ەكونوميكا • 28 قاراشا, 2023

ەرتىس ءوڭىرىنىڭ ەكونوميكاسى وركەندەي بەرمەك

153 رەت
كورسەتىلدى
9 مين
وقۋ ءۇشىن

ورتالىق كوممۋنيكاتسيالار قىزمەتى الاڭىندا وتكەن ءباسپاسوز ءماسليحاتىندا پاۆلودار وبلىسىنىڭ اكىمى اسايىن بايحانوۆ پرەزيدەنت جولداۋىن ىسكە اسىرۋ اياسىنداعى ءوڭىردىڭ باستى جەتىستىكتەرى مەن الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋى تۋرالى باياندادى. ءسويتىپ, باق وكىلدەرىن قىزىقتىرعان سۇراقتارعا جاۋاپ بەردى.

ەرتىس ءوڭىرىنىڭ ەكونوميكاسى وركەندەي بەرمەك

داۋىلدىڭ زيانى

اتالعان وڭىردە بارلىق نە­گىزگى الەۋمەتتىك-ەكونو­مي­كالىق كور­سەت­كىشتەر بويىنشا وڭ دي­نا­ميكاعا قول جەتكىزىلگەن. پاۆ­لودار وبلىسى ەلىمىزدەگى بۇكىل ەلەكتر ەنەرگياسىنىڭ 42,5%-ىن جانە كومىردىڭ 60%-عا جۋىعىن وندى­رەتىنى ءمالىم. يندۋستريالدى اي­ماق­تىڭ قۋات-قارىمىن وسىدان-اق كورۋگە بولادى.

«وبلىستىڭ الەۋمەتتىك-ەكو­نو­ميكالىق دامۋ جوسپارلارى ۇلتتىق جانە وڭىرلىك سترا­تە­گيالارعا, مەملەكەت باسشى­سى­نىڭ جولداۋىنا سايكەس جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر. دەسەك تە, اۋەلى 18-19 قاراشادا وبلىس اۋما­عىندا 37 م/س ەكپىنمەن تىر­كەلگەن داۋىلدى جەلدىڭ زاردابى جونىندە ايتىپ وتكەندى ءجون سانادىم. ءوڭىردىڭ 3 قالاسى مەن 6 اۋدانىندا 83 الەۋمەتتىك نىسان, 63 كوپپاتەرلى جانە 84 جەكە تۇرعىن ءۇي زارداپ شەكتى. باياناۋىل, پاۆلودار, شار­باقتى, ماي, ۋسپەن, اققۋلى اۋداندارىندا 61 مەكتەپ, 10 اۋرۋحانا, 9 مادەنيەت ءۇيى جانە 3 سپورت كەشەنى ءتۇرلى احۋالدا ءب ۇلىندى, بۇزىلدى. سوندىقتان تابيعي سيپاتتاعى جەرگىلىكتى اۋقىمداعى «توتەنشە جاعداي» جاريالاندى. كەلتىرىلگەن زاقىم مەن شەككەن زياندى باعالاۋ جۇرگىزىلدى. ب ۇلىنگەن نىسانداردى قالپىنا كەلتىرۋ جۇمىستارىن جىلدىڭ 5 جەلتوقسانىنا دەيىن اياقتاۋ جوسپارلانعان», دەدى ا.بايحانوۆ.

ەستە بولسا ەلەكترمەن جاب­دىق­تاۋ جەلىلەرىندە 246 اۆاريا­لىق اجىراتۋ مەن 100-دەن اسا زا­قىمدانۋ سالدارىنان 117 اۋىل­دىق ەلدى مەكەن جارىقسىز قال­عان ەدى. ايتسە دە ءبىرىنشى كۇنى جارىق 99 اۋىلعا بەرىلدى, قال­عان ءتيىستى جۇمىستار جەدەل اتقا­رىلىپ بولعان سوڭ 22 قارا­شادا ەلەكترمەن جابدىقتاۋ تولى­عى­مەن قال­پىنا كەلتىرىلدى.

 

ينۆەستيتسيا اكەلگەن يگىلىك

تارتىلعان ينۆەستيتسيالار كولە­مى وتكەن جىلدىڭ وسى كەزە­ڭىمەن سالىستىرعاندا 28,2%-عا ءوسىپ, 730,1 ملرد تەڭگەنى قۇرادى. ونىڭ 85%-ى – جەكە ينۆەستيتسيالار. وندا 32 جوبانى ىسكە اسىرۋعا جانە 1 500-گە جۋىق جۇمىس ورنىن اشۋعا مۇمكىندىك بەردى. ءالى جىل سوڭىنا دەيىن 800-گە جۋىق جاڭا جۇمىس ورنىمەن قامتاماسىز ەتەتىن 291 ملرد تەڭگەگە 20 جوبانى ىسكە قوسۋ جوس­پاردا بار.

«ستراتەگيالىق ماڭىزدى جو­با­لاردىڭ قاتارىندا كەلەسى جىل­دىڭ ءبىرىنشى جارتىسىندا ىسكە قوسۋ جوسپارلانىپ وتىر­عان ەكىباستۇز ماڭىنداعى فەر­رو­قورىتپا زاۋىتىنىڭ قۇرى­لى­سى تۇر. بۇل زاۋىت قازاق­ستانعا قىتايدان كەيىن (240 مىڭ توننا) فەرروقورىتپالاردىڭ ءىرى ءوندىرۋشىسى بولۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. جالپى, وڭىرلىك بيلىكتىڭ جۇمىسىندا 9,7 مىڭ جاڭا جۇمىس ورنىن قۇرۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن 2,1 ترلن تەڭگە سوماسىنا 127 ينۆەستيتسيالىق جوبا بار», دەدى وبلىس اكىمى.

ايماق ەلدەگى 5 كوشباسشى وبلىستىڭ قاتارىندا تۇرعانمەن, وكىندىرەتىن تۇستارى دا جوق ەمەس. ابايلاپ ايتقاندا, اتموسفەرانى لاستاۋ بويىنشا دا كەرەكۋ ءوڭىرى ايماقتار اراسىندا الدىڭعى لەكتە ەكەنى جاسىرىن ەمەس. وسى ورايدا وبلىستا كەشەندى ەكولوگيالىق شەشىمدەرگە بىرتىندەپ كوشۋ جۇمىستارى نىقتاپ جۇرگىزىلىپ جاتىر. وسى جىلدىڭ 9 ايىندا بۇل كورسەتكىش 2,6%-عا نەمەسە 13,2 مىڭ تونناعا ازايىپتى.

 

شارۋانىڭ ماسەلەسى شەشىلگەن

وڭىردە اۋىل شارۋاشىلىعى قارقىندى دامىپ كەلەدى. ەگىستىك القابى 1,650 مىڭ گا قۇرادى, بۇل وتكەن جىلعى دەڭگەيدەن 80 مىڭ گا ارتىق. وبلىس فەر­مەر­لە­رى ءۇشىن اعىمداعى ماۋ­سىم وڭاي بولعان جوق. اۋا رايى­نىڭ قولايسىزدىعى كەرى اسەرىن تي­گىزدى.

«وسىعان بايلانىستى فەر­مەر­­لەردى قولداۋ جانە قۇر­عاق­شى­لىقتىڭ سالدارىن ازايتۋ ءۇشىن بارلىق قاجەتتى شارا قابىل­داندى. ءبىرىنشى – جەرگىلىكتى بيۋد­جەت­تەن فەرمەرلەردىڭ جەم­شوپ دايىنداۋعا جۇمساعان شى­عىندارىنىڭ قۇنىن ارزانداتۋ ءۇشىن 3 ملرد تەڭگە ءبولىندى. بۇل مەملەكەتتىك كومەكتى 1,5 مىڭ­نان اسا فەرمەر الدى. ەكىنشى – ءشوپ شابۋ ءۇشىن ارزانداتىلعان ديزەل وتىنىنىڭ كولەمى 4-تەن 10 مىڭ تونناعا دەيىن كوبەيدى. ارزان باعا – 232 تەڭگە, بۇل ديزەلدىڭ نارىقتىق قۇنىنان 21%-عا تومەن. ءۇشىنشى – ءشوپ دا­يىنداۋ ءۇشىن مەملەكەتتىك ورمان قورى جەرلەرىنەن اۋدانى 25 مىڭ گەكتاردان اساتىن قوسىمشا شابىندىق القاپتار ءبولىندى. بۇل شامامەن 20 مىڭ توننا ءشوپ دايىنداۋعا مۇمكىندىك بەردى. ءتورتىنشى –  «پاۆلودار» اكك جانىنان مالدى قولدا ۇستايتىن كەزەڭدە حالىققا ساتۋ ءۇشىن 5 مىڭ توننا كولەمىندە جەمدىك استىقتى تۇراقتاندىرۋ قورى قۇرىلدى. بەسىنشى – ۇكىمەتتىڭ قولداۋىمەن رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن ين­ۆەس­تيتسيالىق شىعىنداردى, تۇقىمداردى, پەستيتسيدتەردى, تىڭايتقىشتاردى, مال شارۋا­شىلىعى بويىنشا اسىل تۇ­قىمدى جانە سەلەكتسيالىق جۇ­مىس­تاردى سۋبسيديالاۋعا 6,8 ملرد تەڭگە ءبولىندى», دەدى ءوڭىر باسشىسى.

 

الەۋمەتتىڭ ءال-اۋقاتى كوتەرىلدى

وبلىستا «اۋىل اماناتى» جوباسى اياسىندا ءىسىن جاڭادان باستاعان كاسىپكەرلەر 1,5 ملرد تەڭگەگە 192 شاعىن نەسيە الىپ, 350 جاڭا جۇمىس ورنى اشىل­عان.

ء«وڭىردىڭ اگرارلىق بيزنە­سىن ءارتاراپتاندىرۋ بىزگە الەۋ­مەتتىك ماڭىزى بار ازىق-تۇ­لىك تاۋارلارىنىڭ باعاسىن با­قى­لاۋعا كومەكتەسەدى. ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارىنىڭ 19 پوزي­تسيا­سىنداعى 14-ءىنىڭ باعاسى رەسپۋبليكالىق باعادان تومەن. سونداي-اق جۇمىسپەن قامتۋ جانە جاڭا جۇمىس ورىندارىن اشۋ – باستى مىندەتتەرىمىزدىڭ ءبىرى. پرەزيدەنت ءار 10 مىڭ تۇرعىنعا جىل سايىن 100 جۇمىس ورنىن اشۋدى مىندەتتەدى. وسى جىلدىڭ 10 ايىندا 26 533 ادام جۇمىس ورنىن تاپتى. 63 كاسىپورىن 57 مىڭ قىزمەتكەرىنىڭ ەڭبەكاقىسىن كوتەردى», دەدى ا.بايحانوۆ.

«جايلى مەكتەپ» جوباسىمەن پاۆلوداردا 1 200 جانە 600 ورىندىق ەكى مەكتەپتىڭ قۇرىلىسى باستالعان.

ء«وڭىردىڭ ءىرى ونەركاسىپتىك كومپانيالارىنىڭ قاراجاتى ەسەبىنەن اپاتتى مەكتەپتەردىڭ ماسەلەسى شەشىلدى. بيىل جەلە­زين اۋدانىنىڭ مويسەەۆكا جانە باياناۋىل اۋدانىنىڭ قاراجار اۋىلدارىندا 2 جاڭا مەكتەپ سالىندى. ءۇشىنشى جاڭا مەكتەپ وسى جىلدىڭ سوڭىنا قاراي پاۆلودار اۋدانىنىڭ سىچەۆكا اۋىلىندا اشىلادى. وڭىردە بارلىعى 6,5 ملرد تەڭگەگە 54 مەكتەپ جاڭارتىلدى. شاعىن اۋىلداردىڭ بالالارىن تاسىمالداۋ ءۇشىن 46 مەكتەپ اۆتوبۋسى ساتىپ الىندى», دەدى ءوڭىر باسشىسى.

بيىل 20 دەنساۋلىق ساقتاۋ نىسانىنا كۇردەلى جوندەۋ جۇر­گىزىلىپ, 400 بىرلىك مەدي­تسي­نالىق تەحنيكالار مەن جابدىقتار ساتىپ الىنىپتى. جاڭارتىلعان 37 بىرلىك سانيتارلىق كولىك وسى جىلعى جاراقتاندىرۋ كور­سەتكىشىن 51%-دان 68%-عا دەيىن ۇلعايتقان. سپورتتىق ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋ, ونىڭ بارلىق حالىق ءۇشىن قول­جەتىمدىلىگىن ارتتىرۋ جۇ­مىس­تارى قارقىن العان. 6 دەنە شىنىقتىرۋ-ساۋىقتىرۋ كە­شەنى, جەكپە-جەك ورتالىعى سالىندى, 198 سپورت الاڭى ورناتىلدى. 14 نىساندا اعىم­دا­عى جانە كۇردەلى جوندەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلدى. وبلىس­تىڭ 3 قالاسىندا 22 ملرد تەڭگەدەن اسا قاراجاتقا 128 كم جىلۋ جەلىلەرىنىڭ قۇرىلىسى, قايتا قۇرۋ جانە اعىمداعى جون­­دەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلدى. «اۋىل – ەل بەسىگى» جوباسى بو­يىنشا 35 مىڭ ادام تۇراتىن 26 اۋىلدىڭ ينفراقۇرىلىمى جاڭارتىلدى.

وبلىس اكىمى ەكىباستۇز قالا­سىن جىلۋ بەرۋ ماۋسىمىنا دايىنداۋ ماسەلەسىنە جەكە توق­تالدى.

«ەكىباستۇز جەو-داعى 10 قازاندىق اگرەگاتتىڭ التاۋىنا كۇردەلى جوندەۋ جانە ەكەۋىنە اعىمداعى جوندەۋ جۇرگىزىلدى. جەو شتاتتىق رەجىمدە جۇمىس ىستەپ تۇر جانە جىلۋدىڭ قا­جەتتى پارامەترلەرىن بەرىپ جاتىر. قالعان ەكى قازاندىق بويىنشا جۇمىستار اياقتالدى. وسى ايدىڭ سوڭىنا دەيىن ىسكە قوسۋ, باپتاۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلەدى. جەو جوندەۋگە 17 ملرد تەڭگە ءبولىندى, ونىڭ ىشىندە بيۋدجەتتەن 8,5 ملرد جانە «واەك» اق قاراجاتى ەسەبىنەن 8,5 ملرد. بيىل ەكىباستۇز قالاسىندا جاو مەن «واەك» اق قاراجاتى ەسەبىنەن 70 شاقىرىمنان اسا جىلۋ جەلىلەرى جوندەلدى. بۇگىنگى تاڭدا بارلىق جۇمىس اياقتالدى. قالانىڭ جىلۋمەن جابدىقتاۋ جەلىلەرىن جوندەۋگە بارلىعى 5,1 ملرد تەڭگە ءبولىندى, ونىڭ ىشىندە 2,1 ملرد تەڭگە وبلىستىق بيۋدجەت قاراجاتى, ال 3 ملرد تەڭگەنى «ەجە» جشس مەنشىك يەلەرى ءبولدى», دەدى ا.بايحانوۆ.

وڭىردە سۋمەن جابدىقتاۋ ماسەلەلەرىنە كوپ كوڭىل بولى­نە­دى. 18,4 ملرد تەڭگەگە 60 جوبانى ىسكە اسىرۋ جۇرگىزىلىپ جاتىر. وبلىس قالالارىنداعى كور­سەتكىشتى بيىل 97%-عا, اۋىل­­داردا 98,8%-عا دەيىن جەت­كىزۋ جوسپارلانعان. ال تۇرعىن ءۇيدىڭ قولجەتىمدىلىگى مەن ساپاسى وزەكتى ءارى باسىم باعىت­تار­دىڭ ءبىرى بولىپ قالا بەرەدى. الەۋمەتتىك تۇرعىن ءۇيدىڭ كەزەگىن ازايتۋ ءۇشىن قالالاردا 1,551 پاتەرلى 14 كوپ قاباتتى تۇرعىن ءۇي سالىندى. بۇعان قوسا پاۆلودار وبلىسىندا جەر­گىلىكتى جولدار جەلىسىن دامىتۋ جونىندەگى مەملەكەتتىڭ باسىم مىندەتىن ەسكەرە وتىرىپ, 27 ملرد تەڭگەگە جالپى ۇزىندىعى 692 كم بولاتىن ەلدى مەكەندەردىڭ اۆتوكولىك جولدارى مەن كوشەلەرىن قايتا جاڭارتۋ جانە جوندەۋ بويىنشا 141 جوبا ىسكە اسىرىلدى.

سوڭعى جاڭالىقتار