– اسحات قانات ۇلى, پرەزيدەنت ءوزىنىڭ سايلاۋالدى باعدارلاماسىن جاريالاعاندا «باستى ماقسات – ادىلەتتى قازاقستاندى قۇرۋ» دەگەنى بەلگىلى. سونىڭ ءبىر ناقتى كورىنىسى – ۇلتتىق قوردىڭ قاراجاتىن بالالاردىڭ شوتىنا اۋدارىپ وتىرۋعا قاتىستى جاڭا زاڭنىڭ قابىلدانۋى. كۇنى كەشە عانا قول قويىلعان بۇل قۇجاتتىڭ ماڭىزى نەدە؟
– ءيا, سايلاۋالدى باعدارلامادا ايتىلعان باستامالاردىڭ جۇزەگە اسىپ جاتقانىنا ءبىر جىل عانا ءوتتى. وتە از ۋاقىت سياقتى, دەگەنمەن وسى ءبىر جىلدىڭ ىشىندە اۋقىمدى جۇمىس اتقارىلىپ ۇلگەردى. باعدارلامادا قامتىلعان باستامالار پرەزيدەنتتىڭ جەتى جىلىنا ارنالعانىمەن ءبىر جىلدىڭ ىشىندە ولاردىڭ كوپ بولىگى ورىندالعانىن كورىپ وتىرمىز. ەڭ باستىسى, بۇلار ەشقانداي ناۋقانشىلىققا سالىنباي, قادام-قاداممەن, بايىپپەن, جان-جاقتى ساراپتامادان ءوتىپ, جوسپارلى تۇردە ىسكە اسىرىلىپ جاتىر.
«ۇلتتىق قور – بالالارعا» جوباسى – سايلاۋالدى باعدارلامادا ناقتى كورسەتىلگەن تاپسىرمالاردىڭ ءبىرى. كۇنى كەشە زاڭ قابىلدانىپ, وعان مەملەكەت باسشىسى قول قويدى. بۇعان دەيىن ۇلتتىق قوردى ءوز ازاماتتارىمىز ءۇشىن, اسىرەسە بالالارىمىزدىڭ كەلەشەگى ءۇشىن پايدالانۋ ماسەلەسى قانشاما جىل بويى كوتەرىلىپ كەلدى. مىنە, ەندى سونىڭ ناقتى شەشىمى شىعارىلىپ, قوردىڭ ينۆەستيتسيالىق كىرىسىنىڭ 50 پايىزى 18 جاسقا تولعانعا دەيىن بالالارىمىزدىڭ ارنايى شوتتارىنا اۋدارىلىپ وتىراتىن بولدى. ول قاراجاتتى ەرتەڭگى كۇنى كامەلەتكە تولعان سوڭ ءبىلىم الۋعا نەمەسە باسپانالى بولۋ ماقساتىنا جۇمساي الادى. مۇنى وتە ماڭىزدى تاريحي شەشىم دەر ەدىم. ويتكەنى بۇدان بىلاي قور قاراجاتىنىڭ جۇمسالۋىنا دا قوعام باسقاشا كوزبەن قاراماق.
ينفوگرافيكالاردى جاساعان – زاۋرەش سماعۇل, «ەQ»
پرەزيدەنت سونىمەن قاتار ۇلتتىق قوردان بيۋدجەتكە الىناتىن قاراجاتتى ازايتۋ تۋرالى دا تاپسىرما بەردى. بۇل دا – قوعامنىڭ تالابى. ءبىز وسى تالاپتى ەسكەرە وتىرىپ, كۇنى كەشە رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتى بەكىتتىك. بۇدان بولەك, قاسىم-جومارت كەمەل ۇلىنىڭ ۇلتتىق قور قاراجاتىن 100 ملرد دوللارعا دەيىن جەتكىزۋ تۋرالى جانە ونى بۇرىنعىداي كونسەرۆاتيۆتى ەمەس, ءتيىمدى ينۆەستيتسيالىق تۇرعىدا جۇمساۋ بويىنشا تاپسىرماسى دا وتە ماڭىزدى شەشىم.
– پرەزيدەنت ءبىلىم مەن عىلىمدى دامىتۋدىڭ ماڭىزدىلىعىن ۇدايى ايتىپ كەلەدى. سايلاۋالدى باعدارلاماسىندا دا وسى ماسەلەگە كەڭىنەن توقتالدى. بۇل باعىتتا اتقارىلعان نەمەسە قازىر ورىندالىپ جاتقان قانداي جۇمىستار بار؟
– بۇگىنگى تاڭدا دۇنيەجۇزىندەگى ماڭىزدى ءۇردىس – ادامي كاپيتالدى دامىتۋ. بارلىق مەملەكەت سول ءۇشىن جان-جاقتى قامدانىپ جاتىر. ال وعان تەك ءبىلىم مەن عىلىمنىڭ ارقاسىندا عانا قول جەتكىزۋگە بولادى. پرەزيدەنت ءبىلىم بەرۋ سالاسىن دامىتۋ تۋرالى ايتىپ قانا قويماي, ناقتى شارالاردىڭ قابىلدانۋىنا تىكەلەي ءوزى تۇرتكى بولىپ تا كەلەدى. مەن ونى وسى سالانى باسقارعان ادام رەتىندە سەنىممەن ايتا الامىن. ماسەلەن, مۇعالىمدەر جالاقىسىنىڭ ءوسۋى – پرەزيدەنتتىڭ تىكەلەي تاپسىرماسى.
ەلدى عىلىم وركەندەتسە, سول عىلىمعا بارار جول – بالالارىمىزدىڭ قازىرگى زامانعا ساي, جان-جاقتى قامتىلعان مەكتەپتەردە ءبىلىم الۋىندا جاتىر. وسىعان وراي پرەزيدەنتتىڭ باستاماسىمەن «جايلى مەكتەپ» ۇلتتىق جوباسى قولعا الىنىپ, بيىل ونىڭ قۇرىلىسىنا 2,4 ترلن تەڭگە قاراجات ءبولىندى. بۇل – وتە قوماقتى سوما. بۇعان دەيىن جىل سايىن مەكتەپ سالۋعا 100 ملرد تەڭگە عانا ءبولىنىپ كەلگەن ەدى. قانشا ۋاقىتتان بەرى ءۇش اۋىسىمدى, اپاتتى مەكتەپتەر پروبلەماسى كوتەرىلىپ ءجۇر. بيىلدان باستاپ بۇل ماسەلەلەر شەشىلىپ قانا قويماي, جاي مەكتەپ ەمەس, بالالار ءۇشىن جايلى, زاماناۋي مەكتەپتەردىڭ سانى كوبەيمەك. ەلىمىزدىڭ ءار وڭىرىندە وسىنداي 400-گە جۋىق مەكتەپ سالىنادى. قازىر كەيبىرىنىڭ قۇرىلىسى باستالىپ تا كەتتى.
وسى ورايدا «جايلى مەكتەپ» دەگەن نە, سوعان توقتالا كەتسەك. ول الەمدەگى ەڭ وزىق مەكتەپتەر ۇلگىسىندەگى, ماتەريالدىق-تەحنيكالىق جاعىنان تولىققاندى جابدىقتالعان ءبىلىم وردالارى بولماق. بۇرىن ءبىز 1 200 ورىندىق مەكتەپ اشىلعاندا ىشىندە ءبىر سپورتزالى بولسا, سوعان قۋاناتىنبىز. شىن مانىندە, مۇنشا بالاعا ءبىر سپورتزال ازدىق ەتەدى. بىراق سونىڭ وزىنە شۇكىر دەپ كەلدىك. ال جايلى مەكتەپتە ءبىر ەمەس, بىرنەشە سپورتزال بولادى. مىسالى, استانادا العاشقى «Binom» مەكتەپتەرى اشىلعاندا ءبارى بالالارىن سوعان بەرگىسى كەلدى. ەندى جايلى مەكتەپتەردىڭ دەڭگەيى «Binom»-نان دا جوعارى بولماق. بۇل قاراپايىم تۇرعىندار ءۇشىن قولجەتىمسىز, باعاسى قىمبات نەمەسە دارىندى بالالارعا عانا ارنالعان مەكتەپتەر ەمەس. اۋىل بالالارى دا ول جەردە تەگىن ءبىلىم الادى.
وسى ورايدا مەكتەپتەرگە قاتىستى تاعى ءبىر ماڭىزدى ماسەلەنى ايتا كەتسەك. بيىل پارلامەنت زاڭسىز يەمدەنىلگەن اكتيۆتەردى قايتارۋ بويىنشا زاڭ قابىلدادى. بۇل زاڭنىڭ ىشىندە ءبىلىم سالاسىنا قاتىستى دا باپ بار. قازىردىڭ وزىندە 1 ترلن-عا جۋىق قاراجات مەملەكەتكە قايتارىلسا, ونىڭ ىشىندە شامامەن 150 ملرد تەڭگەسى ءبىلىم سالاسى ءۇشىن ارنايى اشىلعان شوتقا ءتۇستى. سول اقشاعا دا ەلىمىزدىڭ ءار وڭىرىندە مەكتەپتەر سالىنىپ جاتىر. ياعني بۇل جەمقورلاردان قايتارىلعان قاراجات ءبىلىم سالاسىنا تىكەلەي اۋدارىلىپ جاتىر دەگەندى بىلدىرەدى.
– باستاۋىش سىنىپ وقۋشىلارىنىڭ مەكتەپتە تاماقتانۋى تەگىن جۇزەگە اسىرىلا باستاعانى دا جۇرتشىلىق كوڭىلىن سەرپىلتكەن جاڭالىق بولدى.
– ءيا, بۇل – پرەزيدەنت باستاماشى بولعان ەرەكشە تاپسىرمالاردىڭ ءبىرى. بيىلعى قىركۇيەكتەن 1-4-سىنىپتاردا وقيتىن 1,4 ملن-نان اسا بالاعا, سونىڭ ىشىندە وسال توپتاعى بارلىق بالاعا ىستىق تاماق بەرىلە باستادى. وعان 100 ملرد تەڭگەدەن اسا قاراجات ءبولىندى. ويتكەنى بالالاردىڭ دەنساۋلىعى, ءال-اۋقاتى, ءتىپتى ساباق ۇلگەرىمى دە ولاردىڭ دۇرىس تاماقتانۋىنا بايلانىستى. سوندىقتان وعان ايرىقشا كوڭىل ءبولىنىپ جاتىر. قوڭسى وتىرعان مەملەكەتتەردىڭ باسىم كوپشىلىگىندە وقۋشىلارعا مۇنداي جاعداي جاسالماعان.
– پرەزيدەنتتىڭ سايلاۋالدى باعدارلاماسىندا مەكتەپكە دەيىنگى وقىتۋ مەن تاربيە ماسەلەسىنە دە كوڭىل بولىنگەنىن بىلەمىز.
– بىرىنشىدەن, بيىل قىركۇيەكتە بالاباقشا قىزمەتكەرلەرىنىڭ جالاقىسى 30 پايىزعا وسكەنىن ايتا كەتۋ كەرەك. سالا باسشىلىعىنىڭ مالىمدەۋىنشە, بۇدان ءارى دە وسەدى. ويتكەنى ولارعا جاقسى جاعداي جاسالماسا, بالدىرعانداردى وقىتىپ, تاربيەلەيتىن مەكەمەگە جوعارى بىلىكتى ماماننىڭ كەلە قويۋى ەكىتالاي. سايلاۋالدى باعدارلامادا بالالاردى مەملەكەتتىك بالاباقشالارعا 2 جاستان باستاپ قابىلداۋ تۋرالى ايتىلعانى بەلگىلى. بۇعان دەيىن 3 پەن 6 جاس ارالىعىنداعى بالالار عانا قابىلداناتىن ەدى. سونىمەن قاتار جىل سايىن مەملەكەتتىك تاپسىرىس بويىنشا بيۋدجەتتەن 15-20 مىڭ بالاعا ورىن اشىلىپ كەلگەن بولسا, بيىلدىڭ وزىندە 80 مىڭنان اسا ورىنعا بالاباقشا سالۋعا قاراجات ءبولىنىپ, وڭىرلەرگە تاراتىپ بەرىلدى. مۇنى دا كەيىنگى ءبىر جىلدىڭ ىشىندە جەتكەن جەتىستىكتەرىمىزدىڭ قوماقتىسى دەپ ايتۋعا ابدەن بولادى.
ينفوگرافيكالاردى جاساعان – زاۋرەش سماعۇل, «ەQ»
وسىعان وراي تاعى ءبىر وزەكتى ماسەلە – بالدىرعاننىڭ بارلىعىنا بالاباقشادان ورىن ۇسىنۋ. ءبىز ومىرگە كەلىپ جاتقان بالالاردان بالاباقشاعا كەزەككە تۇراتىنداردىڭ سانى از ەكەنىن بايقادىق. نەگە؟ وتباسىنىڭ تسيفرلىق كارتاسىن قاراپ كورسەك, الەۋمەتتىك جاعدايى تومەن, از قامتىلعان, كۇيزەلىس جاعدايىنداعى وتباسىلاردىڭ 100 مىڭعا جۋىق بالاسى بالاباقشاعا بارمايتىنى ءوز الدىنا, ءتىپتى كەزەككە دە تۇرمايدى ەكەن. ويتكەنى مەملەكەتتىك بالاباقشا تەگىن بولعانىمەن, اتا-انا تاماققا اقشا تولەۋى كەرەك. بىراق سونىڭ ءوزىن قالتاسى كوتەرمەيتىن قيىن جاعدايداعى وتباسىلار بار. ول بالالار ۇيدە وتىرعاندىقتان ەرتەڭگى كۇنى مەكتەپكە دايىندىقسىز بارادى. كىشكەنتايىنان قۇنارلى تاماق جەيتىندەرى دە از. ناتيجەسىندە, دەنساۋلىعى دا جاقسى بولماي, دامۋ-جەتىلۋ تۇرعىسىنان قاتارلاستارىنان قالىپ قويۋى مۇمكىن. ءبىز وسى مالىمەتتىڭ ءبارىن پرەزيدەنتكە جەتكىزگەننەن كەيىن ول وتباسىنىڭ تسيفرلىق كارتاسىنداعى جاعدايى تومەن وتباسىلاردىڭ بالالارىنا بالاباقشانى عانا ەمەس, ونىڭ تاماعىن دا تەگىن قىلۋ تۋرالى تاپسىرما بەردى. بۇل شارا الەۋمەتتىك تەڭسىزدىكتى ازايتۋعا جانە بالالارعا ىستىق تاماق ۇسىنۋعا ىقپال ەتىپ وتىر.
پرەزيدەنت ەرەكشە كۇتىمدى قاجەت ەتەتىن بالالارعا ايرىقشا كوڭىل ءبولۋدى دە ءتيىستى سالالارعا تاپسىرما ەتىپ جۇكتەدى. سونىڭ ءبىر شەشىمى – پسيحولوگيالىق مەديتسينالىق پەداگوگيكالىق كەڭەس بەرۋ (پمپك) جەلىلەرىن كەڭەيتۋ قولعا الىنىپ جاتىر. بيىل ەلىمىزدە پمپك سانى 100-گە, ال وڭالتۋ كابينەتتەرىنىڭ سانى 210-عا جەتتى. ماقسات – بالالاردىڭ دامۋىندا اۋىتقۋ بارىن ەرتە جاستان انىقتاۋ. شىنىن ايتقاندا, بىزدە كوپ جاعدايدا بالالار مەكتەپكە باراتىن كەزدە عانا اۋىتقۋى انىقتالىپ جاتادى. سوسىن ولاردى باسقا بالالار سەكىلدى تاربيەلەۋگە, بەيىمدەۋگە مۇمكىندىك بولمايدى. سوندىقتان اۋىتقۋدى دەر كەزىندە انىقتاپ, وڭالتۋ جۇمىستارىن جۇرگىزسە, باسىم كوپشىلىگىن قالىپتى جاعدايعا جەتكىزىپ, قوعامعا بەيىمدەۋگە بولار ەدى. وسى ورايدا پرەزيدەنت تاپسىرماسى بويىنشا ءماجىلىس «ينكليۋزيۆتى ءبىلىم بەرۋ تۋرالى» زاڭ قابىلداپ, وڭالتۋ ورتالىقتارىن اشۋعا مەملەكەتتىك تاپسىرىس بەرۋ تەتىگىن ىسكە قوستى. ارينە, بۇل باعىتتا ءالى دە شەشۋدى قاجەت ەتەتىن ماسەلەلەر بار. بىراق باستاما كوتەرىلدى, ەندى ءىس جالعاسىن تابادى.
– تۇرعىندارعا مەديتسينالىق كومەك كورسەتۋ دەڭگەيىن ارتتىرۋ ماقساتىندا «اۋىلدىق جەردە دەنساۋلىق ساقتاۋدى جاڭعىرتۋ» قاناتقاقتى ۇلتتىق جوباسى بەكىتىلدى. پرەزيدەنتتىڭ سايلاۋالدى باعدارلاماسىنداعى دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنا قاتىستى وزگە دە قانداي تاپسىرمالار جۇزەگە اسىپ جاتىر؟
– ءوزىڭىز ايتىپ وتىرعان ۇلتتىق جوبا اياسىندا اۋىل-ايماقتا 600-دەن استام جاڭا نىسان سالىنباق. قازىر ول ىسكە اسىرىلا باستادى. اتاپ ايتقاندا, ۇلتتىق جوبا اياسىندا 11 العاشقى مەديتسينالىق-سانيتارلىق كومەك نىسانىنىڭ قۇرىلىسى اياقتالدى. 99 نىساندا قۇرىلىس-جوندەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ جاتىر. سونىمەن قاتار اۋىلدارعا اۋرۋحانالار, دارىگەرلىك امبۋلاتوريالار سالۋ, ەسكىلەرىن جوندەپ جاڭارتۋ, قۇرال-جابدىقتار ساتىپ الۋ, مەديتسينا قىزمەتكەرلەرىن بىلىكتىلىك كۋرستارىنا جىبەرۋ سەكىلدى وزەكتى ماسەلەلەر وسى جوبا اياسىندا شەشىمىن تابادى.
قاسىم-جومارت كەمەل ۇلىنىڭ ۇكىمەتكە 50 ساۋىقتىرۋ لاگەرىن اشۋ تۋرالى بەرگەن تاپسىرماسى دا اۋىز تولتىرىپ ايتارلىق جاڭالىق.
– مەملەكەت باسشىسى عىلىمي-تەحنولوگيالىق جانە ەكونوميكالىق ساياساتتىڭ ءوزارا بايلانىسىن كۇشەيتۋگە توقتالا كەلە, عىلىم مەن تەحنولوگيالىق ساياسات تۋرالى ارنايى زاڭ قابىلداۋ قاجەتتىگىن اتاپ ايتتى. وسى زاڭ تۋرالى كەڭىنەن ايتىپ بەرسەڭىز.
– ءيا, اتالعان زاڭ جوباسى وسى جىلدىڭ ماۋسىم ايىندا دەپۋتاتتاردىڭ باستاماسىمەن دايىندالىپ, رەگلامەنتكە سايكەس ۇكىمەتكە قورىتىندى الۋعا جىبەرىلدى. ونىڭ ىشىندە كوپتەگەن ماڭىزدى ماسەلە قاراستىرىلعان. ءبىز جاقىندا عانا 2023-2025 جىلدارعا ارنالعان عىلىم بيۋدجەتىن بەكىتتىك. بيىل عىلىم سالاسىنا قاراجات الدەقايدا كوپ ءبولىنىپ وتىر. ناقتىراق ايتقاندا, 3,3 ەسە كوبەيىپ, 643 ملرد تەڭگەنى قۇرادى. عالىمداردىڭ جالاقىسى ەكى ەسە كوبەيدى. پرەزيدەنت عىلىمي زەرتتەۋلەر سورەدە جاتىپ قالماي, ونى قولدانىسقا ەنگىزۋ, جۇمىس ىستەتكىزۋ قاجەتىن ايتىپ كەلەدى. ياعني ول عىلىم ءوندىرىس پەن بيزنەسكە ەنۋگە ءتيىس. ول ءۇشىن عىلىمدى كوممەرتسيالاۋ قاجەت. بولىنگەن قاراجات وسى ماقساتتا ءتيىمدى جۇمسالادى.
بۇعان دەيىن عالىمدارىمىز تاراپىنان كونكۋرس بويىنشا گرانت ۇتىپ الىپ جۇمىس ىستەۋگە قاتىستى تۇيتكىلدى ماسەلە ءجيى كوتەرىلەتىن. عىلىمي-زەرتتەۋ ۇيىمدارى گرانت ۇتسا, جۇمىسىن جۇرگىزەدى, ۇتا الماسا, جابىلاتىن نەمەسە عالىمدارىمىز باسقا سالاعا كەتەتىن. پرەزيدەنت باستاماسىنىڭ ارقاسىندا زاڭعا تۇزەتۋ ەنگىزىلىپ, بۇدان بىلاي جەتەكشى عىلىم ۇيىمدارى مەملەكەت تاراپىنان ۇزدىكسىز تۇردە, تىكەلەي بيۋدجەتتەن قارجىلاندىرىلاتىن بولدى. ايتا كەتەيىك, 2021 جىلى 11 باعىت بويىنشا عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتتارى تىكەلەي قارجى الىپ كەلدى. جاڭا زاڭ جوباسىندا مەملەكەتتەن قارجى الاتىن عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتتارى مەن عالىمداردىڭ سانىن كوبەيتۋ ۇسىنىلدى. ونىڭ قاتارىنا اۋىل شارۋاشىلىعى, مەديتسينا ينستيتۋتتارىن كىرگىزۋ جوسپاردا بار.
تاعى ءبىر ماڭىزدى ماسەلە – مەگاگرانتتار اتتى قارجىلاندىرۋدىڭ جاڭا ءتۇرىن ەنگىزۋدى ۇسىندىق. اسا ماڭىزدى زەرتتەۋلەردى جۇرگىزۋ ۇزاق ۋاقىت پەن قوماقتى مەملەكەتتىك ينۆەستيتسيانى تالاپ ەتەدى. ونى قولدانىستاعى قارجىلاندىرۋ تەتىكتەرى ارقىلى ىسكە اسىرۋ مۇمكىن ەمەس. سوندىقتان جاڭا گرانت ءتۇرى اتالعان زەرتتەۋلەردى ۇزاق ۋاقىت بويى ۇزبەي اتقارىپ, ناقتى ناتيجەلەرگە قول جەتكىزۋگە مۇمكىندىك بەرمەك.
بۇدان بولەك, زاڭ جوباسىنىڭ ىشىندە كلينيكالىق زەرتتەۋلەر جۇرگىزۋ جانە تاجىريبەلىك-كونسترۋكتورلىق ازىرلەمەلەردى دايىنداۋ, عىلىمي-تانىمدىق جۋرنالداردى, وقۋلىقتار مەن مونوگرافيالاردى شىعارۋ, ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋ جانە جاڭا زەرتحانالار اشۋ ءۇشىن جوعارعى وقۋ ورىندارى مەن عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتتارى ءۇشىن دە جاڭا گرانت تۇرلەرىن ۇسىنۋ تۋرالى جازىلعان.
زاڭ جوباسىندا كوتەرىلگەن تاعى ءبىر ماڭىزدى ماسەلە – جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندارعا, ياعني اكىمدىكتەرگە عىلىمي جوبالاردى قارجىلاندىرۋ بويىنشا قۇزىرەت بەرۋ. بۇگىندە بيۋدجەتتە قاراجات بار بولسا دا, اكىمدىكتەر ونى عىلىمي زەرتتەۋلەرگە جۇمساي المايدى. ماسەلەن, ءار ءوڭىردىڭ وزىندىك پروبلەماسى, عىلىمي تۇرعىدا شەشەتىن شارۋاسى بولۋى مۇمكىن. ءبىز سول پروبلەمالاردىڭ شەشىمىن تابۋى ماقساتىندا عىلىمي ىزدەنىستەر جاساپ, ونىڭ ناتيجەلەرىن قولدانۋ ءۇشىن اكىمدىكتەردىڭ قارجىلىق رەسۋرستارىن پايدالانۋ قۇقىعىن بەرۋدى ۇسىنىپ وتىرمىز.
بۇدان بولەك, زاڭ جوباسىندا ەل عالىمدارىنىڭ عىلىمي جاڭالىقتارى كۇندەلىكتى ومىردە قولدانىلىپ, ىسكە اسىپ جاتسا, ولارعا سالىقتىق جەڭىلدىكتەر بەرۋ تۋرالى باستاما دا بار. بۇل – ەل ءۇشىن دە, عالىمدارىمىز ءۇشىن دە وتە جاقسى ستيمۋل. جالپى, زاڭ جوباسىندا كورىنىس تاپقان ۇسىنىستاردىڭ ءبارىن ءبىر سۇحباتتىڭ ىشىندە ايتىپ شىعۋ مۇمكىن ەمەس. ەگەر وسى جوبا قابىلدانىپ, ىسكە اسىپ جاتسا, بۇل ەلىمىزدىڭ عىلىم سالاسىنىڭ دامۋىنا سەرپىندى ۇلەسىن قوسادى دەپ ۇمىتتەنەمىز. جالپى, مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىمەن جۇزەگە اسىپ جاتقان وسىناۋ ءىس-شارالاردىڭ تۇپكى مەجەسى ادىلەتتى قازاقستانعا ۇستىن بولاتىن ادامي كاپيتالدى نىعايتۋ ەكەنى بەلگىلى.
– كەيىنگى كەزدە قوعامدا رەزونانس تۋدىرعان ماسەلەنىڭ ءبىرى – وتباسىنداعى زورلىق-زومبىلىق پروبلەماسى. پرەزيدەنت سايلاۋالدى باعدارلاماسىندا وسى ماسەلەنى دە اتاپ وتكەن ەدى.
– ادامداردىڭ كوبى زورلىق-زومبىلىققا قارسى ءىس-شارالار كەيىنگى كۇندەرى بولعان وقيعادان كەيىن عانا ناقتى قولعا الىنىپ جاتىر دەپ ويلاۋى مۇمكىن. الايدا ءبىر جىل بۇرىن پرەزيدەنتتىڭ سايلاۋالدى باعدارلاماسىندا زورلىق-زومبىلىقتى توقتاتۋ ماسەلەسى ارنايى باعىت رەتىندە كورىنىس تاپقان ەدى. اتاپ ايتقاندا, باعدارلامانىڭ ءتورتىنشى باعىتىندا ازاماتتاردىڭ, سونىڭ ىشىندە بالا قۇقىعىن قورعاۋ, زورلىق-زومبىلىقتىڭ الدىن الۋ ماسەلەسى قوزعالدى. ناتيجەسىندە, ءبىر جىلدىڭ ىشىندە بۇل كەلەڭسىزدىكتىڭ الدىن الۋ ءۇشىن بىرنەشە زاڭ قابىلداندى. جاقسى وزگەرىستەر بار. ماسەلەن, بۇرىن زورلىق-زومبىلىق وقيعاسى بولسا, ءجابىر كورگەن ادامنىڭ ءوزى ارىز جازۋعا ءتيىس ەدى. كوبىنە پوليتسيا قىزمەتكەرى بارعاندا ول ادام ويىنان اينىپ, ارىزىن قايتىپ الاتىن. وسىلايشا, تىركەلمەگەن, ءىس قوزعالماعان زورلىق وقيعالارى كوپ-ءتىن. ەندى جاڭا وزگەرىستەرگە ساي پوليتسياعا تەك ءجابىر كورگەن ادامنىڭ وزىنەن ەمەس, ونىڭ كورشىلەرىنەن, تانىستارىنان, ادامداردان دابىل تۇسسە, ءتارتىپ ساقشىسى وقيعا ورنىنا بارىپ, مىندەتتى تۇردە اكىمشىلىك ءىس قوزعايتىن بولدى.
الداعى ۋاقىتتا قىلمىستىق كودەكستىڭ شەڭبەرىندە دە زورلىق-زومبىلىققا قاتىستى قابىلداناتىن شارالاردى جەتىلدىرۋ, قاتاڭداتۋ كوزدەلىپ وتىر. بۇعان قوسا قۇقىقتىق مادەنيەت, قۇندىلىقتار تۇرعىسىنان دا قاراۋ وتە ماڭىزدى. پرەزيدەنتتىڭ زاڭ ۇستەمدىگى مەن ءتارتىپتى ساقتاۋ جايىندا ۇنەمى ايتىپ كەلە جاتقانى سول. وسى ەكى باستى قاعيدا ءبىزدىڭ يدەولوگيامىزداعى, قوعامدىق سانامىزداعى وزەككە اينالۋى كەرەك. ويتكەنى پرەزيدەنتتىڭ ەڭ ۇلكەن باستاماسى – ادىلەتتى قازاقستان قۇرۋ, ءادىل قوعام ورناتۋ ەكەنى بەلگىلى. بارلىق ادام زاڭ مەن سوتتىڭ الدىندا تەڭ بولسا, زاڭ تالاپتارى ورىندالسا, ادىلدىك دەگەن مىنە سول. مۇنداي قوعامدا ءبىز ايتىپ وتىرعان زورلىق-زومبىلىقتى دا, ادىلەتسىزدىكتى دە بارىنشا ازايتۋعا مۇمكىندىك تۋادى.
ءبىزدىڭ ايتىپ وتىرعانىمىز – پرەزيدەنتتىڭ سايلاۋالدى باعدارلاماسىندا كورىنىس تاپقان جانە ءبىر جىل ىشىندە ورىندالعان جۇمىستاردىڭ ءبىر بولىگى عانا. ناتيجەسى ايقىن, ميلليونداعان ازامات ونىڭ جەمىسىن كورىپ جاتىر.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن –
ەسكەندىر زۇلقارناي,
«Egemen Qazaqstan»
