سەبەبى ساۋلەت ونەرى – ۋاقىتتىڭ تىنىسىمەن بىرگە العا جىلجيتىن, الەمدە كوپ سۇرانىسقا يە سالالاردىڭ ءبىرى. ستاتيستيكا بويىنشا الەم حالقىنىڭ 10 پايىزى وتباسىلىق جىلدىق بيۋدجەتتىڭ 18 پايىزىن ءوزى تۇرعان ساۋلەتىن دامىتۋعا جۇمسايدى. الماتى بيلىگى ساۋلەت پەن ديزاينداعى الەمدىك ۇردىسكە ىلەسۋ ءۇشىن شىعارماشىل جاستارعا ۇمىتتەنىپ وتىر.
شاھار اكىمى ەربولات دوساەۆ ءوز سوزىندە «الماتى قالاسىن دامىتۋدىڭ 2025 جىلعا دەيىنگى باعدارلاماسى جانە 2030 جىلعا دەيىنگى ورتامەرزىمدى پەرسپەكتيۆالارى» بەكىتىلگەنىن اتاپ ءوتتى. ونىڭ نەگىزىندە بيىلعى مامىردا قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇكىمەتىنىڭ قاۋلىسىمەن بەكىتىلگەن الماتى قالاسىنىڭ 2040 جىلعا دەيىنگى جاڭا باس جوسپارى ازىرلەندى.
ە.دوساەۆتىڭ ايتۋىنشا, الماتى اگلومەراتسياسىن 2029 جىلعا دەيىن دامىتۋدىڭ كەشەندى جوسپارى ازىرلەندى. بۇل قۇجاتتى الماتىنىڭ دا, الماتى وبلىسىنىڭ دا ءماسليحاتتارى ماقۇلداعان. ۇكىمەت ونى جىل اياعىنا دەيىن قابىلداۋعا ءتيىس. «بۇل جوسپار الماتىنىڭ وزىندە دە, الماتى وبلىسىنىڭ ىرگەلەس اۋداندارىندا دا تۇرعىن ءۇي, الەۋمەتتىك, ينجەنەرلىك جانە كولىك ينفراقۇرىلىمىنىڭ قارقىندى دامۋىن ۇيلەستىرۋگە جانە تەڭگەرۋگە مۇمكىندىك بەرەدى», دەيدى اكىم.
الىپ شاھاردىڭ اكىمى ايتىپ وتكەندەي, قۇجات ينكليۋزيۆتى جانە ساپالى قالالىق ورتانى قۇرۋ مەن مادەني جانە ساۋلەتتىك مۇرانى ساقتاۋ اراسىنداعى تەڭگەرىمدى تابۋعا كومەكتەسۋ ءۇشىن ازىرلەنىپتى. جوعارىدا ايتىپ وتكەندەي, الماتى بيلىگى بۇل رەتتە وسى سالادا جۇرگەن جاستاردىڭ مۇمكىندىگىنەن ۇمىتتەنىپ, ولارعا قالا بيۋدجەتى ەسەبىنەن ارنايى گرانتتار ءبولۋدى جوسپارلاپ وتىر.
«الماتىعا جاڭا تىنىس كەرەك, قالانىڭ كۇرەتامىرىنا قان جۇگىرتۋدى جاستار ءوز جاۋاپكەرشىلىگىنە الۋى كەرەك. ءبىز جاستاردان ەڭ وزىق يدەيالارعا سايكەس كەلەتىن جاڭا ەرەكشە جوبالار كۇتەمىز. اكىمدىك ءوز تاراپىنان ساۋلەتشىلەر مەن ديزاينەرلەردىڭ, اسىرەسە جاس جانە دارىندى مامانداردىڭ كاسىبي قوعامداستىعىن دامىتۋعا كوڭىل بولەتىن بولادى. كەلەسى جىلدان باستاپ اكىمدىك الماتىداعى جاڭا قۇرىلىس جوبالارىنا ارنايى تاپسىرىستار قابىلدايدى», دەپ اتاپ ءوتتى الماتى اكىمى.
بۇل ۇسىنىستى جاس ساۋلەتشىلەردىڭ وزدەرى دە ريزاشىلىقپەن قابىلدادى. جاس ارحيتەكتور رومان شنايدەرمان قاتىسۋشىلار نازارىنا ءوزىنىڭ ءبىر ەمەس, ءۇش جوباسىن الىپ كەلىپتى. ونىڭ العاشقىسى – حوگۆارتستى ەسكە تۇسىرەتىن ەسكى اعىلشىن ستيلىندەگى جەكە مەكتەپ. ينتەرەر قولايلى. بىرەگەي, قازاقستانداعى جالعىز مەكتەپ. ونىڭ جۇمىس ىستەپ جاتقانىنا ءبىر جىلدان استى.
ال ەكىنشىسى – قوناەۆ قالاسىنداعى جاعاجاي دەمالىسى. جاس ارحيتەكتوردىڭ ايتۋىنشا, جوبا بيونيكالىق ستيلدە جاسالعان. ۋد-كورت, ويىن الاڭدارى, سپورت الاڭدارى, ۆەلوسيپەد جولى, باسپانالار, اباتتاندىرۋ. جوبا الداعى مامىر ايىندا ىسكە قوسىلادى. «بۇل قازاقستانداعى ەڭ ادەمى جاعالاۋ بولاتىنىنا سەنىمدىمىن. استاناداعى بوتانيكالىق باقتا وتە قىزىقتى قۇرىلىم – كليماترونمەن جۇمىس ىستەپ جاتىرمىز. بۇل – جەتى كليماتتىق ايماقتارى بار تروپيكالىق جىلىجاي. ىشىندە جاساندى جارتاس پەن سارقىرامالار بار. ىسكە اسىرۋ 2024-2025 جىلدارعا جوسپارلانعان», دەيدى جاس ارحيتەكتور.
جاس ديزاينەر-ساۋلەتشى ايگەرىم بايزاقوۆا جۋرناليستەرگە ازىرگە كافە مەن مەيرامحانا سياقتى شاعىن نىسانداردا جۇمىس ىستەپ جاتقانىن ايتتى. الماتىنىڭ ورتالىق ايماعىندا جاڭادان بوي كوتەرگەن ءدامحانالاردا, بانكتەردىڭ عيماراتىندا جاس ماماننىڭ قولتاڭباسى بار ەكەن. ء«بىز ءوز جوبالارىمىزدى ۇسىنۋعا دايىنبىز. الماتىنىڭ وزىندىك ەرەكشەلىگىن دامىتۋ وتە ماڭىزدى. الماتىنىڭ بۇگىنگى كەلبەتىندە كسرو جۇيەسىنەن قالعان ىزدەر كوپ. الماتىنىڭ 1930-1960 جىلدارى بوي كوتەرگەن ورتالىق تاريحي بولىگىن اعا بۋىن وكىلدەرى ستاليندىك جاڭعىرۋ دەپ اتايدى ەكەن. بىراق مۇندا كيروۆ پەن گوگول كوشەلەرىنىڭ ارالىعىنداعى ابىلاي حان داڭعىلىنداعى اكىمشىلىك عيماراتتاردىڭ ءانسامبلى ءبىر-بىرىمەن ادەمى ۇيلەسىم تاۋىپ تۇر. عىلىم اكادەمياسىنىڭ اۋماعىنداعى عيماراتتار توبى «ستاليندىك» قايتا ورلەۋ ارحيتەكتۋراسى رەتىندە باعالانادى. مۇندا كەڭەستىك ساۋلەت ەلەمەنتتەرى ۇلتتىق ناقىشتارمەن ادەمى ۇيلەسىم تاپقان.
جاس ديزاينەر جۇمىس بارىسىندا الماتى مۇراجايلارىندا ساقتالعان ارحيتەكتۋرالىق جازبالارمەن تانىسىپ شىققانىن دا ايتىپ بەردى. ولاردىڭ كەيبىرىنىڭ ساقتالىپ تۇرعانىنا جارتى عاسىردان اسىپ كەتىپتى. وكىنىشكە قاراي, ولار تسيفرلانباعان. ال تاشكەنتتە نەمەسە سانكت-پەتەربوردا جاڭا عيماراتتار سالىنعان كەزدە ونىڭ ورنىندا تۇرعان عيماراتتاردىڭ تاريحي جادىن ساقتاپ قالۋعا باسىمدىق بەرىلەدى ەكەن. سەبەبى الماتى – تاريحشىلار ايتىپ جۇرگەندەي سان عاسىرلىق تاريحى بار قالا. «ۇيلەردىڭ قىزمەت ەتۋ مەرزىمى بار جانە وسى جوسپارلار بويىنشا سالىنعان عيماراتتاردىڭ كوپشىلىگى جاقىن ارادا بۇزىلادى. ەسكى عيماراتتاردىڭ تاريحي كەلبەتىن ساقتاۋ ماڭىزدى. مۇنداي باعىت قالانىڭ مادەني لاندشافتىن, بىرەگەيلىگىن قالىپتاستىرادى. 1960-1970 جىلدارداعى وزگەرىستەر, ساۋلەت ساپاسىنىڭ تۇرلەنۋى الماتىنى كادىمگى قوراپ ارحيتەكتۋراسىنا اينالدىردى. بۇل شاھاردىڭ قازىرگى بەينەسىنە سايكەس كەلمەيدى. الماتىنىڭ ارحيتەكتۋراسى ءوزىنىڭ تاڭباسىمەن ەرەكشەلەنىپ تۇرۋعا ءتيىس. ءبىز الماتىنىڭ جاڭا بەينەسىن قالىپتاستىرعىمىز كەلەدى», دەيدى ءا. بايزاقوۆا.
حالىقارالىق ساۋلەت اكادەمياسىنىڭ پروفەسسورى, «الماتىگيپروگور-1» جشس باس ساۋلەتشىسى, باس جوسپاردى ازىرلەۋشى التاي ساتىبالديەۆتىڭ سوزىنشە, بۇل فورۋم قازاقستان ساۋلەتشىلەر وداعى مەن قالا قۇرىلىسشىلارى وداعىنىڭ باسىن بىرىكتىرۋىمەن ەرەكشەلەنەدى. «بۇل ەكى شىعارماشىلىق وداقتىڭ بىرىگۋى. ساۋلەتشىنىڭ مىندەتى – ادەمى جانە ىڭعايلى عيماراتتىڭ سىزباسىن دايىنداۋ, ال ديزاينەر ونى كوركەمدىك دەڭگەيىن العا جىلجىتادى, ساۋلەت ونەرىنىڭ قايتالانباس نىسانىنا اينالدىرادى. ەكى سالانى ءبىر-بىرىنەن ءبولىپ قاراۋ مۇمكىن ەمەس. بۇل فورۋمنان كوپ نارسە كۇتەمىز. ءبىزدىڭ باستاعان ءىسىمىزدى العا جىلجىتاتىن جاستاردى كورىپ وتىرمىن», دەيدى ساراپشى.
ساراپشىنىڭ ايتۋىنشا, ءدال قازىر الماتىنىڭ شەتكى اۋداندارىمەن جۇمىس ىستەۋ ماڭىزدى. بۇل الماتىنىڭ ءبىر باعىتتا دامۋىنا مۇمكىندىك بەرەدى.
