تۇرعىندارىنىڭ سانى 2,6 ملن-عا جۋىق, ونىڭ 90 پايىزدايىن ورىس ۇلتىنىڭ وكىلدەرى قۇراپ وتىرعان ءىرى وبلىستى 20 جىل ابىرويمەن باسقارىپ, ار-نامىسىنا داق تۇسىرمەي, شىنايى داڭققا بولەنىپ وتكەن امانگەلدى اعامىزدىڭ ءومىرى مەن قىزمەتى – وسەر ەلدىڭ بولام دەگەن بالاسى ءۇشىن وشپەس ونەگە. كەشەگى كەڭەس وداعى حالقىن عانا ەمەس, ازشىلىق ۇلتتاردىڭ قۇقىقتارى اياققا باسىلىپ جاتاتىن كوممۋنيستىك رەجىمگە سىناي قاراعان كۇللى الەمنىڭ كوزى اشىق جۇرتشىلىعىن دا قايران قالدىرعان تولەەۆ فەنومەنى, شىنىندا دا, تاڭعالارلىق قۇبىلىس بولعانى داۋسىز. بىزدىڭشە, ونىڭ باستى سىرى – امانگەلدى اعامىزدىڭ ءومىر بويى ادالدىق پەن ادىلدىكتى, ار مەن نامىستى تۋ ەتىپ ۇستانىپ وتكەنىندە بولسا كەرەك. «تەگىندە بار تەگى وزار» دەمەكشى, ونىڭ تەگى دە وسال بولماعانى, قالنياز اقىن داستان ارناعان اتاقتى بالۋانياز باتىردىڭ ۇرپاعى ەكەندىگى بەلگىلى.
«تۇلعانى ۋاقىت تۋعىزادى» دەگەن ءسوز راس. امانگەلدى تولەەۆ – وتكەن عاسىردىڭ توقسانىنشى جىلدارىندا كەڭەس وداعى كۇيرەپ, ەكونوميكالىق داعدارىس تەرەڭدەگەن سىن كەزەڭدە تاريح ساحناسىنا شىققان قايراتكەر تۇلعا. بۇل تۋرالى «Egemen Qazaqstan»-عا بەرگەن ءبىر سۇحباتىندا: «1997 جىلعى كۋزباسس قايناپ جاتقان قارا قازانعا كوبىرەك ۇقسايتىن. 43 شاحتا جۇمىسىن توقتاتتى. 150 مىڭ شاحتەر جۇمىسسىز قالىپ, كۇنكورىس ناپاقاسىنان ايىرىلدى. شاحتەرلار اتاقتى ء«ترانسسىبىردىڭ» جولىن بوگەپ, اشتىق جاريالادى. قىلمىس دەڭگەيى كۇرت ءوسىپ, وبلىس تۇرعىندارى شاراسىزدىقتان تەنتىرەپ, كۋزباسس جەرىن ۇمىتسىزدىك ەلەسى كەزىپ ءجۇردى. بۇكىل مۇمكىندىكتى, اقىل-ويدىڭ جيىنتىعىن جاعدايدى تۇبىرىنەن وزگەرتۋگە باعىتتاۋعا تىرىستىم. سونىڭ ناتيجەسىندە ەكونوميكانىڭ كۇرەتامىرىنا قان جۇگىردى. قيراعان شاحتالار قالپىنا كەلتىرىلىپ, تۇرعىندار اتامەكەنىنە ورالدى. تۇرعىندارى تەمىرجول رەلستەرىن بوگەپ, قيراعان ۇيىندىگە اينالعان كۋزباسس ون شاقتى جىلدىڭ ىشىندە الىپ مەملەكەتتىڭ يندۋستريالى تىرەگىنە اينالدى», دەگەن ەكەن امانگەلدى مولداعازى ۇلى.
گازەت ءتىلشىسىنىڭ: «ورمانداي ورىستىڭ ورتاسى بويىڭىزداعى قازاققا ءتان تەكتىلىگىڭىزدى ۇمىتتىرىپ جىبەرگەن جوق پا؟» دەگەن ساۋالىنا امانگەلدى اعامىز: «مەن وسكەن وتباسىنىڭ مەنىڭ ۇلتىما دەگەن قۇرمەتى ەرەكشە بولدى. انام قازاق, تاتار ادەبيەتىن ىقىلاس قويا وقىدى. قازاق ۇلتىنىڭ وكىلى ەكەنىمدى ۇمىتپاۋىمدى ەس بىلگەننەن قاپەرىمە سالىپ وتىردى. ەسىمىمنىڭ قازاقتىڭ اتاقتى باتىرى امانگەلدى يمانوۆتىڭ قۇرمەتىنە قويىلعانىن بالا جاستان ءبىلدىم. «امانگەلدى» ءسوزىنىڭ شىققان تەگى امان-ەسەن ورالسىن دەگەن ىزگى نيەتتەن تۋعانىن دا بىلەمىن...
كامەلەت جاسىنا جەتىپ, تولقۇجات العان كەزىم دە ەستەن كەتپەيدى. وگەي اكەم يننوكەنتي يۆانوۆيچ ۆلاسوۆ (ونى وگەي دەپ ايتۋعا اۋزىم بارمايدى) ورىسقا ءتان كەڭپەيىلدىلىكپەن: «كانە, ۇلىم مەنىڭ اتى-ءجونىمدى قابىلدايسىڭ با؟ امان يننوكەنتي ۇلى ۆلاسوۆ بولاسىڭ. ءتىپتى جاراسىپ-اق تۇرعان جوق پا, جاقسىلاپ ويلان», دەپ كەڭەس بەردى. مەن سول ساتتە اكەمنىڭ ايتقانىنا كەلىستىم. بىراق بالا جۇرەگىم: «ەگەر كەلىسسەڭ, ازعىندىققا جانە ءوزىڭدى ءوزىڭ ساتىپ جۇرە بەرەتىن قادامعا اياق باسقانىڭ», دەپ كەۋدەمە سىيماي, تىپىرلاپ تۇردى. ارادا ەكى كۇن وتكەن سوڭ: «اكە, تەگىم مەن اتى-ءجونىم بۇرىنعى قالپىندا قالا بەرسىن. مەن – قازاقپىن عوي», دەدىم. شىققان تەگىڭدى وزگەرتۋگە, ءتىپتى تولقۇجاتقا تەگىڭدى, قۇدايدان بەرىلگەن تەگىڭدى وزگەرتىپ جاز دەپ كەڭەس بەرۋگە ەشكىمنىڭ قۇقى جوق. بۇل – قۇداي الدىندا كەشىرىلمەيتىن كۇنا... قازاقتا ء«ولى ريزا بولماي, ءتىرى بايىمايدى» دەگەن ءسوز بار. وسى سوزگە بالاما بولار انىقتامانى مەن وزگە حالىقتان تابا المادىم. اتا-باباڭنىڭ ارۋاعىنا قۇرمەتپەن قاراماساڭ, شىققان تەگىڭنىڭ جالاۋىن جەلبىرەتە الماساڭ, ناعىز ادام, ناعىز ساياساتكەر بولا المايسىڭ», دەپ جاۋاپ بەرگەن ەكەن.
امانگەلدى اعامىز جۇرەكجۇتقان باتىر ادام ەدى. قاراپايىم كىسىلەردى كەپىلگە العان تالاي قىلمىسكەرمەن تىكەلەي كەلىسسوز جۇرگىزىپ, اراشالاپ قالعانى ءۇشىن وعان كەمەروۆو وبلىستىق حالىق دەپتۋتاتتارى كەڭەسى 2014 جىلعى 14 مامىرداعى قاۋلىسىمەن «كەمەروۆو باتىرى» اتاعىن بەرگەن.
ۋيكيپەديا امانگەلدى تولەەۆ رەسەي فەدەراتسياسى پرەزيدەنتتىگىنە ءۇش رەت كانديدات بولعانىن, ال كەمەروۆو وبلىسىندا باسقا ۇمىتكەرلەردەن باسىم داۋىس العانىن ءمالىم ەتىپتى. كەمەروۆو وبلىسىنىڭ 2011 جىلعى 27 جەلتوقسانداعى زاڭىمەن وعان «حالىق گۋبەرناتورى» اتاعى بەرىلگەن. ال 2015 جىلى 71 جاسىندا بالامالى گۋبەرناتور سايلاۋىندا كەمەروۆتىق سايلاۋشىلاردىڭ 96,76 پايىزىنىڭ داۋىسىن الىپ, ايقىن باسىمدىقپەن جەڭىسكە جەتكەنى دە – تاڭعالارلىق جايت. ونىڭ گۋبەرناتور قىزمەتىنەن كەتۋى دە تاعىلىمدى: 2018 جىلى 25 ناۋرىزدا كەمەروۆو قالاسىنداعى ءبىر ساۋدا ورتالىعىندا شىققان ورتتەن 60 ادام قازا بولعان سوڭ ءوز ەركىمەن قىزمەتىنەن كەتۋ تۋرالى ءوتىنىش جازدى...
امانگەلدى اعامىز تاريحي وتانىمەن بايلانىسىن ۇزگەن ەمەس. تۇركىستان وبلىسىنىڭ شاردارا اۋدانىنداعى «م ۇلىك اتا» قورىمىندا جەرلەنگەن اتا-بابالارىنىڭ باسىنا بىرنەشە رەت بارىپ, قۇران وقىتقان. 2003 جىلى جامبىل وبلىسىندا جەر سىلكىنىسى بولعاندا العاشقىلاردىڭ ءبىرى بولىپ, كومەك قورىنا ءجۇز مىڭ دوللار اۋدارعان. ماڭعىستاۋ وبلىسىنداعى اقتاۋ ورتالىق مەشىتىنە, «اداي اتا-وتپان تاۋ» كەشەنىن سالۋىنا دا قارجىلاي كومەكتەسكەن.
اتى اڭىزعا اينالعان ايبىندى ازاماتتىڭ جانى ءجانناتتا, توپىراعى تورقا بولعاي.
