مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ بەلگىلەگەن ساياسي باعىتتى ىسكە اسىرۋ اياسىندا 2023 جىلدىڭ 10 ايىنداعى شىعىس قازاقستان وبلىسىنىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋى تۋرالى بايانداعان ءوڭىر باسشىسى كوپتىڭ كوڭىلىندە جۇرگەن بىرقاتار سۇراققا جاۋاپ بەردى. مالىمەتتەرگە قاراعاندا, بۇگىندە وبلىس باسشىلىعىنىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق ماسەلەلەردى شەشۋگە دەن قويىپ وتىرعانى انىق بايقالادى.
«جىل قورىتىندىسى بويىنشا شقو-دا جالپى وندىرىستىك ءونىم 3% وسىممەن 4,4 ترلن تەڭگەنى قۇرايدى. ونەركاسىپ ءوندىرىسىنىڭ قارقىنى 9%-عا, اۋىل شارۋاشىلىعى 5%-عا, نەگىزگى كاپيتالعا ينۆەستيتسيالار 7%-عا ارتادى. جۇمىسسىزدىق دەڭگەيى 4,6% دەڭگەيىندە قالادى. بۇگىنگە دەيىن 30 مىڭنان اسا جۇمىس ورنى قۇرىلدى. ورتاشا ايلىق جالاقى 18% وسىممەن 325 مىڭ تەڭگەگە جەتتى», دەدى ە.كوشەرباەۆ.
اتاپ ايتاتىن جايت, وبلىستان ينۆەستيتسيالىق جوبالاردىڭ جالپىۇلتتىق پۋلىنا 1,1 ترلن تەڭگەنىڭ 42 جوباسى ەنىپتى. بيىل 77 ملرد تەڭگەنىڭ 8 جوباسى ىسكە اسىرىلىپ جاتقان كورىنەدى. سونداي-اق اوك-تە اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن ءتيىمدى وندىرۋگە باسا كوڭىل ءبولىنىپ, بۇل حالىقتى ساپالى جانە قاۋىپسىز ازىق-ت ۇلىكپەن قامتاماسىز ەتۋگە, سونداي-اق ەكسپورت گەوگرافياسىن كەڭەيتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى ەكەن.
«وبلىس مايلى داقىلداردى وڭدەۋ كولەمىن 900 مىڭ تونناعا دەيىن, وسىمدىك مايلارىنىڭ ەكسپورتىن 2 ەسەگە ارتتىرادى. ءوڭىردىڭ اگروونەركاسىپتىك كەشەنىندە بارلىعى 236,4 ملرد تەڭگەنىڭ 37 ينۆەستيتسيالىق جوباسىن ىسكە اسىرۋ جوسپارلانعان. شاعىن كاسىپكەرلىكتى مەملەكەتتىك قولداۋ تەتىگى قۇرىلدى جانە جولعا قويىلدى. وسى جىلدىڭ باسىنان بەرى 1 240 جوباعا 22 ملرد تەڭگەنىڭ قولداۋى كورسەتىلدى. بۇعان قوسا وبلىستىق بيۋدجەتتەن شاعىن جانە ورتا بيزنەس سۋبەكتىلەرىن مەملەكەتتىك قولداۋ شارالارىنا 9 ملرد تەڭگە باعىتتالدى», دەدى ول.
ايماقتاعى باستاماشىل جاستارعا ەرەكشە قولداۋ كورسەتىلىپ جاتىر ەكەن. ونىڭ ناقتى مىسالىن جەڭىلدەتىلگەن مولشەرلەمە بويىنشا 1 ملرد تەڭگەگە 200 نەسيە بەرىلگەنىنەن كورۋگە بولادى. شىعىس قازاقستان وبلىسى ەكونوميكاسىنىڭ دامۋىندا تۋريزم ماڭىزدى ءرول اتقارادى. «تۋريستىك ايماقتاردى دامىتۋعا ينۆەستيتسيا سالا وتىرىپ, ءبىز ءىرى ينۆەستورلاردىڭ تۋريزم يندۋسترياسىنا دەگەن قىزىعۋشىلىعىن ارتتىرۋعا ۇمىتتەنەمىز», دەپ اتاپ ءوتتى ە.كوشەرباەۆ.
ءوڭىردىڭ جوسپارىندا مەديتسينالىق ءتۋريزمدى دامىتۋ تۇر. وڭتۇستىك كورەيا مەن ەۋروپا ەلدەرىنىڭ الەمدىك ورتالىقتارىنىڭ مىسالىندا ونكولوگيالىق جانە كارديولوگيالىق اۋرۋلار بويىنشا Check-up ورتالىعىن قۇرۋ بولجانىپتى. ونىڭ باستى ەرەكشەلىگى – پاتسيەنتتەردى تەكسەرۋ عانا ەمەس, سونىمەن قاتار ساناتوري جاعدايىندا وڭالتۋ بولادى.
«وسى يدەيالاردىڭ العىشارتى ىسپەتتى جۋىق ۋاقىتتا كاتون-قاراعاي اۋدانىندا قوناقۇي بيزنەسىنىڭ ءىرى حالىقارالىق وپەراتورى – «TOR’RE» كومپانياسى ەكو-مەيمانحانانىڭ قۇرىلىسىن باستايدى. التاي اۋدانىنىڭ بۇقتىرما سۋ قويماسىنداعى دەمالىس ايماعىن اباتتاندىرۋ جۇمىستارى جالعاسىپ جاتىر», دەدى ءوڭىر باسشىسى.
سامار اۋدانى جاعىنان ەنەرگەتيكالىق ينفراقۇرىلىمدى كەڭەيتۋ بويىنشا جوبالار جوسپارلانعان. وبلىستىڭ تابيعي الەۋەتىن پايدالانا وتىرىپ, وڭىردە بۇقارالىق سپورت پەن ءتۋريزمدى دامىتۋ ءۇشىن شاڭعى-روللەر تراسساسىن سالۋ كوزدەلىپ وتىر. بۇل سالادا اتاپ ايتارلىعى, بيىل تۋريزمگە سالىنعان ينۆەستيتسيالار 36% وسىممەن كەمىندە 15 ملرد تەڭگەنى قۇراعان.
«وبلىستا 320 مەديتسينالىق مەكەمە بار, ولاردا 8,3 مىڭ ادام جۇمىس ىستەيدى. ونىڭ ىشىندە 2,2 مىڭ دارىگەر. وڭىردە مەديتسينالىق ءتۋريزمدى جانە جالپى دەنساۋلىق ساقتاۋدى دامىتۋ ءبىرىنشى كەزەكتەگى مىندەت بولىپ تابىلادى. ءىرى نىسانداردىڭ قۇرىلىسىن قارجىلاندىرۋ (وسكەمەن قالاسىنىڭ گەماتولوگيا ورتالىعى جانە ريددەر قالاسىنىڭ اۋرۋحانا كەشەنى), سونداي-اق مەديتسينالىق ۇيىمداردىڭ كرەديتورلىق بەرەشەگىن وتەۋ ماسەلەلەرى شەشىلىپ جاتىر» دەپ ءسوزىن جالعادى وبلىس اكىمى.
وڭىردە «جايلى مەكتەپ» ۇلتتىق جوباسى جانە وقۋشى ورىندارىنىڭ تاپشىلىعى بويىنشا جاڭادان 15 مەكتەپ سالۋ جوسپارلانىپتى. كوپتىلدىلىك بويىنشا بىرەگەي جوبالار («قوناقجاي وتباسى») جۇزەگە اسىرىلىپ جاتسا, مەكتەپكە دەيىنگى ءبىلىم بەرۋدىڭ قولجەتىمدىلىگىن قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەسى تولىعىمەن شەشىلگەن.
«الەۋمەتتىك وسال وتباسىلاردان شىققان 5 مىڭ بالدىرعان بالاباقشالارعا تەگىن بارادى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسى بويىنشا 1-4-سىنىپ وقۋشىلارىنىڭ بارلىعى تەگىن تاماقپەن قامتاماسىز ەتىلگەن», دەدى ە.كوشەرباەۆ.
وبلىستا جىلدىق بيۋدجەتى 5,8 ملرد تەڭگەنى قۇرايتىن 360 مادەنيەت مەكەمەسى جۇمىس ىستەيدى ەكەن. ولاردا حالىق قولونەرىن دامىتۋ, «مۋزەي ءتۇنى», «تۋعان جەر – التىن بەسىگىم» اتتى مادەني ءىس-شارالار قولعا الىنعان. بۇلارمەن بىرگە قالالار مەن اۋدانداردىڭ مادەني كۇندەرى سياقتى ءداستۇرلى ءىس-شارالاردى وتكىزۋ ۇلكەن قولداۋعا يە.
«شىعارماشىلىق ەكونوميكانىڭ نەگىزى. ءبىز قۇرعان شىعارماشىلىق ورتا ادامدار ءۇشىن دامۋ مەن پىكىر الماسۋ الاڭى بولادى. وندا ولار وزدەرىنىڭ باستاپقى يدەيالارىن جۇزەگە اسىرا الادى. مىسالى, وبلىستا كينوستۋديا اشۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز. ول كينوستۋديادا كەز كەلگەن رەجيسسەر ءوز جوسپارلارىن جۇزەگە اسىرا الۋىنا جاعداي جاسايمىز. اسىرەسە وڭىردە تابيعي ءتۇسىرىلىم ءۇشىن لاندشافتتىڭ بارلىق تۇرلەرى بار», دەدى ول.
حالىقتىڭ ءومىر ءسۇرۋ ساپاسىنىڭ نەگىزگى كورسەتكىشتەرىنىڭ ءبىرى – حالىقتى اۋىز سۋمەن قامتاماسىز ەتۋ. وبلىستاعى 356 اۋىلدىڭ 334-ءى اۋىز سۋمەن قامتىلعان. جالپى, وبلىس بويىنشا حالىقتىڭ ورتالىقتاندىرىلعان تازا اۋىز سۋمەن قامتاماسىز ەتىلۋى بۇگىندە 98,9%-عا جەتىپتى. 2025 جىلى ايماقتىڭ بارلىق اۋىلى سۋمەن تولىق قامتاماسىز ەتىلەدى ەكەن.
«الداعى جىلدان باستاپ ءوڭىردىڭ ەڭ ءىرى سۋ قويمالارى – ۇيدەنە مەن قاندىسۋدا قايتا جاڭارتۋ جۇمىستارى باستالادى. سونداي-اق زايسان اۋدانىنداعى كەندىرلىك وزەنىندە دە سۋ قويماسىن سالۋ جوسپاردا تۇر», دەدى وبلىس اكىمى.
تۇراقتى ەنەرگەتيكالىق جۇيە الەۋمەتتىك, ەكونوميكالىق جانە ەكولوگيالىق قۇرىلىمنىڭ تۇراقتىلىعىن قامتاماسىز ەتەدى. وبلىستىڭ جىلۋمەن قامتۋ جۇيەسى 3 ءىرى جىلۋ-ەلەكتر ورتالىعى جانە 32 شاعىن قازاندىقتاردان تۇراتىنى ءمالىم.
«ەل ۇكىمەتى قولداۋىنىڭ ارقاسىندا وتە قىسقا مەرزىمدە ريددەر جەو-داعى 6 قازاندىق اگرەگاتى جوندەلىپ, جىلىتۋ ماۋسىمى ۋاقتىلى باستالدى. سونىمەن قاتار «كازتسينك» كاسىپورنىن ەنەرگيامەن جابدىقتاۋ قالپىنا كەلتىرىلدى. 12 قازاندا ريددەر جەو قالالىق كوممۋنالدىق مەنشىككە قابىلداندى», دەدى ە.كوشەرباەۆ.
بۇيىرتسا, 2024 جىل وڭىرىمىزدە «جول جىلى» دەپ جاريالاندى. ءىس-شارالاردى وتكىزۋ تۇجىرىمداماسى ازىرلەنىپ, 7-دەن 15 ملرد-قا دەيىن 2 ەسە وسىممەن بيۋدجەتى بەكىتىلدى. 600 شاقىرىم جولدار مەن كوشەلەر رەتكە كەلتىرىلەدى. تۇرعىندار ءۇشىن ينتەرنەت جەلىسىنىڭ قولجەتىمدىلىگى بۇرىنعىدان الدەقايدا ارتىپتى. وبلىس حالقىنىڭ 95%-ى ءموبيلدى ينتەرنەتپەن قامتاماسىز ەتىلگەن. قالعان 5%-ى شاعىن ەلدى مەكەندەردە تۇرادى جانە بەكىتىلگەن جول كارتاسىنا سايكەس كەزەڭ-كەزەڭىمەن ينتەرنەتپەن بايلانىستىرىلادى.
«بۇعان قوسا وبلىس باسقارۋىنداعى 16 بيزنەس-ۇدەرىستىڭ رەينجينيرينگى بويىنشا جۇمىستار باستالدى. جاڭا جىلدان باستاپ شقو-دا شەكارا ماڭىنداعى ەكى اۋدان – مارقاكول جانە كاتونقاراعاي اۋداندارى قالپىنا كەلتىرىلەتىنى بەلگىلى. ال التاي جانە گلۋبوكوە اۋداندارىندا قاناتقاقتى رەجىمدە اكىمدەردىڭ تىكەلەي سايلاۋى ءوتتى. بۇل شارالار – وڭىردە ىسكە اسىپ جاتقان «حالىق ۇنىنە قۇلاق اساتىن مەملەكەت» تۇجىرىمداماسىنىڭ ناتيجەسى. وسىلايشا, ەل پرەزيدەنتىنىڭ ساياسي جانە ەكونوميكالىق رەفورمالار بويىنشا مىندەتتەرىن ورىنداۋعا وبلىستا بارلىق كۇش-جىگەر جۇمسالادى», دەدى قاداۋ-قاداۋ بىرقاتار جەتىستىكتى اتاپ ايتقان وبلىس اكىمى.
ءوڭىر باسشىسى شەكارا ماڭىنداعى اۋماقتارعا ەرەكشە نازار اۋدارىلىپ وتىرعانىنا توقتالدى.
«وڭىردەگى مەملەكەتتىك شەكارانىڭ جالپى ۇزىندىعى – 1 451 كم, ونىڭ ىشىندە رەسەيمەن – 773 كم, قىتايمەن – 678 كم. شەكارا ماڭىنداعى 6 اۋداندا وبلىس حالقىنىڭ 26%-ى نەمەسە 192 مىڭ ادام تۇرادى. سوندىقتان تۇركىستانداعى ۇلتتىق قۇرىلتاي وتىرىسىندا ەل پرەزيدەنتى كاتونقاراعاي جانە مارقاكول اۋداندارىن قالپىنا كەلتىرۋدى تاپسىردى. قازىر سول تاپسىرما بويىنشا جۇمىس ىستەپ جاتىرمىز», دەدى ە.كوشەرباەۆ.
