– وركەن مىرزا, سۇحباتىمىزدى بالالىق شاعىڭىزدان, ءوسىپ-ونگەن ولكەڭىزدەن باستاساق.
– ەلىمىزدىڭ باتىس وڭىرىندە – ورال قالاسىندا 1993 جىلى دۇنيەگە كەلدىم. ول كەزدە اتا-انام ءالى ستۋدەنت, شامامەن ەكەۋى دە 19-دا ەدى. جاس وتباسى بولعاندىقتان, ءارى تۇڭعىش نەمەرە دەپ قازاقى ءجون-جورالعىمەن مەنى اتا-اجەمنىڭ تاربيەسىنە بەرگەن. وسىلايشا, بالالىق شاعىم تاسقالا اۋدانىنداعى كرۋشنىي كانال اۋىلىندا ءوتتى. 90-جىلداردىڭ سوڭىنا قاراي بۇل مەكەننەن ەل قونىس اۋدارىپ, بىرتە-بىرتە اۋىل دەگەن اتىنان ايىرىلعان. ءسويتىپ, جارقىراعان ەلدى مەكەننەن جالعىز ءۇي قالعانبىز.
اتام – بازارباي گەمەتدينوۆ ءوز زامانىنىڭ ۇزدىك شوپانى. اتام قازاقى تانىمداعى جاقسى قاسيەتتەردى بويىما ءسىڭىردى. ءۇش جاسىمنان اتقا وتىرعىزدى. جىل ماۋسىمىنىڭ اۋىسۋىمەن كوشتىڭ جورالعىلارىن, سۋدى قايدان تاۋىپ ىشەتىنىن, جەتى اتاسىن ءبىلۋدى, حالىق باتىرلارىنىڭ ەرلىك حيكايالارىن اڭگىمەلەپ, ادامدى جاقسى ەتەتىن دە, جامان ەتەتىن دە تاربيە ەكەنىن ۇعىندىردى.
ساباقتى جاقسى وقىدىم. دارىندى بالالارعا ارنالعان ساكەن سەيفۋللين اتىنداعى №11 وبلىستىق مامانداندىرىلعان مەكتەپ-ليتسەي-ينتەرناتىن «التىن بەلگىگە» ءتامامدادىم. «جىل وقۋشىسى», «ۇزدىك گەوگراف» اتانىپ, رەسپۋبليكالىق ء«ححى عاسىر كوشباسشىسى» بايقاۋىنىڭ جۇلدەگەرى بولدىم. ارمان قۋىپ استاناداعى ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۇۋ-دىڭ ەكونوميكا فاكۋلتەتىنە ءتۇستىم, ونى دا ۇزدىك اياقتاپ, ماماندىعىم بويىنشا جۇمىسقا تۇردىم. ىزىنشە ۇيلەندىم. العاشقى ەكى جىل اۋىلدا تۇردىم, كەيىن ءوزىم قىزمەت ەتەتىن جەكە كومپانيانىڭ اتىراۋ وبلىسىنداعى فيليالىنا ديرەكتور بولىپ تاعايىندالدىم. قايدا جۇرسەم دە, قايماعى بۇزىلماعان قازاقى ورتانى, بەيعام اۋىلدىڭ تىنىس-تىرشىلىگىن ساعىناتىنمىن. كوكەيدى تەسكەن سول وي ماقساتقا قانات ءبىتىردى. سودان اتاكاسىپتى جالعاستىرامىن دەپ قىرعا كوشىپ كەلدىم.
– قازىر جاستاردىڭ دەنى مەگاپوليستەرگە قونىس اۋدارىپ, جاقسى قىزمەتتىڭ باسىن ۇستاۋدى كوزدەيدى. وعان جەتەمىن دەگەنشە, ات تىزگىندەپ, مال باققاننان گورى تەمىر تۇلپاردى قىزدىرىپ, كىلتىن اينالدىرىپ, تۇنىمەن جولاۋشى باققاندى ءجون كورەدى. ءسىزدىڭ ارمان-ماقساتىڭىز ەرەك ەكەن.
– 10 جاسىمدا اتا-اجەمنىڭ دەنساۋلىعى سىر بەرىپ, ولار قالاعا, ال قىرعا اتا-انام كوشىپ كەلدى. ازىن-اۋلاق قوي, سيىر, كوك اتتى باپتادى. اكەم دە, انام دا جوعارى ءبىلىمدى پەداگوگ, بيولوگ-گەوگرافتار. بىلەسىز عوي, تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى جىلدارى ەلدىڭ كۇنكورىسى ءماز بولمادى. سودان ەكەۋى ءبىر شەشىمگە كەلىپ, اۋىل شارۋاشىلىعىنا بەت بۇردى. ەسكى ءۇيدىڭ جانىنا جاڭا ءۇي تۇرعىزىپ, مال باسىن كوبەيتتى. كاسىپتىڭ وڭايى جوق. ءبىراز قيىندىق كوردى. مايشاممەن كۇنەلتىپ, ءبىر-ەكى ايدا كوك اتپەن اۋدانعا بارىپ, اس-اۋقاتىن قامداپ, كەرەك-جاراعىن تۇگەندەپ وتىردى. تۇرمىس تاۋقىمەتى قاجىتسا دا, ەكەۋىنىڭ بويىنداعى كۇش-جىگەرى, توزىمدىلىگى قيىندىققا قارسى تۇردى. وسىلايشا, 25 جىل عۇمىرىن ارناپ, مالدى كوبەيتىپ, ۇلكەن ءبىر قوجالىققا اينالدىردى. سول ارالىقتا مەن دە قولعابىس ەتتىم.
اۋىل – سان ۇرپاقتىڭ كيەلى مەكەنى, التىن ۇياسى, ىرىستىڭ باستاۋى. ەجەلدەن ۇلتىمىزدىڭ ۇيىتقىسى سانالادى. دەمەك, اۋىل مەن قازاق اجىراماس ەگىز ۇعىم. وسىنى جانىمەن تۇسىنگەن اتا-اجەم دە, اكەم مەن انام دا اۋىلدان الىستامادى. وكىنىشكە قاراي, قازىر شوپان تاياعىن ۇستاپ قالار مالشى دا نەكەن-ساياق. قازىرگى جاستار مال باعىپ, قىردا تۇرعىسى كەلمەيدى. ءتىپتى مەملەكەت تاراپىنان اۋىلداردى دامىتۋعا ارنالعان ءتۇرلى باعدارلاما قولعا الىنسا دا, جاعداي وڭالماي تۇر. جۇمىسسىز جاستار جىل سايىن كوبەيىپ كەلەدى. جاھان ساعات تىلىمەن جارىسا ىلگەرىلەپ جاتقان ۋاقىتتا بۇل ماسەلە تەرەڭدەي تۇسەتىنى انىق. زامانداستارىمدى جازعىرمايمىن. اركىمنىڭ ءوز تاڭداۋى بار. الايدا الەۋمەتتىك جەلىدەگى «جىلتىراعان» ءومىر سەنىڭ جارقىن بولاشاعىڭا كەپىلدىك بەرمەيتىنىن تۇسىنسە دەيمىن. بويدا جاستىقتىڭ جالىنى باردا, بۋىرقانعان قىزۋ كۇشپەن ەكى قولعا ەپتەپ ەرمەك كەرەك. كاسىپ باستاپ, ءىس قىلسا, ونىڭ پايداسى كول-كوسىر. اتام مۇرا ەتكەن شارۋاشىلىقتى جالعاۋىما وسى ويىم سەبەپ بولدى.
قازىر اۋىلدان 70 شاقىرىم قاشىقتىقتاعى جاڭااۋىل قىستاق-جايلاۋىندا ايەلىممەن مال باپتاپ وتىرمىز. ءالى ەلەكتر جەلىسى تارتىلماعان. جارىقتى كۇن باتارەياسى ارقىلى قولدانامىز. كۇن شاقىرايىپ تۇرماسا, ونىڭ قۋاتى كۇندەلىكتى تۇرمىستىق تەحنيكانى, ءتىپتى تەلەديداردى كوتەرمەيدى. بىراق مەندەگى ماقساتتىڭ قاناتى ءالى بيىكتە.
– قانداي مال تۇرلەرىن باپتاپ وتىرسىزدار؟ قولداۋ شارالارىنىڭ شاپاعاتىن كوردىڭىزدەر مە؟
– مەملەكەتتەن قانداي دا ءبىر سۋبسيديا, تەحنيكا العان ەمەسپىز. ويتكەنى اتا-اجەمنىڭ, كەيىن اكەم مەن انامنىڭ ەڭبەگىنەن قۇرالعان كاسىپكە كەلدىم. نەگىزىنەن ءىرى قارا مال ۇستايمىز, قوي دا بار. ءبىر تۇسىنگەنىم, جىلقى مالىن باعۋ وڭاي ەمەس. بىزدەگى كليمات باسقا وڭىرلەرمەن سالىستارعاندا جايلى بولعانىمەن, جازدىگۇنى ورىستە قاپتايتىن ماسا, سونا تىنىشتىق بەرمەيدى. سودان مال شەكارا اسىپ كەتە مە دەپ الاڭداپ, سوڭىنان ىلەسەمىز دە جۇرەمىز. كەيدە وعان ەكى-ءۇش كۇن كەتەدى. سوندىقتان كوپ بولىگىن ساتۋعا تۋرا كەلدى. قازىر 2-3 ءۇيىر عانا الىپ قالدىق. ونىڭ وزىندە GPS ورناتتىق. ءونىم ادال بولۋ ءۇشىن دە قامدانىس كەرەك. ماسەلەن, قوي ءجۇنى وڭدەلمەس بۇرىن جىك-جىككە بولىنۋگە ءتيىس. ال ول ءۇشىن ورىستەگى قويلار ءوز تۇقىمدارىنا قاراي بولەك-بولەك جايىلۋى كەرەك. ياعني اسىل تۇقىمدى مال وزگە تۇقىمداستارمەن ارالاسىپ, ءسىڭىسىپ كەتپەۋى قاجەت. ايتپەسە, ءجۇننىڭ ساپاسى دا وزگەرىسكە ۇشىرايدى. بۇگىندە قويدى قالاي وسىرمەك تۇگىل, ونى باعاتىن ادامنىڭ ءوزىن تاپپاي وتىرمىز. ءبىر عانا كومەكشىمىز بار, ول كىسى دە كەيدە كەتىپ قالادى. بار جاعدايىن جاساساق تا, اقشاسىنا قولقابىس ەتەر ازاماتتاردى تابۋ قيىن. باسى-قاسىندا ءوزىڭ وتىرماساڭ, ولار دا دۇرىس قارامايدى.
– الەۋمەتتىك جەلىدەن ايەلىڭىزدىڭ بەينەجازبالارىن كوردىم. اسىرەسە Tik Tok-تا ناعىز اۋىلدىڭ تىنىس-تىرشىلىگىن بۇكپەسىز بايانداپ, كورسەتىپ ءجۇر. جاريالانعان ءار جازبا وتە كوپ قارالىم جيناپتى. رەسپۋبليكانىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنەن وقىرمانى بار ەكەن.
– ءيا, الەۋمەتتىك جەلىدە ونى كوپشىلىك «مالشى قىز», «اۋىلداعى جۋرناليست» دەپ تانيدى. تۋعان جەرى – قوستاناي وبلىسىنىڭ تورعاي اۋدانى. بىراق باتىس قازاقستان وبلىسىنىڭ ەڭ شالعايداعى جانىبەك اۋدانى قامىستى دەگەن اۋىلىندا ءوسىپ-ءوندى. ول دا مەكتەپتى «التىن بەلگىگە» اياقتاپ, ەلورداداعى ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۇۋ-دىڭ جۋرناليستيكا جانە ساياساتتانۋ فاكۋلتەتىندە وقىعان. تەلەجۋرناليست بولىپ, جاڭالىقتاردى جۇرگىزدى. ءبىراز حابارلاردى تىزگىندەدى. ءوزى پىسىق. كەز كەلگەن شارۋانى ءۇيىرىپ الىپ كەتەدى. العاش قىرعا بارىپ تۇرايىق, اتاكاسىپتى جالعاستىرايىق دەگەنىمدە, بىردەن كەلىسىمىن بەردى. ۇيىندە قازاقى تاربيە كورىپ وسكەن قىز عوي. وتباسىلىق ءومىردىڭ قىزىعى دا, شىجىعى دا بولادى. بىراق وسى ۋاقىتقا دەيىن ءبىراۋىز سوزىمە قارسى كەلگەن ەمەس. مەن دە ونىڭ پىكىرىن ەسكەرىپ, ورتاق شەشىم شىعارامىن. باسىندا وعان قيىن بولعانىن بىلەمىن. اجەم مەن انامنىڭ بويىندا بار قايسارلىق, توزىمدىلىك ودان دا تابىلدى. قاراپايىم مالدان قورقاتىن. كەيىن ەتى ۇيرەندى. قازىر مەنىمەن ىلەسە مالدى سۋاتقا ايداپ اپارىپ سۋارادى, سۋارىپ بولعان سوڭ, قايتا ايداپ اكەلەدى. سيىر ساۋعا دا ابدەن ماشىقتاندى. ءسۇت تارتىپ, قايماق-ماي, ىرىمشىك, قۇرت, ايران, كوجە دەيسىز بە, ءبارىن ءبىر ءوزى جاسايدى. اتقا ءمىنىپ, موتوتسيكل, تراكتور ايداۋدى يگەرىپ الدى. مال اۋىرىپ قالسا, ينتەرنەتتەن سەبەپ-سالدارىن ىزدەپ, پىشاققا ىلىكتىرمەي مۇمكىندىگىنشە ءوزىمىز ەم-دومىن جاسايمىز. قازىر ءشاريپا جۋاس مال بولسا, ءدارىسىن ءوزى ەگە بەرەدى. بيىل جازدا انام ەكەۋى 5 كۇندە 200 قويدى قىرقىپ, ءجۇن جۋدىڭ قىر-سىرىن ۇيرەنىپ, كەيىن ءوزى اجەپتاۋىر كورپەشە جاساپ الدى.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن –
زەيىن ەرعالي,
«Egemen Qazaqstan»
