جاڭا تۋىندىعا الەمنىڭ جارتىسىن بيلەگەن ءامىر تەمىر مەن تۇركىستانداعى تايقازاننىڭ تاريحى ارقاۋ بولماق. رەجيسسەر بۇل ءفيلمدى حالىقارالىق مەگاجوبا بولاتىنىن ايتتى. وسىعان وراي ءباسپاسوز ءماسليحاتىن وتكىزىپ, الداعى ءتۇسىرىلىمنىڭ قۇپياسىمەن ءبولىستى. ال فيلمدە تاريحي قاتەلىكتەر بولماس ءۇشىن, سول زاماننىڭ كەلبەتىن كورسەتۋ ءۇشىن بەلگىلى تاريحشى باۋىرجان بايتاناەۆ, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن ونەر قايراتكەرى قىرىم التىنبەكوۆ سىندى ازاماتتار كەڭەسشىلىك قىزمەت اتقارادى. ياعني رەجيسسەر بىلىكتى مامانداردىڭ نۇسقاۋىنا ارقا سۇيەيدى. سونىمەن بىرگە رەسەيلىك, قىتايلىق, يراندىق عالىمدار دا ءفيلمنىڭ تۇسىرىلىمىنە اتسالىسادى.
رەجيسسەر جاڭا تۋىندى تالاي ۇرپاقتىڭ رۋحاني ازىعىنا جارايتىن مۇرا رەتىندە تاريحتا قالاتىنىن ايتتى. ءارى ول ءوزىنىڭ مەگاجوباسىن باعاسى قىمبات قولونەر بۇيىمىنا تەڭەدى. سوندىقتان ناعىز شەبەردىڭ قولىنان شىققان دۇنيە جاساۋ ءۇشىن ءاربىر ۇساق-تۇيەككە ءمان بەرەتىنىن مالىمدەدى. رەجيسسەر كوركەمفيلم سيۋجەتى جاۋمەن الىسقان كەزەكتى تاريحي شىعارماعا قۇرالمايتىنىن باياندادى. ياعني فيلمدە نايزا تۇيرەپ, قىلىشىمەن ايقاسقان, اتقا قونعان باتىرلاردىڭ قۇيىنداتا شاپقان كورىنىستەرى از بولادى. ونىڭ ورنىنا رەجيسسەر ءامىر تەمىردىڭ ىشكى جان دۇنيەسىنە كوبىرەك ۇڭىلەدى, ونىڭ رۋحاني ايقاسقا تۇسكەن ىشكى الەمىن سىرتقا شىعارۋعا تىرىسادى. سونىمەن قابات ءامىرشىنىڭ اسكەري جورىقتارىنان بۇرىن مادەنيەتكە, وركەنيەتكە قوسقان ۇلەسىن اشىپ كورسەتەدى. سونىڭ جارقىن ءبىر كورىنىسى – تۇتقىنعا تۇسكەن يران قولونەرشىسىنە تايقازاندى قۇيدىرۋى. البەتتە فيلمدە يراندىق قولونەرشىگە جاردەمشى بولعان قازاق تايپالارى دا باستى كەيىپتە كورىنەدى. دەگەنمەن رەجيسسەر كوركەم تۋىندىعا تىم ساياسي رەڭك بەرمەيتىنىن, سول ءداۋىردىڭ شىنايى بەينەسىن تاريحي ادىلەتتىلىكتى ساقتاي وتىرىپ كورەرمەننىڭ كوز الدىنا اكەلەتىنىن ايتتى. جالپى, بۇل كينو تاريحي-وقيعالى جانر نەگىزىندە بەينەلەدى.
بۇگىنگى تاڭدا ءتۇسىرىلىم توبىنىڭ الدىندا تۇرعان ەڭ ماڭىزدى ماسەلە, ول – قاراجات. ويتكەنى سيۋجەتكە باي, تەحنيكالىق جاعىنان كۇردەلى تاريحي فيلم ءتۇسىرۋ ارزان تۇرمايدى. رەجيسسەردىڭ باعالاۋىنشا, فيلم بيۋدجەتى 5-10 ملن اقش دوللارى شاماسىنا بارادى. بۇل قاراجاتتىڭ جارتىسىنا جۋىعى اكتەرلەردىڭ, باسقا دا ءتۇسىرىلىم توبى مۇشەلەرىنىڭ ايلىق جالاقىسىنا كەتەدى. نەگىزىنەن فيلم ءتۇسىرۋ جۇمىسى تۇركىستاندا, تايقازان قۇيىلعان تاريحي جەر – قارناقتا, سايرام ەلدى مەكەنىندە, شىمكەنت قالاسىندا جۇرگىزىلمەك. سونداي-اق 1399 جىلى ءامىر تەمىردىڭ ۇندىستانعا جاساعان جورىعىنا بايلانىستى ءۇندى جەرىنەن دە كەيبىر ەپيزودتار تۇسىرىلەدى. تۇركىستان وبلىسىنىڭ اكىمدىگى العاشقى دايىندىق كەزەڭى بارىسىندا قارجىلاي قولداۋ كورسەتۋگە ۋادە بەرگەن. ءبىرىنشى كەزەڭگە كەيىپكەرلەردىڭ بەينە تەستىلەرىن جۇرگىزۋ, بولاشاق ءتۇسىرىلىم نىساندارىن دايىنداۋ, بىرنەشە ەپيزود ءتۇسىرۋ, قوسىمشا زەرتتەۋ جۇمىستارى كىرەدى. الايدا ءفيلمنىڭ كەيىنگى جۇمىستارىنا قاتىستى اكىمدىكپەن قانداي دا ءبىر ناقتى كەلىسىم ءالى بولماعانعا ۇقسايدى. وسى رەتتە رەجيسسەر البەتتە قاراجاتتى شەتەلدەن دە تابۋعا بولادى, الايدا جاڭا فيلم تۇتاستاي ءوزىمىزدىڭ وتاندىق تۋىندى بولعانىن قالايمىن دەگەندى ايتتى.
رەجيسسەر مالىمدەگەندەي, قازىرگى ۋاقىتتا حالىقارالىق مەگاجوباعا ينۆەستورلار ىزدەۋ جۇمىستارى ءجۇرىپ جاتىر. اسىرەسە شەتەلدىك قورلار تاراپىنان ۇلكەن قىزىعۋشىلىق بار ەكەنىن بايان ەتتى. دەگەنمەن فيلم يەسى, جوعارىدا اتاپ وتكەنىمىزدەي, كوركەم تۋىندى تازا وتاندىق جوبا رەتىندە تانىلسا دەپ ارماندايدى.
«بۇل – ورتاعاسىرلىق تۇركىستان تۋرالى الەمدىك دەڭگەيدەگى بىرەگەي تۋىندى, حالىقارالىق مەگافيلم جوباسى. سوندىقتان ونىڭ كينو تاريحىندا كەيىنىرەك كلاسسيكا بولىپ قالاتىنىنا سەنىمدىمىن. جاڭا كوركەم تۋىندى جوباسىنا شەتەلدىك, وتاندىق كينو جۇلدىزدار, وزگە دە تانىمال كينويندۋستريا وكىلدەرى قاتىسادى. حالىقارالىق ءتۇسىرىلىم توبى قازاقستان, ەۋروپا جانە رەسەيدىڭ ۇزدىك ماماندارىنان قۇرالادى. ءوز كەزەگىندە فيلم تاربيەلىك قىزمەت اتقارۋمەن قاتار, قاسيەتتى تۇركىستان قالاسىنىڭ, تۇتاستاي وبلىستىڭ, كۇللى رەسپۋبليكانىڭ اتىن الەمگە شىعاراتىن كوركەم جارناما قىزمەتىن قوسا اتقارادى. كەلەشەكتە وسى تۋىندىنىڭ ارقاسىندا ەلىمىزگە تۋريستەر كوپ تارتىلادى دەگەن ءۇمىت بار. سەبەبى كينونى تاماشالاعان كورەرمەن الەمنىڭ قاي تۇكپىرىندە ءومىر سۇرسە دە, تاريحي وعيعالار وربىگەن جەردى كوزبەنەن ءبىر كورىپ قايتۋعا تالپىنادى. وسىلايشا, مەگاجوبا قازاقستانعا دەگەن قىزىعۋشىلىقتى وياتۋعا, ەلىمىزدى دۇنيە جۇزىنە باسقا دا قىرلارىمەن تانىتا تۇسۋگە سەپتىگىن تيگىزەدى دەگەن سەنىم باسىم», دەدى رەجيسسەر.
سونداي-اق سەرگەي دۆورتسەۆوي فيلم ءتۇسىرۋ بارىسىنداعى كەيبىر نازىك يىرىمدەرگە دە توقتالدى. ماسەلەن, اكتەرلەردىڭ كيىمى ەكراننىڭ ار جاعىنان سول زاماننىڭ شىنايى كيىمى بولىپ كورىنىپ تۇرۋعا ءتيىس. كوپتەگەن تاريحي كينولارداعى قاتەلىكتىڭ ءبىرى وسى كيىم ماسەلەسىنە كەلىپ تىرەلەدى. رەجيسسەر وسىعان قاتتى ءمان بەرەتىنىن جەتكىزدى. ونىڭ ايتۋىنشا, اكتەرلەر تاريحي وبرازدا بولعانمەن, ۇستىندەگى كيىمدەرى بۇگىن عانا تىگىلگەن جاپ-جاڭا كۇيىندە تۇرادى. بۇل كوركەم تۋىندىنىڭ تاريحي شىنايىلىعىن تىپتەن تومەنگە ءتۇسىرىپ جىبەرەتىن ءسات دەپ سانايدى رەجيسسەر. سوندىقتان اكتەرلەردىڭ كيگەن كيىمدەرى ءارالۋان بولعان ءجون. سونىمەن بىرگە ول تاريحي فيلمدە اكتەرلەر كونە شاعاتاي تىلىندە جانە قازاق تىلىندە سويلەيتىنىن جەتكىزدى. سول سەبەپتى قازىرگى تاڭدا اكتەرلەر ەسكى شاعاتاي ءتىلىن ۇيرەنىپ جاتقانعا ۇقسايدى. جالپى, ءتىل ماسەلەسى دە تاريحي تۋىندىنىڭ كورەرمەن سەنىمىن ارتا ءتۇسۋ ءۇشىن ماڭىزدى ءرول وينايتىنى بەلگىلى.
ء«امىر تەمىر تايقازاندى قۇيعان قولونەرشى تۇتقىندى يراننىڭ تەبريز دەگەن جەرىنەن اكەلگەن. ول ايماقتا يراندىقتارمەن بىرگە ارمياندار دا, گرۋزيندەر دە, ازەربايجاندار دا تۇردى. سوندىقتان تۇتقىندى قاي تىلدە سويلەتۋ مەن ءۇشىن دە ازىرگە قيىن تاڭداۋ بولىپ تۇر», دەدى رەجيسسەر.
شىمكەنت
