كوللاجدى جاساعان – الماس ماناپ, «EQ»
ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترلىگىنىڭ «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ەڭبەك سالاسىنداعى حاراسسمەنت پەن زورلىقتىڭ دەڭگەيىن, نەگىزگى سەبەپتەرىن زەرتتەۋ» اتتى قۇجاتىندا جۇمىس ورنىنداعى حاراسسمەنت ماسەلەسى وزەكتى ەكەنى كورسەتىلگەن. زەرتتەۋدە رەسپوندەنتتەردىڭ جارتىسىنان استامى, ياعني 51 پايىزى ەلىمىزدەگى جۇمىس ورىندارىندا حاراسسمەنت پەن زورلىقتىڭ بار ەكەنىن راستاعان. سايكەسىنشە, ءجيى بولاتىن جەرلەر – تۇراقتى جۇمىس ورنى مەن كورپوراتيۆتىك ءىس-شارالار دەپ كورسەتىلگەن. مامانداردىڭ ايتۋىنشا, بۇل كەسەلمەن كۇرەسۋ ءۇشىن وسى ۇعىمدى زاڭعا دا, ەڭبەك كودەكسىنە دە ەنگىزۋ كەرەك.
«قىسىم كورسەتەتىندەر مەن ازعىندىق جاسايتىن جۇمىس بەرۋشىلەردىڭ ءتىزىمى بولۋى كەرەك. دالەلدەنگەن جاعدايدا اكىمشىلىك ايىپپۇل سالىنۋى قاجەت. ماعان حات جولداعان ءبىر قىزدىڭ ايتۋىنشا, وعان ۇزاق ۋاقىت بويى مۇعالىمى تيىسكەن. قىز ءالى كۇنگە دەيىن بۇل جاعدايدان قورقادى», دەدى پرەزيدەنت جانىنداعى ايەلدەر ىستەرى جانە وتباسىلىق-دەموگرافيالىق ساياسات جونiندەگi ۇلتتىق كوميسسيانىڭ مۇشەسى توعجان قوجالى.
ەلىمىزدە حاراسسمەنتتىڭ الدىن الاتىن ارنايى زاڭ قاراستىرىلماعان. قىلمىستىق كودەكستە «زورلاۋ», «سەكسۋالدىق سيپاتتاعى زورلىق-زومبىلىق», «ون التى جاسقا تولماعان اداممەن جىنىستىق قاتىناسقا ءتۇسۋ جانە جىنىستىق سيپاتتاعى باسقا دا ارەكەتتەر» جانە «جىنىستىق قاتىناسقا, نەمەسە جىنىستىق سيپاتتاعى وزگە دە ارەكەتتەرگە ماجبۇرلەۋ» سياقتى ۇعىمدار عانا بار. بۇل ماسەلەنى جالپى وتىرىستا ءماجىلىس دەپۋتاتى قاراقات ابدەن كوتەرگەن ەدى.
«ەلدى ەلەڭ ەتكىزگەن كەيىنگى وقيعالار قوعامدىق سانانى ءدۇر سىلكىندىردى. وسى قورقىنىشتى جاڭالىقتار ىزىمەن حاراسسمەنت وقيعالارى دا تەز تارادى. جاقىندا استانا مەديتسينا ۋنيۆەرسيتەتىندە پروفەسسور-وقىتۋشىنىڭ ستۋدەنتكە جاساعان جىنىستىق قىسىم فاكتىسى انىقتالدى. وسىدان كەيىن الىمجەتتىك كورگەن ستۋدەنتتەر ءوز وقيعالارىن الەۋمەتتىك جەلىدە بولىسە باستادى. جەكە وزىمە ءارتۇرلى وقۋ ورنىنىڭ ستۋدەنتتەرىنەن 100-دەن اسا حات كەلىپ ءتۇستى. جىنىستىق قىسىمعا ۇشىراعان ەلوردالىق بويجەتكەننىڭ ىسىمەن تانىسىپ, بۇل سالادا كەمشىلىكتىڭ كوپتىگىنە انىق كوزىمىز جەتىپ وتىر. ءدال بۇگىن ەلىمىزدىڭ وقۋ ورىندارىندا قانشا حاراسسمەنت وقيعاسى بولعانىن ءدوپ باسىپ ايتۋ قيىن. سەبەبى ارنايى ستاتيستيكا جۇرگىزىلمەيدى. ال زاڭدا حاراسسمەنت ۇعىمى اتىمەن جوق. جالپى, زورلىق-زومبىلىقتىڭ قاي ءتۇرىن بولسىن, حاراسسمەنتتى دە قاتاڭ قاراپ, زاڭ جوباسىنا بىرقاتار وزگەرتۋ مەن تولىقتىرۋ ەنگىزۋ قاجەتتىلىگى تۋىنداپ وتىر», دەدى ول.
قازىر ەلىمىزدە «گەندەرلىك زورلىق-زومبىلىققا قارسى 16 كۇن» ناۋقانى جالعاسىپ جاتىر. اكتسيا اياسىندا جۋىردا وتكەن ورتالىق ازيا ايەلدەرى ديالوگىندە ءماجىلىس سپيكەرى ەرلان قوشانوۆ «حاراسسمەنت» تۇسىنىگى زاڭعا ەنۋ كەرەك ەكەنىن ايتتى.
«كەيىنگى كەزدەرى دەپۋتاتتار بۇل تاقىرىپتى ساۋالدارىندا بەلسەندى كوتەرىپ ءجۇر. سونىمەن قاتار ايەلدەر «ستالكينگ» قۇبىلىسىنا ءجيى تاپ بولادى. بۇل دەگەنىمىز – اڭدۋ, ارتىنان تىڭ تىڭداۋ. مۇنداي ارەكەتتەر ءۇشىن كوپتەگەن ەلدە قىلمىستىق جاۋاپكەرشىلىك قاراستىرىلعان. ءبىزدىڭ ەلگە دە مۇنداي ارەكەتتەر ءۇشىن جازانى كۇشەيتۋدى ويلايتىن كەز كەلدى», دەدى ە.قوشانوۆ.
سونداي-اق ناۋقان بارىسىندا قوعامدىق دامۋ ينستيتۋتىنىڭ ساراپشىلارى ارنايى «زورلىق-زومبىلىققا قاتىستى نەگىزگى تۇسىنىكتەر مەن ۇعىمدار» سوزدىگىن ازىرلەدى. قۇجاتتا زورلىق-زومبىلىق تۇرلەرى, سالدارى جانە وسى سالاداعى زاڭناما شارالارى جازىلعان.
«كىتاپشا ءتورت بولىمنەن تۇرادى, 30-دان اسا ۇعىم قامتىلعان. مۇنداعى ماقسات – زورلىق-زومبىلىق تۋرالى قوعامنىڭ حاباردارلىعىن ارتتىرۋدا كومەكشى قۇرال رەتىندە ۇسىنۋ. ماسەلەن, حاراسسمەنت – ادامدارعا ەركىنەن تىس فيزيكالىق تۇردە قىسىم, زورلىق-زومبىلىق كورسەتۋ, جاعىمسىز سوزدەرمەن, حابارلامالارمەن بوپسالاۋ, جىنىستىق تۇرعىدا قۇقىعىن تاپتاۋ, جەكە شەكاراسىن بۇزۋ. ونىڭ دا تۇرلەرى بار: فيزيكالىق – ادامنىڭ قالاۋىنسىز بولاتىن جاعىمسىز ارەكەتتەر مەن ۇسىنىستار: دەنەنىڭ كەز كەلگەن بولىگىن سيپاۋ, شىمشۋ, ءتۇرتۋ, قۇشاقتاۋ جانە ءسۇيۋ, ەركەلەتۋ نەمەسە باسقا دا وسىنداي فيزيكالىق قاتىناستار; ۆەربالدى – كوڭىلگە جاعىمسىز وتىنىشتەر مەن جىنىستىق سيپاتتاعى تالاپتار. ايەلگە جاعىمسىز بولاتىن جىنىستىق سيپاتتاعى قورلايتىن سوزدەر نەمەسە ازىلدەر; ۇلتىنا, ناسىلىنە, دەنە بىتىمىنە جانە سىرتقى تۇرىنە قاتىستى سوزدەر; «ۇياتسىز» انەكدوتتار; دورەكى سوزدەر; كەڭەستەر نەمەسە ارەكەتتەر; ۆەربالدى ەمەس – استارلى ماعىنانى مەڭزەيتىن كوزقاراستار, قورلايتىن نەمەسە ادەپسىز دىبىستار, ىسقىرىقتار, ۇياتسىز قيمىلدار; پسيحولوگيالىق زورلىق – جاعىمسىز اسەر قالدىراتىن نەمەسە نامىسقا تيەتىن اڭگىمەلەر, ۇسىنىستار, وتىنىشتەر, تالاپتار ايتۋ, فيزيكالىق بايلانىس نەمەسە بىردەڭەگە نازار اۋدارتۋ, سونداي-اق جىنىستىق نەمەسە باسقا دا تەرىس مازمۇنداعى قورقىنىش تۋدىراتىن, قورلايتىن جۇمىس اتموسفەراسىن ورناتۋ», دەدى قازاقستان قوعامدىق دامۋ ينستيتۋتى وتباسى جانە گەندەرلىك ساياسات زەرتتەۋ ورتالىعىنىڭ ساراپشىسى ارنا دۇيسەنوۆا.
