ۇكىمەت باسشىسى اتاپ وتكەندەي, 2009 جىلى ەلىمىزدە «تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىق پروفيلاكتيكاسى تۋرالى» زاڭ قابىلداندى. قازاقستان – تمد-دا وسىنداي زاڭ قابىلدانعان العاشقى ەل. كەيىنگى جىلدارى زاڭناماعا جاۋاپكەرشىلىكتى كۇشەيتۋ جاعىنا قاراي بىرنەشە رەت وزگەرىس ەنگىزىلدى.
«بيىل سوڭعى وزگەرىستەر قابىلداندى. اتاپ ايتقاندا, قاماۋعا الۋ مەرزىمى 5 تاۋلىكتەن 15 تاۋلىككە دەيىن, ال زاڭ بۇزۋشىلىق قايتالانعان جاعدايدا 25 تاۋلىككە دەيىن ۇزارتىلدى. سونىمەن قاتار قايتادان تاتۋلاسۋ مۇمكىندىگى الىنىپ تاستالدى جانە تۇرمىستىق جانجال بارىسىندا دەنساۋلىققا اۋىر نەمەسە ورتاشا زيان كەلتىرىلسە, ول ادام 3 جىلدان 6 جىلعا دەيىن باس بوستاندىعىنان ايىرىلادى», دەدى ءا.سمايىلوۆ.
سونىمەن بىرگە ول بۇرىن قابىلدانعان نورمالار ءوز ناتيجەسىن بەرىپ جاتقانىن ايتتى. كەيىنگى 4 ايدا جاۋاپقا تارتىلعان وتباسىنىڭ شىرقىن بۇزۋشىلاردىڭ سانى ءوستى. ەگەر وسى جىلدىڭ ءىى توقسانىندا 7 مىڭ ادام جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلسا, ءىىى توقساندا ولاردىڭ سانى 27 مىڭ ادامدى قۇرادى.
«زاڭناماداعى وزگەرىستەرگە سايكەس, ەندى جابىرلەنۋشى تاراپتىڭ مىندەتتى مالىمدەمەسى تالاپ ەتىلمەيدى. كۋاگەرلەردىڭ ايعاقتارى نەمەسە بەينەكامەرالاردان الىنعان جازبالار جەتكىلىكتى. كوبىنەسە جابىرلەنۋشى تاراپ ارىز جازبايدى, نە ونى قايتارىپ الادى. ەندى بۇل جاعداي تۇبەگەيلى وزگەردى. ءبىز قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ ستاتيستيكاسىنان وڭ ديناميكا كورىپ وتىرمىز», دەدى پرەمەر-مينيستر.
ءاليحان سمايىلوۆتىڭ ايتۋىنشا, اتالعان باعىتتاعى جۇمىس جالعاسىپ كەلەدى. قازان ايىنىڭ ورتاسىندا ۇكىمەتكە ايەلدەردىڭ قۇقىقتارى مەن بالالاردىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ تۋرالى زاڭ جوباسى ۇسىنىلدى. تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىق ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىكتى كۇشەيتۋگە باعىتتالعان تۇزەتۋلەردىڭ سانى 90-نان اسىپ تۇسەدى. ولاردىڭ باسىم بولىگى قولداۋ تاۋىپ, جاقىن ارادا زاڭ جوباسى پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ قاراۋىنا ەنگىزىلمەك.
ء«وز باسىم ايەلدەرگە قاتىستى زورلىق-زومبىلىقتىڭ كەز كەلگەن تۇرىنە قارسىمىن. مەن دە قىز تاربيەلەپ وتىرمىن, ولاردىڭ ەلىمىزدە وزدەرىن قاۋىپسىز سەزىنگەنىن قالايمىن», دەدى پرەمەر-مينيستر.
پرەمەر-مينيستر سونداي-اق بريفينگ بارىسىندا زاڭسىز يەمدەنگەن جانە ەلدەن شىعارىلعان اكتيۆتەردى قايتارۋ جونىندەگى جۇمىس تۋرالى ايتىپ بەردى.
پرەمەر-مينيستر اكتيۆتەردى قايتارۋ جونىندەگى جۇمىس قابىلدانعان زاڭعا سايكەس ءجۇرىپ جاتقانىن جانە ول مەملەكەت باسشىسىنىڭ ساياسي جانە ەكونوميكالىق رەفورمالارىنىڭ قيسىندى جالعاسى ەكەنىن اتاپ ءوتتى. نەگىزگى مىندەت – الەۋمەتتىك ادىلدىكتى قالپىنا كەلتىرۋ, اكتيۆتەردى قايتارۋ جانە ولاردى رەسپۋبليكا ەكونوميكاسىنا جۇمىس ىستەۋگە باعدارلاۋ.
«ەكى جولى بار – ەرىكتى جانە ءماجبۇرلى تۇردە, ولار سوت شەشىمىنە سايكەس جۇزەگە اسىرىلادى. زاڭنىڭ كۇشى جۇرەتىن ادامدار توبى انىقتالعان. بۇل – اكىمشىلىك رەسۋرستاردى پايدالانىپ, اكتيۆتەردى زاڭسىز يەمدەنگەن ادامدار. ادال بيزنەسكە الاڭداۋعا نەگىز جوق», دەدى ءا.سمايىلوۆ.
ۇكىمەت باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, قايتارىلعان قاراجات الەۋمەتتىك سالاداعى ماڭىزدى جوبالاردى, سونداي-اق جاڭا جۇمىس ورىندارىن قۇرۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن ينفراقۇرىلىمدىق جانە وندىرىستىك جوبالاردى ىسكە اسىرۋعا باعىتتالادى.
«بۇگىنگى تاڭدا شامامەن 1 ترلن تەڭگەنىڭ اكتيۆتەرى قايتارىلدى. ونىڭ ىشىندە شامامەن 600 ملرد دوللارى شەتەلدەن قايتارىلىپ وتىر. بۇل جۇمىس جالعاسىپ كەلەدى», دەدى پرەمەر-مينيستر.
ءاليحان سمايىلوۆ بريفينگ بارىسىندا مەملەكەت باسشىسىنىڭ رەسپۋبليكاداعى ينفلياتسيانى ەكى ەسە تومەندەتۋ تۋرالى تاپسىرماسىنىڭ ورىندالۋ بارىسىن دا باياندادى.
پرەمەر-مينيستر جىلدىق ينفلياتسيا اقپان ايىندا شارىقتاۋ شەگىنە جەتىپ, قازان ايىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا 10,8%-عا دەيىن تومەندەگەنىن اتاپ ءوتتى.
«بۇگىنگى تاڭدا ينفلياتسيانىڭ ەكى ەسە تومەندەگەنىن بايقاپ وتىرمىز. جىل سوڭىنا دەيىن ونىڭ دەڭگەيى 10%-دان تومەن بولادى دەپ بولجايمىز. بۇل ۇكىمەت پەن ۇلتتىق بانك جۇزەگە اسىرىپ جاتقان ءتيىستى شارالار كەشەنى ناتيجە بەرە باستاعانىن كورسەتەدى», دەدى ءا.سمايىلوۆ.
ماسەلەن, تۇراقتاندىرۋ قورلارىنىڭ قىزمەتى قايتا ۇيىمداستىرىلدى. اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋارىن وندىرۋشىلەردى قارجىلاندىرۋعا باسىمدىق بەرىلدى, بۇل وتاندىق ءوندىرىستى قولداۋعا, ەكونوميكانىڭ وسى سەكتورىن دامىتۋعا جانە نارىقتاعى باعانى تۇراقتاندىرۋعا ىقپال ەتتى. سونداي-اق ماۋسىمارالىق كەزەڭدە باعانى تۇراقتاندىرۋ ءۇشىن تاۋارلىق ينتەرۆەنتسيالار جۇزەگە اسىرىلىپ كەلەدى.
وعان قوسا وڭىرلىك كوميسسيالاردىڭ باقىلاۋ قىزمەتى جولعا قويىلدى. جالپى, مىڭعا جۋىق دەلدالدىق سحەما انىقتالدى.
سونىمەن قاتار حالىقتى ارزانداتىلعان ازىق-ت ۇلىكپەن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن ەلىمىزدىڭ بارلىق وڭىرىندە اپتا سايىن اۋىل شارۋاشىلىعى جارمەڭكەلەرى وتكىزىلەدى. ۇن مەن الەۋمەتتىك نان باعاسىنىڭ ءوسۋىن تەجەۋ ماقساتىندا «ازىق-ت ۇلىك كورپوراتسياسى» قورلارىنان وڭىرلەرگە ارزانداتىلعان استىقتى جەتكىزۋ بويىنشا شارالار قابىلدانىپ جاتىر.
پرەمەر-مينيستر ورتامەرزىمدى پەرسپەكتيۆادا ينفلياتسيانى تاعى 2 ەسەگە, ياعني 2026 جىلى 5%-عا دەيىن تومەندەتۋ جونىندەگى جۇمىس جالعاساتىنىن اتاپ ءوتتى.
پرەمەر-مينيستر ەلىمىزدە مەملەكەتتىك يپوتەكالىق باعدارلامالاردى ودان ءارى ىسكە اسىرۋ تۋرالى سۇراققا دا جاۋاپ بەردى.
ۇكىمەت باسشىسى ازاماتتاردى, اسىرەسە كوپبالالى جانە ەرەكشە قاجەتتىلىكتەرى بار بالالاردى تاربيەلەپ وتىرعان وتباسىلاردى قولجەتىمدى باسپانامەن قامتاماسىز ەتۋ ۇكىمەت جۇمىسىنىڭ نەگىزگى باسىمدىقتارىنىڭ ءبىرى ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
«قازىرگى ۋاقىتتا ءبىز «باقىتتى وتباسى» (2-10-20) جانە «شاڭىراق» (5-10-20) سياقتى باعدارلامالاردى ىسكە اسىرىپ جاتىرمىز. كەيىنگى ءۇش جىلدا اتالعان باعدارلامالاردىڭ ارقاسىندا 43 مىڭعا جۋىق وتانداسىمىز تۇرعىن ءۇي جاعدايىن جاقسارتتى. ءبىز بۇل باعدارلامالاردى جۇزەگە اسىرۋدى جالعاستىرامىز», دەدى ءا.سمايىلوۆ.
ۇكىمەت باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, تاعى ءبىر سۇرانىسقا يە باعدارلاما – «7-20-25». الايدا ۇلتتىق بانك بەلگىلەگەن قارجىلاندىرۋ شەكتەۋلەرىنە بايلانىستى بۇل باعدارلاما حالىقتىڭ سۇرانىسىن تولىعىمەن وتەي المايدى.
وسىعان بايلانىستى «وتباسى بانك» جانە «بايتەرەك» حولدينگى «9-20-25» جاڭا باعدارلاماسىن ازىرلەۋدى باستادى. بۇل رەتتە ونى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن بيۋدجەت قاراجاتى پايدالانىلمايدى.
ء«بىز قازىر ەسەپتەپ جاتىرمىز. جىل سايىن 150 ملرد تەڭگە سوماسىنا بيۋدجەتتەن تىس قاراجات تارتۋ جوسپارلانىپ وتىر. بۇل جىلىنا قوسىمشا 8 مىڭ وتباسىن باسپانامەن قامتاماسىز ەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. قازىر باعدارلامانىڭ شارتتارى پىسىقتالىپ جاتىر. ول جاقىن ارادا ىسكە قوسىلادى, كەم دەگەندە ءبىر اي ۋاقىت قاجەت. جۇمىس كەلەسى جىلى باستالادى», دەدى ءا.سمايىلوۆ.
