قىزىلشا دەرتى سەيىلەر ەمەس

دەنساۋلىق ساقتاۋ ءمينيسترى اجار عينيات قىزىلشا اۋرۋىنىڭ اسقىنىپ بارا جاتقانىن حابارلاپ وتىر. ونىڭ ايتۋىنشا, قىزىلشا الەمنىڭ 167 ەلىندە 415 مىڭنان اسا ادامنان انىقتالىپتى. بىزدە دە جاعداي قالىپتى دەۋگە كەلمەيدى, اۋرۋدىڭ وسى ءتۇرى ەلىمىزدىڭ بارلىق وڭىرىندە تىركەلگەن. ەلدە قىزىلشانىڭ 17 مىڭنان اسا جاعدايى انىقتالعانىن جوعارىدا ايتتىق. ونىڭ ىشىندە 14 465 جاع­داي بالالاردا انىقتالسا, وسى تىزىم­­دەگى بالالاردىڭ 83%-ى ۆاكتسينا سال­­دىر­ماعان. بالالاردىڭ 60%-ى اتا-انا­لارىنىڭ باس تارتۋىنا بايلانىستى ۆاكتسينا الماعان. قالعان بالالار ۆاكتسينا الاتىن جاسقا جەتپەگەن نەمەسە مەديتسينالىق قارسى كورسەتىلىمدەرى بار. كەيىنگى ماعلۇمات بويىنشا قىزىلشامەن اۋىرعاندار ەڭ كوپ شىمكەنت قالاسىندا – 3 016 جاعداي, الماتى قالاسىندا – 2 653 جاعداي, جامبىل وبلىسىندا 2 370 جاعداي تىركەلگەن. ەلىمىزدە قىزىلشامەن اۋىر­عان پاتسيەنتتەرگە ارنالعان 3,5 مىڭ­نان اسا ورىن اشىلعان. اۋرۋحاناعا تۇسكەن بالالاردىڭ ىشىندە 30 بالا جانساقتاۋ بولىمشەلەرىندە اۋىر جاعدايدا جاتىر. ونىڭ ىشىندە جاسقا تولماعان 15 بالا بار.

مەديتسينا ماماندارى قىزىلشا اۋرۋىنان ساقتانۋدىڭ بىردەن-ءبىر جولى ۆاكتسينا ەكەنىن ۇنەمى ەسكەرتىپ, ايتىپ وتىرادى. دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگى دە ۆاكتسينالاۋعا با­سىم­دىق بەرەدى. تارقاتىپ ايتار بولساق, بۇگىندە قىزىلشاعا قارسى قوسىمشا جاپپاي يممۋنداۋمەن 94 مىڭ بالا قامتىلعان. وسى قاتاردا 18 جاسقا دەيىنگى بۇرىن ۆاكتسينا الماعان 63,2 مىڭ بالا بار. بۇل ءتيىستى كونتينگەنتتىڭ 50%-ىن قۇرايدى. ينفەكتسيا وشاقتارىندا شۇعىل ۆاكتسينانى 15,4 مىڭنان اسا ادام العان. بيىل قوسىمشا يممۋنداۋ تۋرالى قابىلدانعان شەشىمدەردى ەسكەرە وتىرىپ, بارلىعى 770 مىڭنان اسا بالا ۆاكتسينا سالدىرعان. ا.عينيات قىزىلشاعا قارسى ۆاكتسينانىڭ قوسىمشا 1,5 ملن دوزاسى ساتىپ الىنعانىن ايتتى. ونىڭ 500 مىڭ دوزاسى جەتكىزىلسە, جەلتوقسان ايىن­دا تاعى 1 ملن دوزا كەلەدى. تاعى ءبىر ماڭىزدى اقپاردى ايتار بولساق, ۆاك­تسينادان باس تارتاتىندار كوبەيسە, ولىم­گە اكەلەتىن كوكجوتەل, ديفتەريا, پو­ليو­ميەليت, ۆ گەپاتيتى سىندى ينفەكتسيا­لار ءورشۋى مۇمكىن ەكەن. سوندىقتان ءىس ناسىر­عا شاپپاي تۇرعاندا قىزىلشا ينفەكتسيا­سىن دەر كەزىندە اۋىزدىقتاعان ءتيىمدى.

بۇگىندە استاناداعى ينفەك­تسيالىق ستاتسيونارلار دا قى­زىل­شاعا قارسى كۇشەيتىلگەن رە­جىمدە جۇمىس ىستەۋگە كىرىسكەن. ماۋ­سىم­­دىق ۆيرۋستىق ينفەكتسيالارمەن, ونىڭ ىشىندە قىزىلشامەن سىرقاتتانعانداردىڭ كوبەيۋىنە بايلانىستى №3 كوپسالالى قالا­­لىق بالالار اۋرۋحاناسىنا پا­تسيەنت­تەر جيىرەك قايىرىلاتىن بولعان. اۋرۋحانا 300 توسەكتىك ورىنعا ارنالعان بولسا, قازىر تو­سەك­­تىك ورىن 557-گە جەتكەن.

– قىزىلشا تۋرالى اقپارات­تارعا قاراماستان, اتا-انالار اراسىندا وسى اۋرۋدىڭ قانشالىقتى قاۋىپتى ەكەنىن تۇسىنبەيتىندەر كەزدەسەدى. جەكە سەنىمىنە قاراي ۆاكتسينالاۋدان باس تارتاتىندار دا تابىلادى. سەنىمسىز فاكتىلەرگە سۇيەنەدى. اۋرۋدىڭ بەتىن دەر كەزىندە قايتارماسا, ادام بويىندا باسقا دا اۋرۋلاردىڭ اسقىنۋىنا اپارۋى مۇمكىن. قىزىلشا اۋرۋىن جۇقتىرعان بالادا ميدىڭ ءىسىنۋى, وكپەنىڭ ابتسەسسى پايدا بولىپ, بۇل ونىڭ ساڭىراۋ بولىپ قالۋىنا اپارۋى ىقتيمال, – دەيدى اتالعان اۋرۋحا­نا­نىڭ ءبولىم مەڭگەرۋشىسى گۇلميرا نۇرتازينا.

دەنساۋلىق ساقتاۋ باسقارما­سىنىڭ اقپاراتىنا زەر سالساق, قالادا قىزىل­شا بويىنشا تو­سەك­تىك ورىنداردىڭ جالپى سانىنىڭ جۇكتەمەسى – 42 پايىز. ەرەسەكتەر اراسىندا ستاتسيونارلىق ەمدەۋ­دە 63 ناۋقاس بار. ولاردىڭ جاع­دايى ورتاشا اۋىر ەكەن. الاي­دا دارىگەرلەر قىزىلشا جۇقتىر­عانداردىڭ اراسىندا ەرەسەكتەر سيرەك كەزدەسەتىنىن ايتادى. سالا ماماندارى قىزىلشانىڭ الدىن الۋ ءۇشىن بالالار ەكپەنى قالانىڭ بارلىق ەمحاناسىنان تەگىن الا الاتىنىن جەتكىزدى.

قالا تۇرعىنى نۇرساۋلە ءنازىر قىزىلشا اۋرۋى تاراپ جاتقانى تۋرالى اقپاراتتى ەستىگەنىمەن, ۆاكتسينالاۋعا اسىقپاعانىن ايتادى.

– كۇندەلىكتى تىرشىلىكتىڭ قامى­مەن ءجۇرىپ, ءانى-مىنە ۆاكتسينا الامىز دەپ جۇرگەندە, ءوزىمىزدىڭ بالالار دا قىزىلشا جۇقتىردى. ءۇش بالامىزدىڭ ءۇستى بىرىنەن كەيىن ءبىرى بورتە باستادى. قايبىر جىلدارى ەلىمىزدە قىزىلشامەن اۋىرعاندار قاپتاپ, كەيىن بەتى قايتىپ ەدى عوي. تۋرا سول سەكىلدى اۋرۋدى بالالار جەڭىل قابىلدايدى دەپ ويلاپپىز. ايتسە دە, بالالاردىڭ قىزۋى كوتەرىلىپ, سىرقاتپەن ءبىراز الىستى. ارينە, ول ۋاقىتتا ءۇي جاعدايىندا دارىگەردىڭ نۇس­قاۋىن ورىندادىق. بالا-شاعا­مەن قوسا ءبىز ابىگەرگە تۇستىك. ەم­حا­­ناعا بارىپ-كەلىپ جۇرگەندە جاس­­قا تولماعان نارەستەلەر دە قى­زىلشا جۇقتىرادى دەگەندى ەس­تىپ, تاڭعالدىم. «اۋىرىپ ەم ىزدەگەنشە, اۋىرماۋدىڭ جولىن ىزدە» دەگەن ءدوپ ايتىلعان ءسوز ەكەن. سوعان تاعى ءبىر كوز جەتتى, – دەيدى ول.

قىزىلشا – جۇقپالى ارۋ. اۋا ار­قىلى تارايدى. قىزىلشا جۇقتىرعان اداممەن قاتار تۇ­رىپ اڭگىمەلەسكەندە ەكىنشى ادام­نىڭ سىرقاتتانۋى ابدەن مۇمكىن. دەگەنمەن ۆيرۋس تەز ولەدى. ول تۇر­مىستىق زاتتار, كيىم-كەشەك ار­قى­لى جۇقپايدى. العاشقى بەل­گىلەرى 3-5 كۇندە بايقالادى. ۇي­قىشىلدىق پەن تەز شارشاۋ پاي­دا بولادى. سوسىن بالانىڭ باسى اۋىرىپ, مۇرنىنان سۋ اعىپ, جوتەل قىسۋى مۇمكىن. قى­زۋى جوعارىلايتىن جايتتار دا كەز­دەسە­دى. ءۇي جاعدايىندا قىزىل­شانىڭ ال­عاش­­قى بەلگىلەرىن قانى­گى تۇماۋ دەپ وي­­لايتىندار كوپ. وسى كەزەڭدە قىزىل­شانىڭ نەگىز­گى بەلگىسى – ءتىس تۇبىندە, اۋىز-قۋى­­سىندا بورتپە پايدا بولۋى ىق­تي­مال. ەگەر بالادان وسىنداي بەلگىلەر بايقالسا, وندا اۋرۋ­­دى ەرتە دياگنوستيكالاۋعا, قاجەت بولسا, وقشاۋلاۋ شاراسىن جۇر­گىزۋگە مۇم­كىندىك پايدا بولادى. قىزىلشانىڭ ەكىنشى كەزەڭىندە بورتپەلەر انىق كورىنە باستايدى. بورتپە قۇلاقتىڭ ارتىندا, باس تەرىسىندە پايدا بولىپ, مويىنعا, بەتكە, كەۋدەگە تارايدى. كەيىن يىق, قول, ارقاعا وتەدى. سودان سوڭ بارىپ بەت بوزارىپ, ساۋساقتارمەن قوسا اياققا دا بورتپە تارايدى. سوندىقتان اتا-انالار بالادان قىزىلشانىڭ العاشقى بەلگىلەرىن بايقاسا, دارىگەرگە جۇگىنگەنى ابزالىراق.

بيىل دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيس­تر­لىگى, كولىكتەگى سانيتارلىق-ەپي­دە­ميالىق باقىلاۋ دەپار­تا­مەن­­تى­نىڭ باقىلاۋىنداعى وبەكتى­لەر­دىڭ قىز­مەتكەرلەرى اراسىندا دا قى­زىلشا جۇقتىرعاندار كوبەيگەن. بۇگىندە وندا قىزىلشا جۇقتىرعان 121 ادام انىق­تالسا, بىلتىر ناق وسى مەز­گىل­دە 1 ادام عانا تىركەلگەن. سونىڭ ىشىن­­دە تەمىرجول كولىگى قىز­مەت­كەر­لە­رى اراسىندا قىزىلشا جۇق­تى­رۋ جاع­­دايىنىڭ ۇلەس سالماعى 78,4%-دى, اۋە كولىگىندە 21,05%-دى قۇ­راپ­­تى. كولىكتەگى سا­نيتارلىق-ەپي­­دەميالىق باقىلاۋ دەپار­تا­مەن­­تىنىڭ باسشىسى جانار ۋرا­زالي­­نانىڭ ايتۋىنشا, جولاۋشى­لار ارا­سىندا سىرقاتتانعان 102 ادام تىركە­لىپتى (تەمىرجول كو­لىگى – 50, اۋە كولىگى – 52). كو­لىك كا­سىپورىندارىندا جاع­داي­دى تۇ­راق­تاندىرۋ ماقساتىندا ساني­تار­­لىق-ەپيدەمياعا قارسى سا­ني­تارلىق-پروفيلاكتيكالىق ءىس-شارا­لار ۋاقتىلى جۇرگىزىلىپ جاتىر ەكەن. وسىلايشا, سىرقاتتان­عاندارمەن بايلانىس­قان 3 475 ادام انىقتالىپ, تۇرعىلىقتى جەرى بويىنشا ەمدەۋ مەكەمەلەرىنە جىبەرىلگەن. سونىمەن قاتار ناۋقاس­تاردىڭ جۇمىس ورىندارىن دەزينفەكتسيالاۋ شارالارى جۇرگىزىلىپتى. دەپارتامەنت باسشىلىعى دا قىزىلشادان قورعاۋدىڭ ەڭ سەنىمدى ءادىسى ۋاق­تىلى ۆاكتسينا الۋ ەكەنىن ايتىپ وتىر.

قىزىلشامەن اۋىرعان ادام­نىڭ توڭىرەگىندەگىلەرگە اۋرۋ جۇق­تىرۋى مۇمكىن ەڭ قاۋىپتى مەزگىل بورتپە پايدا بولعانعا دەيىنگى جانە كەيىنگى 4 كۇن ەكەن. بۇۇ دەرەكتەرى بويىنشا الەمدە 67 ميلليوننان اسا بالا پاندەمياعا جانە ۆاكتسيناعا دەگەن سەنىمنىڭ ازايۋىنان جانە باسقا دا بىرنەشە فاكتورعا بايلانىستى جوسپارلى يممۋنداۋدى وتكىزىپ العان. مۇنىڭ سالدارىن الەم ەل­دەرى­­نەن, بىزبەن قاتار كورشى ەل­دەر­­دەگى احۋالعا قاراپ بىلە بەر­سەك بولادى.