جول سالاسىن تسيفرلاندىرۋ جوبالارى

«KazRoadLab» جوباسى قاتىسۋشى­لاردىڭ ۇلكەن قىزىعۋشىلىعىن تۋدىردى. بۇل يننوۆاتسيالىق جۇيەنى جول اكتيۆتەرى ساپاسىنىڭ ۇلتتىق ورتالىعى سىناق زەرتحاناسىنىڭ جۇمىسىن اۆتوماتتاندىرۋ جانە تسيفرلاندىرۋ ءۇشىن جاساعان. بۇل جول-قۇرىلىس ماتەريالدارىنىڭ زەرتحانالىق سىناقتارىنىڭ ناتيجەسىن ەلەكتروندى فورماتتا كورسەتۋگە مۇم­كىندىك بەرەدى.

قازىرگى تاڭدا اتالعان ۇلتتىق ورتا­لىق بارلىق سالانى اۆتوماتتاندىرۋ­دى كەشەندى تۇردە جۇرگىزىپ جاتىر. زەرتحاناشىلاردا قالام, داپتەر, جۋرنال ورنىنا پلانشەت پايدالانىلادى. بيتۋم, كەرن جانە باسقا جول قۇرىلىس ماتەريالدارىن سىناۋ ناتيجەسىنىڭ دە­رەكتەرى «KazRoadLab» ەلەكتروندىق بازاسىنا ەنگىزىلگەن. بارلىق سىناق ەسەبى وسى دەرەكقوردا ساقتالادى ەكەن. جۇيەنىڭ ارتىقشىلىعى, تەست ناتيجەسىنە ادامي فاكتور ىقپالىن بولدىرماۋ مەن سىبايلاس جەمقورلىق تاۋەكەلىن مۇلدە ازايتۋ ەكەنى ءمالىم.

ايتپاعىمىز – حالىقارالىق كورمەدە كولىك مينيسترلىگىنىڭ «جول اكتيۆتەرى ساپاسىنىڭ ۇلتتىق ورتالىعى» رمك تسيفرلاندىرۋ جوبالارى نازارعا ۇسى­نىلدى. ولاردىڭ قاتارىندا زەرتحانا قىزمەتكەرلەرىنە جاڭا ادىستەردى, تەحنولوگيالاردى مەڭگەرۋگە كومەكتەسەتىن, جولدى زەرتتەۋ جانە تەحنيكالىق ساراپتاما داعدىلارىن جەتىلدىرەتىن ۆيرتۋالدى ترەناجەر بار.

«الەمدە اۆتوموبيل جولدارى سالا­سىنداعى ۆيرتۋالدى ترەناجەردىڭ بالاماسى جوق. بۇل – كومپانيانىڭ نوۋ-حاۋى. جوبانىڭ ءمانى – قىزمەتكەرلەردىڭ بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋ, جولدىڭ, سونداي-اق ماتەريال ساپاسىن جانە قاۋىپسىزدىك شارالارىن تەكسەرۋ بىلىمدەرىن سىناۋ. بۇل ءتاسىل قىزمەتكەردىڭ كاسىبي دەڭگەيىن جانە جول جۇمىسىنىڭ ساپاسىن ارتتىرادى. سوندىقتان بولاشاقتا ۆيرتۋالدى ترەناجەردى پايدالانىپ, جاس مامانداردى سەرتيفيكاتتاۋ ورتالىعىن ۇيىمداستى­رۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز», دەدى جول اكتيۆتەرى ۇلتتىق ساپا ورتالىعى باس ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى ارمان قايىربەكوۆ.

ءىس-شاراعا وزبەكستاننان كەل­گەن تاشكەنت مەملەكەتتىك كولىك ۋنيۆەر­سي­تە­تىنىڭ پروفەسسورى زۋحريتدين ەرگا­شەۆ تە كورمەنىڭ جوعارى دەڭگەيدە ۇيىم­­داس­تىرىلىپ وتىرعانىنا ءتانتى بولدى. ء«بىز بۇل حالىقارالىق ءىس-شاراعا بىرنەشە ­جىلدان بەرى قاتىسىپ ءجۇرمىز. ويتكەنى مۇندا جاڭا تەحنيكالار مەن تەحنولوگيالاردى كورىپ, تانىسامىز. تىڭ اقپاراتتارمەن قاتار, ءوز ءبىلىمىمىزدى دە تولىقتىرىپ, ەرتەڭگى كۇنى ول ءبىلىمدى ۋنيۆەرسيتەت ستۋدەنتتەرىنە جەتكىزەمىز», دەدى.

«بۇل حالىقارالىق كورمە ەلىمىزدەگى اۆتوموبيل جولدارىنىڭ ساپاسىن جاق­سارتۋعا وراسان زور ۇلەسىن قوسىپ جاتىر دەۋگە نەگىز بار. كورمەگە ءوز ءونىمى مەن جاڭا تەحنولوگيالارىن ۇسىنىپ جاتقان دامىعان ەلدەردىڭ ۇزدىك كومپانيالارى تۇراقتى تۇردە قاتىسىپ ءجۇر. ولارمەن تانىسىپ, بىلىسكەن وتاندىق كاسىپورىندار بىلىكتىلىگىن ارتتىرىپ, تاجىريبە الماسىپ, قاجەت جەرىندە ولاردىڭ تەحنولوگيالارىن ساتىپ الىپ, جول سالاسىندا جاقسى جەتىستىكتەرگە جەتىپ جاتقاندارى بەلگىلى. مىسالى, قازىر ءبىر دەگەننەن 8 مەتر اسفالتتى ءبىر-اق توسەپ كەتە بەرە­تىن تەحنولوگيالار ەۋروپا كومپانيا­لا­رى تاراپىنان ۇسىنىلىپ جاتىر. مۇن­داي يگىلىكتىڭ كوپ ۇلگىسى وسى كورمەدە سام­ساپ تۇر. قاجەت دۇنيەڭدى ال دا, كەرەگىڭە جاراتا بەر», دەدى «قازاقستاننىڭ اۆتوجولاۋشىلار زاڭدى تۇلعالار بىرلەستىگى» قاۋىمداستىعىنىڭ پرەزيدەنتى باعلان بايماعانبەتوۆ.

بارىنە ءمالىم, جول قوزعالىسى – قاۋىپ­سىزدىگى, جول-كولىك وقيعالارىنان (جكو) بولاتىن ءولىم-ءجىتىم جانە جاراقاتتانۋ ماسەلەسى – جاھاندىق پروبلەما. الەمدە جىل سايىن جول اپا­تىنان 1,5 ميلليونعا جۋىق ادام مەرت بولادى, ميلليونداعان ادام مۇ­گەدەك بولىپ قالادى. جول-كولىك وقيعا­لارىنان بولاتىن ءولىم-ءجىتىم – دۇنيە جۇزىندە جاستار اراسىنداعى ءولىم-ءجىتىم­نىڭ باستى سەبەپتەرىنىڭ ءبىرى. سوندىقتان بۇۇ تۇراقتى دامۋ ماقساتتارىنىڭ ءبىرى رەتىندە جول قوزعا­لىسى قاۋىپسىزدىگىن ارتتىرۋ تۋرالى تارماقتاردى ەنگىزىپ, 2030 جىلعا قاراي ءولىم-ءجىتىم دەڭگەيىن ەكى ەسە ازايتۋدى ماقسات ەتىپ قويدى. ەۋروپالىق كوميسسيا جانە باسقا دا حالىقارالىق ۇيىمدار بۇل ماقساتتاردى بەلسەندى تۇردە قولدايدى.

«مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ تا ەلدەگى جول-كولىك وقي­عالارى ماسەلەسىنە ەرەكشە كوڭىل ءبولىپ, جاعدايدى جاقسارتۋدى باستى مىندەت ەتىپ قويىپ وتىر. تاۋەلسىز­دىك العان جانە نارىقتىق ەكونوميكاعا كوش­كەن ساتتەن باستاپ قازاقستاننىڭ اۆتوموبيلدەنۋى بىرنەشە ەسە ارتتى. «باتىس ەۋروپا-باتىس قىتاي», «ورتالىق-سولتۇستىك», «ورتالىق-وڭتۇستىك», «ورتا­لىق-شىعىس», «اقتاۋ-بەينەۋ» سياق­تى اۋقىمدى ينفراقۇرىلىمدىق جو­بالار ىسكە اسىرىلدى. الايدا ءولىم-ءجىتىم جاع­دايى وزەكتى ماسەلە بولىپ قالا بە­رەدى. قازاقستاندا 1991-2021 جىلدار ارا­لى­عىندا 460 مىڭ جكو تىركەلىپ, 87 مىڭنان اسا ادام قازا تاپسا, 558 مىڭعا جۋىعى ءارتۇرلى دارەجەدە جاراقات الدى. جكو سالدارىنان ەلىمىزدە جىل سايىن شامامەن 2 جارىم مىڭ ادام مەرت بولۋدا», دەدى كورمەدە جاساعان بايانداماسىندا كولىك مينيسترلىگى اۆتوجول كوميتەتىنىڭ توراعاسى تولەگەن ابدۋللين.

جكو سالدارىنىڭ ادامي جانە گۋما­نيتارلىق تراگەدياسى تۋرالى ايتپا­عان­دا, بۇل دا وراسان زور ەكو­نو­مي­كا­لىق زالال ەكەن. ول كەيىنگى 7 جىل­­دا شا­­ما­مەن 15,4 ملرد دوللارعا باعا­­­لا­نىپ­تى. ناتيجەلەرگە قول جەتكىزۋ ءۇشىن كوپ­تەگەن فاكتور ماڭىزدى, ولار­دىڭ نە­گىزگىلەرى – ساياسي ەرىك, ادامي الەۋەت جانە قوعامنىڭ ماسەلەنى ءتۇسىنۋى. قاۋىپسىزدىكتى ارتتىرۋ ءۇشىن الدىن الۋ شارالارى قابىلدانىپ جاتىر. ماسەلەن, قوزعالىس جولاقتارىن ءبولىپ جانە ەلدى مەكەندەردى اينالىپ, 1 تەحنيكالىق ساناتتاعى اۆتوجولدار سالۋ, جىلدامدىق رەجىمىن بەكىتۋ كامەرالارىن, جول بەلگىلەرىن, قورشاۋلار جانە باسقالارىن مۇقيات ورناتۋ كەرەك.

«كەيىنگى جىلدارى كولىك مينيسترلىگى حالىقارالىق قارجى ينستيتۋتتارىمەن سەرىكتەستىكتە جول قوزعالىسى قاۋىپسىزدىگىن ارتتىرۋ سالاسىندا بىرنەشە جوبانى جۇزەگە اسىردى. مىسالى, دۇنيەجۇزى­لىك بانك قارجىلاندىراتىن جانە SweRoad (شۆەتسيا), Afry (چەحيا) جانە قازاق جول قوزعالىسى قاۋىپسىزدىگى عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتى جۇزەگە اسىرعان «قازاق­ستاندا IRAP ەنگىزۋ» جوباسى مەن «ۇلتتىق EuroRAP پلاتفورماسىنىڭ» نەگىزگى قۇجاتتارىنا ازىرلەۋ جۇرگىزىلدى. 6 200 شاقىرىم جولدى باعالاۋ ناقتى باعالاۋدان ءوتتى. 20 ساراپشى بىلىكتى­لىگىن ارتتىرىپ, قايتا وقىتىلدى, IRAP-تى زاڭناماعا ەنگىزۋ بويىنشا ەگجەي-تەگجەيلى ۇسىنىستار ۇسىنىلدى», دەدى كوميتەت توراعاسى.

ونىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, قازىرگى ۋاقىتتا ەقدب قارجىلاندىراتىن جول قوز­عالىسى قاۋىپسىزدىگى جونىندەگى تاعى ءبىر جوبا ىسكە اسىرىلىپ جاتىر. جوبا شەڭبەرىندە IRAP جول ينفراقۇرى­لى­مىنىڭ قاۋىپسىزدىگىن 5 مىڭ شاقىرىمىن باعالاۋ جۇرگىزىلدى جانە ناتيجەلەرى بويىنشا جۇلدىزدى رەيتينگتىڭ ينۆەس­تيتسيالىق جوسپارى دايىندالدى. IRAP سەرتيفيكاتتالعان ۇلتتىق ساراپشىلا­رىن وقىتۋ جانە دايارلاۋ جۇرگىزىلدى. اتال­عان جوبا اياسىنداعى تاعى ءبىر نەگىزگى مىن­دەت – وزىق ەلدەردىڭ تاجىريبەسى بويىنشا ­جكو ەسەپتىلىك جۇيەسىن جاقسارتۋ. جوبانى ­ Afry (چەحيا), DT Global ( ۇلىبريتا­نيا), ­قا­زاق جول قوزعالىسى قاۋىپسىزدىگى عى­لىمي-زەرت­تەۋ ينستيتۋتى جۇزەگە اسى­رىپ جاتىر. سونداي-اق Vision Zero-نى ىلگەرىلەتۋ بويىنشا بۇۇ-مەن قار­جى­لان­دىرى­لا­تىن جوبا ىسكە قوسىلعان.

حالىقارالىق كورمە قاتىسۋشىلا­رى­نا قازاق اۆتوجولشىلارىنىڭ تابى­­سى مەن جەتىستىگى تۋرالى بايانداعان تولەگەن ابدۋللين كورمەنىڭ ارقاسىندا جاڭارۋ مەن جاڭ­عىرۋ ءالى دە جالعاسا بەرەتىنىن ايتتى. «بۇگىنگى ءىس-شارا قازاقستاننىڭ اۆتو­­جول سالاسىنىڭ دامۋىنا جانە ءوز­ارا ءتيىم­دى ىنتىماقتاستىققا وڭ اسەر ەتە­تىنىنە سەنىم­دىمىن», دەپ تۇيىندەدى ول.