زاڭعا وزگەرىس كەرەك پە؟

قازىر ەلىمىزدە 4700-دەن اسا نوتاريۋس زاڭدى جۇمىس ىستەپ تۇر. قىركۇيەك ايىندا وتكەن بريفينگتە ادىلەت ءمينيسترى ازامات ەسقاراەۆ زاڭدى ارەكەتتەر مەن قۇجات­تاردى كۋالاندىراتىن تۇلعالاردىڭ 67-ءسى – تارتىپتىك, 28-ءى اكىمشىلىك جاۋاپ­كەر­شىلىككە تارتىلعانىن ايتقان ەدى.

«128 نوتاريۋسقا ليتسەنزيا بەرىلدى. ءارتۇرلى نەگىزدەر بويىنشا 16-سىنىڭ ليتسەنزيا قولدانىسى توقتاتىلدى, 42 ليتسەنزيا ۋاقىتشا توقتاتىلدى, 9-ى ليتسەن­زيا­سىنان ايىرىلدى. ادۆوكاتتاردىڭ جالپى سانى – 5 963, 189 ليتسەنزيا بە­رىل­دى, ءارتۇرلى نەگىز بويىنشا 13 لي­تسەنزيا توقتاتىلدى, 15 ليتسەنزيا ۋا­قىت­شا توقتاتىلدى, 1 ادام ليتسەنزياسى­نان ايى­رىلدى. 28 ادۆوكات تارتىپتىك جاۋاپ­كەر­شىلىككە تارتىلدى», دەدى مينيستر.

ال مينيسترلىكتىڭ بىزگە جولداعان سوڭ­عى­ دەرەگىنە سۇيەنسەك, ليتسەنزياسىنان مۇل­دەم ايىرىلعان تۇلعالار سانىنىڭ وسكەنىن بايقايمىز. ماسەلەنىڭ ءمانىسىن انىقتاۋ ءۇشىن ۋاكىلەتتىلىگىن توقتاتقان تۇل­عا­لاردىڭ ءبىرازىنا حابارلاسىپ كوردىك. ءبىرى ۋاقىتىنىڭ تىعىزدىعىن ايتتى, ەندى ءبىرى مۇلدە تەلەفونىن كوتەرمەدى. كەيبىرى سۇرا­عىمىزعا جاۋاپ بەرۋدەن باس تارتتى. سۇراقتى ەلەۋسىز قالدىرماعاندار ءبىر­اۋىز­دان ءالى دە «نوتاريات تۋرالى» زاڭعا وزگەرىستەر كەرەك دەگەندى العا تارتتى.

«نوتاريات تۋرالى» زاڭعا قانداي دا ءبىر وزگەرىستەر ەنگىزۋ كەرەك. نوتاريات – ءتۇرلى زاڭدى ارەكەتتەر مەن قۇجاتتاردى كۋالاندىراتىن مەكەمە. سايكەسىنشە زاڭ اياسىندا عانا جۇمىس ىستەيدى. ءار نوتاريۋسقا حالىق زاڭگەرگە, جول نۇس­قاي­­تىن ادامعا كەلدىم دەپ جۇگىنەدى. كوپ نوتا­ريۋس اتقارۋشىلىق جازبا بويىنشا زاڭ­دى بۇزادى. بۇل جازبا سوت شەشىمىمەن بىر­دەي, بىراق ونى سوت شىعارسا, ەشكىمدى جۇ­مىسىنان ايىرمايدى», دەيدى بۇرىن نو­تاريۋس بولىپ جۇمىس ىستەگەن ايجان جاناباەۆا.

ونىڭ ايتۋىنشا, نوتاريۋستار ءبىر رەت ليتسەنزياسىنان ايىرىلسا, بەلگىلى ءبىر مەرزىمنەن كەيىن ادۆوكات سەكىلدى قايتا جۇمىسىن جالعاستىرا المايدى. «سون­دىقتان قۇجات نەگىزىندە نوتاريۋستىڭ قاجەت ەكەنىن جانە حالىققا قانداي كومەك اكە­لەتىنىن ەسكەرىپ, مۇلدەم ليتسەنزياسىنان ايىرۋ دەگەن بولىگىن قايتا قاراۋ قاجەت. ءوز باسىمنان وتكەن جاعدايدى ايتىپ بەرەيىن. مەن ەكى كومپانيانىڭ اراسىنداعى ماسەلەگە بايلانىستى اتقارۋ­شى­لىق جازبا جاساقتاعانمىن. ياعني نوتاريۋس رەتىندە بورىشكەردەن ءوندىرىپ الۋشىعا تيەسىلى بەلگىلى ءبىر اقشا سوماسىن ءوندىرىپ الۋ نەمەسە جىلجىمالى م ۇلىكتى تالاپ ەتۋ تۋرالى وكىمىن جاساپ بەردىم. كەيىن ءۇشىنشى تاراپ, سول كومپانيا وزىنە قارىز بولعانى ءۇشىن اتقارۋشىلىق جازبانى قايتارۋ تۋرالى سوتقا جۇگىنەدى. ايتا كەتەرلىگى, جاساقتالعان جازبا بو­يىن­شا كومپانيالارعا ەشقانداي زيان كەلمەدى. ادىلەت ۋاكىلدەرى نوتاريۋستاردىڭ جۇمىسىن تۇراقتى تەكسەرىپ وتىرادى. وسى كەزدە مەندە ەشقانداي زاڭ بۇزۋشىلىق انىقتالمادى. بىراق ۋاكىلەتتىلىگىمدى توقتاتتى. كامەلەتكە تولماعان ءتورت بالام بار. ليتسەنزيادان ايىرۋ تۋرالى شەشىمگە سايكەس, ءبىر جىل بولدى, جۇمىسسىز وتىرمىن», دەدى كوپبالالى انا ايجان جاناباەۆا.

ءار وقيعانىڭ وزىنە ءتان ەرەكشەلىگى بار. كەيدە بورىشكەردىڭ قۇقىقتارى بۇزى­لاتىن جاعدايلار دا كەزدەسەدى. مۇنداي كەزدە زاڭعا سايكەس, ءتيىستى ءىس-ارەكەتتەر جۇر­گىزىلەدى. ياعني اتقارۋشىلىق جازباعا تاراپ­تاردىڭ كەلىسپەۋشىلىگىنىڭ بولۋى زاڭدى. بىراق بۇل ليتسەنزياسىنان ايى­رىل­عانداردىڭ پروبلەماسىن جوققا شىعارمايدى.

«نوتاريات – نوتارياتتىق iس-ارەكەتتەر جاساۋ ارقىلى جەكە, زاڭدى تۇلعالاردىڭ قۇقىق­تارى مەن زاڭدى مۇددەلەرiن قور­عاۋدى قامتاماسىز ەتەتىن بىلىكتى زاڭ كومەگىن كورسەتۋ جونىندەگى قۇقىقتىق ينس­تيتۋت. بورىشكەرلەردەن ميكروقارجى جانە كوللەكتورلىق ۇيىمداردىڭ ميكروكرەديت بەرۋ تۋرالى شارتتار نەگىزىندە بەرەشەكتى ءوندىرىپ الۋ تۋرالى وتىنىشتەرى بويىنشا جاسالعان اتقارۋشىلىق جاز­باعا قاتىستى شاعىمدار كوپ تۇسەدى. رەسپۋبليكالىق نوتارياتتىق پالاتا ادى­لەت مينيسترلىگىنە وسى تالاپ ءتۇرى بويىن­شا اتقارۋشىلىق جازبانىڭ كۇشىن جويۋعا قاتىستى «نوتاريات تۋرالى» زاڭعا وزگەرىس ەنگىزۋ تۋرالى ۇسىنىس جاسادى. زاڭنىڭ 11-بابى 3) تارماقشاسىنا سايكەس, پروكۋراتۋرا ورگاندارىنىڭ, نە ادiلەت مينيسترلiگiنiڭ, نە رەسپۋب­ليكالىق نوتارياتتىق پالاتانىڭ تالاپ قويۋى بويىنشا سوت شەشiمiمەن نو­تاريۋس نوتارياتتىق iس-ارەكەتتەر جا­ساعان كەزدە زاڭداردى بiرنەشە مارتە بۇزعاندا نە مەملەكەتتiڭ, جەكە جانە زاڭدى تۇلعالاردىڭ مۇددەلەرiنە زيان كەلتiرiپ, زاڭداردى بۇزعاندا ليتسەنزيا­سى كەرى قايتارىلىپ الىنادى», دەدى رەسپۋبليكالىق نوتارياتتىق پالاتانىڭ اتقارۋشى ديرەكتورى گۇلنار رىسپەكوۆا.

كەيىنگى جىلدارى وكىلدەردىڭ ازا­مات­تىق-قۇقىقتىق قاتىناستاردى رەتتەۋدەگى ءرولى, اتاپ ايتقاندا, مىندەتتى نوتارياتتىق كۋالاندىرۋعا جاتاتىن مامىلەلەر تىز­بەسى كەڭەيدى. سوندىقتان زاڭ جوبالاۋ جۇمىسىن ۇيلەستىرۋ, قازاقستان رەس­پۋب­ليكاسىنىڭ زاڭناماسىن تالداۋ, جەتىلدىرۋ, جۇيەلەۋ مىندەتى جۇكتەلگەن ادىلەت ورگاندارى تالاپتاردىڭ قۇقىقتىق جولمەن ءتيىمدى شەشىلۋىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن «نوتاريات تۋرالى» زاڭنىڭ اتقارۋشىلىق جازباعا قاتىستى بولىگىن قايتا قاراپ جاتىر.

«اتقارۋشىلىق جازبالارعا قاتىستى زاڭدا وزگەرتۋلەر ەنگىزۋ جوسپارلانىپ, قازىرگى تاڭدا تالقىلانۋ ساتىسىندا. جالپى, «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىق ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭى مەن «نوتاريات تۋرالى» زاڭنىڭ 92-1-بابىنا سايكەس 2022 جىلى كەلەسىدەي وزگەرتۋمەن تولىقتىرىلدى: اتقارۋشىلىق جازبانىڭ بورىشكەردىڭ (جەكە تۇلعانىڭ) تىركەلگەن جەرى نە تۇرعىلىقتى جەرى بويىنشا نە جىلجىمايتىن مۇلكىنىڭ ورنالاسقان جەرى بويىنشا, ەگەر زاڭدى تۇلعا بورىشكەر بولسا, وندا ونىڭ تىركەلگەن جەرى نە ونىڭ تۇراقتى جۇمىس ىستەيتىن ورگانىنىڭ ورنالاسقان جەرى بويىنشا نە جىلجىمايتىن م ۇلىكتىڭ ورنالاسقان جەرى بويىنشا جاسالادى. اتاپ ءوتۋ قاجەت, نوتاريات سالاسىنداعى ۇلكەن بەتبۇرىس 2003 جىلى پارلامەنت زاڭعا تۇزەتۋلەر ەنگىزگەندە, قازاقستاندىق نوتارياتتىڭ ەكونوميكالىق نەگىزى حالىقارالىق نوتاريات وداعىنىڭ ستاندارتتارىنا بەيىمدەلدى. ءدال وسى ۋاقىتتا نوتارياتتىق قىزمەت كاسىپكەرلىك ەمەس دەپ تانىلدى, بىرىڭعاي نوتارياتتىق تاريفتەر جانە جاڭا سالىق جۇيەسى ەنگى­زىلدى. رەسپۋبليكالىق نوتارياتتىق پالاتا 2022 جىلدىڭ 1 جەلتوقسانىنان باس­تاپ حالىقارالىق نوتاريات وداعىنىڭ مۇشەسى اتاندى. بۇگىندە رەسپۋبليكالىق نوتارياتتىق پالاتامەن حالىقارالىق نوتارياتتىق ىنتىماقتاستىق جونىندەگى كوميسسيانىڭ ۇسىنىمدارىنا سايكەس نوتاريات جۇيەسىن جەتىلدىرۋ جونىندەگى ماقساتتاردى ىسكە اسىرىپ كەلەدى», دەدى ادىلەت مينيسترلىگى تىركەۋ قىزمەتى جانە زاڭ قىزمەتىن ۇيىمداستىرۋ دەپارتامەنتى زاڭ قىزمەتتەرىن ۇيىمداستىرۋ جانە ليتسەنزيالاۋ باسقارماسىنىڭ ساراپشىسى اسەم راحىمجان.