جەتىسۋدا ورىس پەن ۇيعىردان بولەك, ءداستۇرى ەرەكشە كورەي ەتنوسى باسىم. جالپى سانى – 9551-ءدى قۇرايدى. جەر ءجانناتىنا قونىستانعان كارىستەردىڭ مۇندا كەلگەنىنە ءجۇز جىلدان اسقان. ارينە, از ۋاقىت ەمەس. سوناۋ XX عاسىردىڭ باسىنداعى زوبالاڭ كەزىندە وسى توپىراققا تابانى تيگەن اتا-باباسى الىسقا ۇزاماي, جەرگىلىكتى جۇرتپەن تاتۋ-ءتاتتى عۇمىر كەشەدى. تاۋەلسىزدىك العان جىلداردان كەيىن قوعامدىق جۇمىستارعا بەلسەنە ارالاسىپ, ەلىمىزدەگى ۇلتارالىق تاتۋلىقتى نىعايتۋعا ءوز ۇلەسىن قوسادى.
نەگىزىندە وڭىردەگى اۋەلگى ەتنومادەني ورتالىقتار وتكەن عاسىردىڭ 80-90 جىلدارىندا ىرگە قالايدى. ءسويتىپ, اسسامبلەيانىڭ ءپروتاتيپى رەتىندە جەتىسۋ حالقى اسسوتسياتسياسى اتتى بىرلەستىك قۇرىلادى. بۇدان كەيىن كوپ ۇزاماي وبلىستاعى بارلىق ەتنومادەني ورتالىق اسسامبلەيانىڭ قۇرامداس بولىگىنە اينالادى. بۇگىندە ولاردىڭ سانى 40-تان اسادى. مۇنداعى قحا حاتشىلىعى وبلىس اكىمدىگىنىڭ ءبولىمى بولعانىمەن, اسسامبلەيانىڭ جۇمىسىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن 2008 جىلدان بەرى «دوستىق ءۇيى – قوعامدىق كەلىسىم ورتالىعى» جۇمىس اتقارىپ كەلەدى. سول اياۋلى شاڭىراق 15 جىلدىڭ بەلەسىندە سان الۋان ەتنوس وكىلدەرىنىڭ ءتىلىن تاۋىپ, قازاق حالقىنىڭ باۋىرمال قاسيەتىن الەمگە ءماشھۇر ەتۋدە. مۇنى ۇشتوبەلىك ەدۋارد كيم دە جاسىرمايدى.
«توقسانىنشى جىلداردىڭ باسىندا مۇنداعى تۋىستارىمىز كورەي مادەني ورتالىعىن اشتى. سول تۇستا تالدىقورعان وبلىسى ەندى اياققا تۇرىپ كەلە جاتقان ەدى. ارنايى قۇرىلتاي ءوتىپ, ونىڭ جەتەكشىسى بولىپ ۆالەنتينا ين سايلاندى. كورەيلەر كوپ قونىستانعان تالدىقورعان, تەكەلى قالالارىمەن قاراتال, كوكسۋ اۋدانىندا اتالعان ورتالىقتىڭ بولىمشەلەرى اشىلىپ, جەرگىلىكتى جەرلەردە ۇلتارالىق تاتۋلىقتى دامىتۋ ماقساتىندا ءوز جۇمىستارىن باستادى. ماقساتىمىز ەلىمىزدەگى ۇلتارالىق تاتۋلىقتى نىعايتۋ بولدى», دەيدى ەدۋارد كيم.
ونىڭ ايتۋىنشا, مادەني ۇيىم حالىقارالىق بايلانىستاردى دامىتۋدا ەرەكشە ءرول اتقارعان. وعان دالەل جىل سايىن وڭتۇستىك كورەيا ەلىنىڭ بىلىكتى مەديتسينا ماماندارى تالدىقورعانعا كەلىپ, دارىگەرلەرگە كەڭەس بەرەدى. وسى كۇنگە دەيىن جۇزدەگەن وپەراتسيا جاساپ, قاراپايىم حالىقتى مەديتسينالىق تەكسەرۋدەن وتكىزىپ كەلەدى. الەمنىڭ ۇزدىك ەمدەۋ ورتالىقتارىنىڭ ءبىزدىڭ ەلگە كەلۋى ەجەلگى باۋىرماشىلدىعىمىزدىڭ ناتيجەسى. جەتىسۋ جەرىن ەكىنشى اتامەكەنى سانايتىن حيوندە گوسپيتالى دارىگەرلەرى بيىل 33 وپەراتسيا جاساعان.
«30-جىلدارى قازاقستانعا جەر اۋدارىلىپ كەلگەن كورەي حالقىنا اشتىق كەزىندە قازاقتار ۇلكەن كومەك كورسەتتى. قازاقتارعا العىس ءبىلدىرۋ, ەكى ەل اراسىنداعى دوستىقتى نىعايتۋ ءۇشىن ءبىز جىل سايىن كەلىپ, دارىگەرلەرمەن تاجىريبە الماسىپ, تەگىن تەكسەرۋلەر مەن وپەراتسيالار جاسايمىز», دەدى گوسپيتال ديرەكتورى كيم بۋ سوپ.
ەركىندىككە قول جەتكىزگەننەن كەيىن جاس مەملەكەتىمىز ءبىراز ەكونوميكالىق قيىندىقتارعا تاپ بولدى. اۋەلى اۋىل شارۋالىعى سالاسىن ىلگەرىلەتۋ ماڭىزدى ەدى. وسى رەتتە كورەيلەر ەگىن ەگۋدە بىلەك سىبانا كىرىستى. كۇرىش, ارپا داقىلدارىن ەككەن ولار جەتىسۋلىقتاردى ەگىنشىلىككە قىزىقتىردى.
1995 جىلى كورەي مادەني ورتالىعىنىڭ تاعى ۇلكەن جيىنى وتەدى. بۇل باسقوسۋداعى باستى جاڭالىعى – سول تۇستاعى الماتى وبلىسىنداعى كورەي ورتالىعىنىڭ رەسپۋبليكالىق «قازاقستان كورەيلەرى» قاۋىمداستىعىنا بىرىككەنى. سونىڭ اياسىندا كورەيلەر ءتىلى مەن ءتول مادەنيەتىن دامىتۋعا كۇش سالدى. مۇنىڭ جەمىسى رەتىندە ومىرگە «اچيمنوۋل» ءانسامبلى كەلدى. انسامبل جايىندا ءسوز قاۋزاعاندا تاتيانا نام بىردەن ەسكە تۇسەدى. نەگە دەسەڭىز, ول جەتىسۋ جەرىندە عانا ەمەس, بۇكىل رەسپۋبليكاعا كورەي ونەرىن پاش ەتتى. ەكى ەل اراسىنداعى مادەني بايلانىستى نىعايتتى. ءتىپتى ەل ىشىندەگى تالاي فەستيۆالدا توپ جارىپ, الەمدىك ساحنالاردا ونەر كورسەتۋگە مۇمكىندىك الدى.
«اچيمنوۋل» ءانسامبلى تەگۋ, پۋسسان, بوراتولا, سەۋل, پحەنيان, سۋانبو, ماسكەۋ, كراسنويارسك, تاشكەنت, دۋشانبە, بەرلين سىندى دۇنيە ءجۇزىنىڭ ءىرى قالالارىندا ونەر كورسەتىپ, كورەي حالقىنىڭ مادەنيەتىن ناسيحاتتادى. كەزىندە كسرو مەن كحدر اراسىنداعى دوستىقتى ناسيحاتتاپ, پحەنيان قالاسىندا ونەر كورسەتكەن ەل وسىلار. ال سوڭعى رەت 2010 جىلى الماتى وبلىسىنىڭ وڭتۇستىك كورەيا مەملەكەتىندەگى كۇندەرى اياسىندا سۋۆون قالاسىندا ونەر كورسەتىپ, مەيماندوس قازاق حالقىنىڭ وزگە ۇلت وكىلدەرىنىڭ ونەرى مەن مادەنيەتىن دارىپتەۋگە بارىنشا جاعداي جاساپ وتىرعانىن «اچيمنوۋل» ءانسامبلىنىڭ ونەرپازدارى ءوز ونەرلەرىمەن دالەلدەپ قايتقان ەدى», دەيدى كورەي مادەني ورتالىعىنىڭ وكىلى اناتولي سون.
مىنە, جارتى عاسىرعا جۋىق ۋاقىت شەڭبەرىندە داڭقتى ونەر ۇجىمى قوس ەلدىڭ رۋحاني كەلبەتىنە ءار بەرىپ كەلەدى. ءتىلى مەن ءدىنى بولەك بولسا دا ءبىر شاڭىراق استىندا ەمىن-ەركىن ماۋەلى مادەنيەتتىڭ جۇلدىزىنا اينالىپ وتىر.
«قازاقستان – كورەيا قوعامدىق دوستىعى» ايماقتىق قوعامدىق بىرلەستىگى قۇرىلعاننان كەيىن جەرگىلىكتى كورەيلەر قازاقتىڭ سالت-داستۇرىنە قانىقتى. سول ۇيىمنىڭ باستاماسىمەن جىل سايىن كورەي مادەنيەتى كۇندەرىن ۇيىمداستىرىپ, كورەي حالقىنىڭ سالت-ءداستۇرى كەڭىنەن ناسيحاتتالدى. ءتىپتى ءوڭىر كولەمىندە پوەزيا كەشتەرى شامىن جاقتى. قىزىعى سول, رۋحاني شارادا قازاق, كورەي, ورىس, ۇيعىر, دۇنگەن, ۋكراين, گرەك تىلدەرىندە ولەڭدەر وقىلىپ, تىڭدارمانداردىڭ قۇلاق قۇرىشىن قاندىردى.
بۇگىندە قاراتال اۋدانىنا قاراستى ۇشتوبە قالاسىنداعى ر.قوشقارباەۆ اتىنداعى ورتا مەكتەپتە كورەي ەتنوسىنىڭ سىنىبى جاساقتالعان. مۇنداعى تاريحي ەستەلىكتەر قازاقستان جەرىنە كورەيلەردىڭ قالاي كەلگەنى جايىندا سىر شەرتەدى. جەتىسۋلىق كورەيلەر جاستاردىڭ وي-ساناسىنا كورەي حالقىنىڭ تاريحىن, باسىنان وتكەرگەن زوبالاڭىن, قۋعىن-سۇرگىن جىلدارى قازاق حالقى جەر اۋدارىلعان كورەيلەردى قالاي قارسى العانىن سىڭىرۋدە.
جەرگىلىكتى كورەيلەر جۇرەگى مىڭعا ورتاق قازاق حالقىنىڭ دوسپەيىل نيەتىنە ءدان ريزا. وسى كۇنى ۇلتقا بولىنبەي, ءبىر تۋدىڭ استىندا مامىراجاي عۇمىر كەشۋدە. ءتىپتى قازاق وتباسىمەن قۇداندالى بولىپ جاتقاندارى قانشاما؟ قازاق ءتىلىن جەتىك بىلەتىن كورەي بالالارى جوعارى وقۋ ورىندارىنا قازاق ءتىلى مەن ادەبيەتى ءپانىنىڭ مامانى رەتىندە ءتۇسىپ, ۇزدىك ءبىتىرىپ, قازىر مەكتەپتە ساباق بەرىپ تە ءجۇر.
2012 جىلى قازاقستانداعى كورەي قاۋىمداستىعى كورەيلەردىڭ قازاق جەرىنە جاپپاي دەپورتاتسيالانعانىنا 75 جىل تولۋىنا وراي قاراتال اۋدانىنا قاراستى بەستوبە اۋىلىندا قازاق حالقىنا العىس رەتىندە «قازاق حالقىنا مىڭ العىس» ەسكەرتكىشىن ورناتقان ەدى. وسى ارقىلى ەلىمىزدەگى كورەيلەر مەملەكەتتىڭ نەگىزىن قۇراۋشى قازاق ۇلتىنا وسىلايشا ءىلتيپاتىن جەتكىزگەن. بايتاق قازاق دالاسى كىمگە دە بولسا قۇشاعى اشىق, كوڭىلى داريا. مۇنى جەتىسۋداعى مىڭداعان ەتنوس وكىلى مويىندايدى.
جەتىسۋ وبلىسى
