنىڭ باسشىلىعىمەن كەزدەستى.
كومپانيا اۋستراليالىق فەرمەرلەرگە قىزمەت كورسەتۋدىڭ كەڭ سپەكترىن ۇسىنادى – اگرونوميالىق كونسالتينگ, مال شارۋاشىلىعى بويىنشا كەڭەس بەرۋ, كومىرتەگى شارۋاشىلىعى, اۋىل شارۋاشىلىعىنداعى تسيفرلىق تەحنولوگيالار, گەنوميكا, مال, استىق جانە ءجۇن ساتىپ الۋ جانە ساتۋ جونىندەگى اگەنتتىك قىزمەتتەر, ساقتاندىرۋ, اۋىلدىق جىلجىمايتىن م ۇلىك تۋرالى قولداۋ كورسەتەدى.
Elders جىل سايىن شامامەن 1,3 – 1,7 ميلليون ءىرى قارا مال ساتادى. بۇل سول ەلدەگى ساتىلىم جالپى اينالىمىنىڭ شامامەن 12%-ىن قۇرايدى. سونداي-اق جىلىنا 10 ملن قوي ساتادى, بۇل نارىقتىڭ شامامەن 20%-ىن قۇرايدى.
قىزىل ەت پەن ءداندى داقىلدار – اۋسترالياداعى اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ ەڭ ءتيىمدى باعىتتارى. جىل سايىن ءداندى داقىلدار ساتۋ شامامەن 13 ملرد دوللارعا باعالانادى. اۋستراليادا 22 مىڭعا جۋىق كومپانيا وسىمدىك شارۋاشىلىعىمەن اينالىسادى, ەگىس القابى – شامامەن 20 ملن گەكتار, نەگىزىنەن بيداي, ارپا, راپس, س ۇلى, جاسىمىق, بۇرشاق وسىرىلەدى. استىق ونىمدەرىنىڭ 65%-ى ەكسپورتقا شىعارىلادى. 2023 جىلى بيداي جيناۋ – شامامەن 25 ملن توننانى, ارپا 10 ملن توننانى قۇرادى.
اۋستراليانىڭ ەكسپورتتىق نارىعى وتە ۇلكەن جانە ىشكى نارىقتى جاقسى قامتاماسىز ەتەدى, دەيدى Elders. ورتاشا العاندا, ەلدەگى 1 ادامعا 1 توننا استىق وسىرىلەدى. قازاقستان – اۋستراليالىقتاردىڭ پىكىرىنشە, الەمدەگى بيداي ونىمدىلىگى جوعارى ەلدەردىڭ ءبىرى. كومپانيانىڭ قازاقستاندىق سەرىكتەستەرمەن فەرمالاردى نولدەن باستاپ قۇرۋ بويىنشا تاجىريبەسى بار.
«قازاقستاندا قىزىل ەت يندۋسترياسىن جاڭارتۋ باعدارلاماسى ءجۇرىپ جاتقان كەزدە ءبىز «سولتۇستىك اگرو» كومپانياسىمەن جۇمىس ىستەدىك. قارابالىقتا (قوستاناي وبلىسى) ەكى كومپانيا ىسكە قوسىلدى: «سولتۇستىك-اگرو» جانە «تەررا». سولتۇستىك اگروعا ءبىز كانادا, اقش جانە اۋستراليادان 4,5 مىڭعا جۋىق انگۋس سيىرلارىن اكەلدىك. سونداي-اق 6 مىڭ گەكتارعا جۋىق شارۋا قوجالىعىنا ەگىس القاپتارىن ۇيىمداستىرىپ, جازدا مال وسىرۋگە ارنالىپ قورشالدى. قىستا مال شارۋاشىلىعىن قامتاماسىز ەتەتىن وندىرىستىك بورداقىلاۋ الاڭى جانە بارلىق قاجەتتى ينفراقۇرىلىم سالىندى. بارلىعى نولدەن باستاپ جاسالدى. جاقسى بورداقىلاۋدىڭ ارقاسىندا قىستا مال قاتىپ قالمادى. ءبىز مالدى دۇرىس ازىقتاندىرامىز – بۇل ءبىزدىڭ ءادىسىمىز. اۋستراليادا ىستىق تەمپەراتۋرامەن بايلانىستى ماسەلە كوپ, ال قازاقستاندا – تەمپەراتۋرا كۇرت وزگەرەدى. مەنىڭ ويىمشا, سىزدەردىڭ ەلدەرىڭىزدە ءبارى سىزدەر قالاعانداي بولۋى مۇمكىن. سىزدەردە جەر, ينۆەستيتسيالاۋ مۇمكىندىگى بار, سىزدەر ورتالىقتا ورنالاسقانسىزدار, كوپتەگەن ەلدى تاماقتاندىرۋعا بولادى. ەڭ باستىسى – ساۋدانى جولعا قويۋ», دەپ اتاپ ءوتتى Elders كەڭەسشىسى جانە اگرومەنەدجەر بريۋس كريك.
«قوستاناي وبلىسىندا بىزدە 20 مىڭ باس ءىرى قارا مال بورداقىلاۋ الاڭى بار. ءبىز 12 جىل بۇرىن اۋستراليادا بولدىق, تاجىريبە جينادىق, ويتكەنى مۇنداي قارقىن قازاقستاندا جوق ەدى. ال بۇگىندە ءبىزدىڭ بورداقىلاۋ الاڭىمىز ەلىمىزدەگى ەڭ ءىرى الاڭ بولىپ وتىر», دەدى «تەررا» كومپانيالار توبىنىڭ سەرىكتەسى قايىرجان ناۋرىزعاليەۆ.
