ىشكى جالپى ءونىم وسە مە, قۇلدىراي ما؟

«مۇنايدىڭ قىمباتتاۋى, مۇناي ءوندى­رىسىنىڭ ءىس جۇزىندە ەكى تاڭبالى ءوسۋى جانە تومەن بازانىڭ ايقىن اسەرى ەگىن­نىڭ جەتىسپەۋشىلىگىنەن اۋىل شارۋا­شى­لىعىنداعى ءوندىرىستىڭ تومەندەۋىن بىل­دىرمەي جىبەردى. ناتيجەسىندە, 2023 جىلدىڭ 10 ايىندا ەكونوميكا ءوسىمى قايتادان 4,9 پايىزعا دەيىن جەدەلدەدى. سونىمەن قاتار نەگىزگى فاكتورلاردىڭ قو­لايلى ۇيلەسۋى قاراشا ايىندا ەكو­نو­­مي­كانىڭ 5 پايىزعا وسۋىنە قول جەت­كى­زۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. ويتكەنى قازان ايىندا ۇلتتىق قوردان قوسىمشا 500 ملرد تەڭگە تارتىلدى جانە جىل سو­ڭى­نا دەيىن تاعى دا 800 ملرد تەڭگە ءتۇسىم كۇتىلىپ وتىر. ەكونوميكاعا جاڭا اق­شا­نىڭ مۇنداي ەرەكشە قۇيىلۋى, اري­نە, ىس­كەر­لىك بەلسەندىلىككە سەرپىن بەرەدى جانە ينفلياتسياعا كەشىكتىرىلگەن اسەرىن تيگى­زەدى», دەيدى ورتالىق ساراپشىسى اسان قۇرمانبەكوۆ.

ساراپشىلاردىڭ ايتۋىنشا, اۋىل شارۋاشىلىعىنداعى قۇلدىراۋ ەكىنشى اي قاتارىنان ەكونوميكالىق ءوسىمدى تەجەپ تۇر. بۇل ساۋدا سەكتورىنىڭ كور­سەت­كىشتەرىندە كورىنىس تابادى. ماسە­لەن, بيىلعى ون ايدا ونەركاسىپ, اۋىل شارۋاشىلىعى سەكتورىنداعى جىلدىق ءوسىم نەبارى 3,8 پايىز بولسا, ساۋدالىق ەمەس سەكتوردا (قىزمەت كورسەتۋ) ءوسىم 5,4 پايىز بولعان. قىزمەت كورسەتۋ سەكتو­رىنداعى مۇنداي جوعارى ديناميكا 2014 جىلدان بەرى بايقالىپ وتىر. ول كەزدە باررەلىنە 100 دوللاردان اسقان مۇناي باعاسى ىشكى سۇرانىسقا قاتتى قولداۋ بىلدىرگەن ەدى. وتكەن جىلدىڭ قازان ايىنداعى تومەن بازالىق اسەر دە ءىجو-ءنىڭ جالپى كورسەتكىشتەرىنە ماڭىزدى ۇلەس قوسادى.

«ەكىنشى توقساننىڭ باسىنان باس­تاپ قازان ايىندا ينۆەستيتسيالىق بەل­سەندىلىك ءوسىپ شىعا كەلدى. بۇل 2023 جىل­دىڭ 10 ايىنداعى ءوسىم كور­سەت­­كى­شىندە كورىندى. 2023 جىلدىڭ 9 ايىنداعى 12,1 پايىزدىق كور­سەت­كىش­تەن 2023 جىلدىڭ 10 ايىندا 12,6 پايىزعا دەيىن جوعارىلادى. نەگىزگى كاپيتالعا سالىنعان ينۆەستيتسيا نەگى­زى­نەن ترانسپورت (+58 پايىز), دەن­ساۋلىق ساقتاۋ (+40 پايىز), ساۋدا (+38 پا­يىز) سالالارىنا باعىتتالدى. ءبىرشاما تەجەلگەن ديناميكا ساۋدا سەكتورىندا – ونەركاسىپتە (+8,3 پايىز) جانە اۋىل شارۋاشىلىعىندا انىعىراق بايقالدى (+8,7 پايىز). مۇناي باعاسى ەكىنشى اي قاتارىنان باررەلىنە 90 دوللاردان استى. بۇل قازان ايىندا مۇناي ءوندىرۋدىڭ ەكىنشى توقساننىڭ باسىنان بەرگى ەڭ جوعارى دەڭگەيگە دەيىن ۇلعايۋىمەن بىرگە جالپى ونەركاسىپ ونىمىنە وڭ اسەر ەتتى», دەلىنگەن ورتالىق ساراپتاماسىندا.

ولاردىڭ جورامالىنشا, وسى جىل­دىڭ 10 ايىندا ەكونوميكا ءوسىمىنىڭ 4,9 پايىز دەڭگەيىندە بولۋى ىشكى جالپى ونىمگە قاتىستى ءپوزيتيۆتى بولجام جاساۋعا جول اشادى.

«كوتەرىلىپ جاتقان مۇناي كوتيروۆكالارى ىسكەرلىك بەلسەندىلىكتىڭ جاق­سار­ۋىنا قولايلى جاعداي جاساپ وتىر. سوڭعى توقساندا بيۋدجەت شىعىنى دا رە­كوردتى بولادى جانە ەكونوميكانى قولدايتىن قوسىمشا فاكتورعا اينا­لادى. ناتيجەگە وتكەن جىلدىڭ قاراشاسىنداعى جوعارعى ەمەس بازا دا اسەر ەتەدى. جوعارىدا ايتىلعانداردى سارا­لاي كەلە بيىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ءىجو ءوسىمى 4,9 پايىزدى قۇراۋى مۇمكىن», دەيدى.

ەكونوميكالىق زەرتتەۋلەر ينستي­تۋ­تىنىڭ ساراپشىسى توقتاسىن باق­بەر­گەننىڭ ايتۋىنشا, ءىجو ەلدە بەل­گىلى ءبىر ۋاقىت ىشىندە وندىرىلگەن تاۋار مەن قىزمەت كولەمىن باعالاۋعا جانە ونى اقشالاي بىرلىكپەن كورسەتە الۋعا مۇم­كىندىك بەرەدى. بۇل ءوز كەزەگىندە ەكو­نوميكالىق دەرەكتەردى الدەقايدا تۇسىنىكتى ەتەدى.

ء«ىجو ەسەپ ايىرىسۋىن جۇرگىزە باستاعان العاشقى ەل – اقش. ەكونو­مي­كا­دا­عى وندىرىلگەن تاۋار مەن قىزمەت قۇنىن ەسەپتەۋ يدەياسىن امەريكالىق ەكونوميست سايمون كۋزنەتس 1930 جىلى ۇسىندى. ۇلى دەپرەسسياعا جاۋاپ رەتىندە جانە ەكونوميكانىڭ احۋالىن باعالاۋ قاجەتتىلىگىنە وراي ەكونوميست ۇلتتىق تابىس پەن ءونىمدى ەسەپتەۋ ادىستەمەسىن ويلاپ تاپتى. 1934 جىلى اقش العاش رەت ءىجو بويىنشا رەسمي دەرەكتەردى جاريا ەتتى», دەيدى ت.باقبەرگەن.

ەلىمىز كەيىنگى 12 جىلدا نومينالدى ماندەگى جىلدىق ءوسىمدى كورسەتىپ كەلەدى. 2022 جىلى ەلدىڭ ءىجو-ءسى 103,8 ترلن تەڭگە بولعان. بۇل 2011 جىلعى ءىجو كورسەتكىشىنەن (21,8 ترلن تەڭگە) 4,8 ەسە كوپ.

«ورتاشا العاندا, 2010-2022 جىلدار ارالىعىندا جىل سايىنعى ءىجو نومينالدى ءوسىمى 14,1 پايىز بولدى. كەيىنگى 12 جىلدا ءىجو قۇرىلىمىنىڭ ايتارلىقتاي وزگەرمەگەنىن جانە نەگىزگى ۇلەس قىزمەت كورسەتۋ سالاسىنا تيە­سى­لى ەكەنىن ايتا كەتۋ كەرەك. قىزمەت كورسەتۋ سالاسىنىڭ ۇلەسى 54,5 پايىزدى قۇرايدى, ال تاۋارلار ءوندىرىسىنىڭ ۇلەسى – 39 پا­يىز. قىزمەتتەر ۇلەسىنىڭ ۇلعايۋىن ەكو­نو­ميكانىڭ شيكىزات رەسۋرستارىنا دەگەن تاۋەلدىلىكتەن ارىلا باستاعانىنان بايقاۋعا بولادى. بۇل ەلدىڭ شيكىزات با­عاسىنىڭ اۋىتقۋىنا وسالدىعىن تو­مەن­دەتەتىن وڭ فاكتور بولۋى مۇمكىن. ەگەر ءبىلىم, دەنساۋلىق ساقتاۋ, قارجى, اقپاراتتىق تەحنولوگيا جانە ويىن-ساۋىق قىزمەتتەرىنىڭ ۇلەسى مەن ساپاسى وسەتىن بولسا, وندا سىرتقى ەكونوميكالىق داعدارىستاردىڭ قازاقستان ەكونوميكاسىنا اسەرى شىنىمەن تومەندەيدى. بۇل رەتتە ءىجو قۇرىلىمى 2013 جىلدان بەرى ءىجو-ءنىڭ نەگىزگى سالاسى «كوتەرمەن جانە بولشەۋ ساۋدا» ەكەنىن كورسەتىپ بەرەدى», دەيدى ساراپشى.

ونىڭ ايتۋىنشا, الداعى ۋاقىتتا «ترانسپورت جانە قاتتاۋ» سالاسىمەن بىرلەسە وتىرىپ ساۋدا سەكتورى تەك ءوسىم كور­سەتە بەرمەك. 2022 جىلدىڭ قو­رى­تىن­دىسى بويىنشا ەكى سالانىڭ ءىجو-دەگى ۇلەسى 16,4 جانە 6,2 پايىز بولعان.

«بۇل تسيفرلار ەلدە نەگىزىنەن بيزنەس­تىڭ ساۋدا ءتيپىنىڭ قاتتىراق دامىپ جاتقانىن اڭعارتادى. ارينە, ول تاۋار مەن قىزمەتتەردىڭ ساتىلۋىنا بايلانىستى بۇل جاعداي بەلگىلى ءبىر دەڭگەيدە ەل دامۋى جولىندا ۇلكەن تاۋەكەلدەر دە تۋدىرادى», دەيدى ينستيتۋت ساراپشىسى.

2011-2022 جىلدار ارالىعىندا ەلدەگى جىلدىق ءوسىمنىڭ ورتاشا دەڭگەيى 3,8 پا­يىز دەڭگەيىندە بولعان. ەڭ قاتتى ءوسىم تاڭداپ الىنعان ۋاقىت ارالى­عى­نىڭ باس كەزىنە تيەسىلى. 2020 جىلى پاندەمياعا بايلانىستى ءىجو ءوسىمى تەرىس ايماققا كەتكەن.

«قازاقستاننىڭ الەۋمەتتىك-ەكونو­مي­­كالىق دامۋى تۋرالى بولجام­عا سايكەس 2023 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ءىجو 119 123,7 ملرد تەڭ­گە­نى قۇرايدى. بۇل 2022 جىلمەن سا­لىس­تىرعاندا 14,8 پايىزعا جوعارى. شى­نايى ماندە ەلدىڭ ءوسىمى 4,7 پا­يىز­عا توقتالماق. وسىلايشا, تۇ­راقتى قۇرىلىم كەزىندە قىزمەت كور­سەتۋ ءون­دى­رىسىنىڭ ەكونوميكالىق وسۋ­گە قوس­قان ۇلەسى بۇرىنعىشا جوعارى بولىپ قالادى. بۇل بولاشاقتا سىرتقى ەكونو­ميكالىق وقيعالارعا بايلانىستى تاۋە­كەل­دەردىڭ جوعارىلاۋىن تۋدىرادى. وڭدەۋ ونەركاسىبى قوسقان ۇلەستىڭ ءوسىمىن وڭ فاكتور دەپ باعالاۋعا بولادى. 2019 جىلدان بەرى وڭدەۋشى ونەركاسىپتىڭ ءىجو ناقتى وسىمىنە قوسقان ۇلەسى تاۋ-كەن ونەركاسىبىنەن اسىپ تۇسەدى. بۇل بىرتىندەپ ەكونوميكانىڭ ءارتاراپتانا باستاعانىن جانە شيكىزات باعىتىنان الشاقتاي باستاعانىمىزدى كورسەتەدى. ۋاقىت وتە كەلە ارتاراپتانعان ەكونوميكا سىرتقى شوكتارعا قارسى تۇرىپ, فيسكالدى جانە مونەتارلىق ساياسات جۇ­مىسىنىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋعا مۇم­كىندىك بەرەدى», دەيدى ت.باقبەرگەن.