عىلىم • 20 قاراشا, 2023

وتاندىق عالىم بالالارداعى اۋىر گەنەتيكالىق اۋرۋدىڭ سەبەبىن انىقتادى

401 رەت
كورسەتىلدى
4 مين
وقۋ ءۇشىن

حالىقارالىق عالىمدار توبى ACBD6 گەنىندەگى اۋىتقۋلار مەن بالالارداعى مي قىزمەتىنە قاتتى اسەر ەتەتىن بۇرىننان بەلگىسىز مونوگەندىك اۋرۋدىڭ دامۋى اراسىنداعى بايلانىستى انىقتاعان بولاتىن. كوپجىلدىق زەرتتەۋ نەۆرولوگيالىق اۋرۋلار سالاسىنداعى ماڭىزدى عىلىمي جاڭالىق اشتى.

وتاندىق عالىم بالالارداعى اۋىر گەنەتيكالىق اۋرۋدىڭ سەبەبىن انىقتادى

وتكەن اپتادا بريتاندىق «Brain» عىلىمي جۋرنالىندا ەرەكشە ما­قا­لا جاريالاندى. ماقالانىڭ اۆ­تو­رى – لوندون ۋنيۆەرسيتەتتىك كوللەد­جىن­­­­دە نەيروگەنەتيكا سالاسىندا عى­­لى­­مي زەرتتەۋلەر جۇرگىزەتىن وتان­دىق ­نەۆ­رولوگ عالىم, عىلىم دوك­تورى راۋان­ قايىرجانوۆ. Univer­sity College of London نەۆرو­لو­گيا ينستيتۋتىنىڭ دوكتوران­تى راۋان قايىرجانوۆ بالا­لار­داعى اۋىر گەنەتيكالىق اۋرۋ­دى ءبىراز­دان بەرى زەرتتەپ ءجۇر. جاس عا­لىم انگليا­دا وقىپ, جۇمىس ىستە­گەن. ول ءوز ماقا­لاسىندا ACBD6 گەنىن­دەگى مۋتاتسيا ۇدەرىسىندەگى كۇر­دەلى نەۆرولوگيا­لىق بۇزىلۋلار تۋ­رالى شەشۋشى تۇسى­نىك بەردى. جەتىل­دىرىلگەن گەنومدىق تەحنولوگيالاردى قولدانۋ از زەرتتەلگەن مونوگەندىك اۋرۋدى ەمدەۋ­دىڭ جاڭا جولدارىن اشتى. سونى­مەن قاتار پاركينسون اۋرۋى سەكىل­دى نەيرودەگەنەراتيۆتى اۋرۋلار­دىڭ سەبەپتەرىن تۇسىنۋگە نەگىز تاپتى.

– ACBD6 گەنى ءبىزدىڭ دەنەمىز­دەگى 200-دەن اسا اقۋىزدى ميريستين قىشقىلىمەن بايلانىستى­رۋ­دا ماڭىزدى ءرول اتقاراتىن اقۋىز­دى كودتايدى. وسى 200 اقۋىز­دىڭ كوپشىلىگى ادامنىڭ جۇيكە جۇيەسى­نىڭ قالىپتى دامۋىندا شەشۋشى ءرول اتقارادى. بۇل اقۋىزداردىڭ ميريستين قىشقىلىمەن جەتكىلىكسىز بايلانىسۋى بالالىق شاقتان باس­تالاتىن ۇدەمەلى نەۆرولوگيا­لىق اۋرۋلارعا اكەلۋى مۇمكىن, – دەدى ر.قايىرجانوۆ.

بۇل سيرەك كەزدەسەتىن مونوگەن­دىك اۋرۋدان زارداپ شەگەتىن بالالاردا دامۋدىڭ كەشىگۋى, ءجۇرۋ ماسەلەلەرى, ديستونيا, ترەمور, قا­لىپ­تان تىس قوز­عا­لىستار سياقتى كۇر­دەلى نەۆرو­لوگيالىق بۇزىلۋلار بار. بالا 10 جاسقا تاياعاندا پاركين­سو­نيزم دە دامۋى مۇمكىن. بۇل جاع­دايدا اۋرۋدىڭ بەلگىلەرى ۋاقىت وتە كەلە اۋىرلايدى, بالالىق شاق­تان ءجاسوسپىرىم كەزەڭ­گە, سودان كە­يىن ەرەسەك ومىرگە اۋىسادى, دەپ جاز­عان Kazinform ءتىلشىسى تيمۋر دۇي­سەكەەۆ. سونداي-اق ACBD6 گە­نى­نىڭ اۋىتقۋلارىنان تۋىندايتىن سيرەك كەزدەسەتىن مونوگەندىك اۋرۋ­دىڭ بەل­گىلەرىنە اياق-قول بۇل­شىق ­­­ەت­تەرى­­نىڭ قاتتىلىعى جانە دە­نە تەپە-تەڭ­دىگىنىڭ بۇزىلۋى, بەت ءديس­­مور­فيزمى, ەپيلەپسيالىق قۇرىسۋلار, اۋتيزم جانە ميدىڭ ماگنيتتى-رەزو­نانستىق توموگرافياسىنىڭ ناتيجە­لەرىندەگى ەرەكشە وزگەرىستەر جاتادى.

راۋان باعدان ۇلى ACBD6 گەنى­نىڭ ءرولىن كەيىنگى 6 جىل ىشىندە جۇمىس ىستەپ كەلە جاتقان ورتا­لىق ازيا مەن زاكاۆكازە ەلدەرىن­دە جۇرگىزىلىپ جاتقان اۋقىمدى گەنەتيكالىق زەرتتەۋ اياسىندا اشقان. بۇل عىلىمي جوبا سيرەك كەزدەسەتىن اۋرۋلاردى تۋدىراتىن گەندەردەگى اۋىتقۋلارىن انىق­تاۋ­عا باعىتتالعان ءارى مولە­كۋلالىق-گەنەتيكالىق دياگنوزدى انىقتاۋعا كومەكتەسەدى.

 – مەديتسينالىق قاۋىمداس­تىق­قا وسى جاڭا گەنەتيكالىق اۋرۋ­دى ۇسىنۋ بۇكىل الەم بويىنشا سىرقاتتى وتباسىلاردى دياگ­نوستيكالاۋعا كومەكتەسەدى. الايدا بۇل زەرتتەۋ ۇزاقمەرزىمدى جانە كەڭىرەك اسەرى بار. بۇل – سيرەك كەز­­دەسەتىن اۋرۋ, كوبىنە ديستونيا جانە پاركينسونيزم سياقتى قا­لىپتان تىس قوزعالىستارمەن كورى­نىس تابادى. راۋاننىڭ زەرتتەۋى ادام­­دارداعى وسى جاعدايلاردىڭ بيو­لوگياسىن, پاركينسون, ديستونيا سياقتى الدەقايدا كەڭ تارال­عان نەيرودەگەنەراتيۆتى قوزعا­لىس بۇزىلىستارىنا قاتىستى بيو­لو­گيالىق مەحانيزمدەر تۋرالى تۇسى­نىگىمىزدى جاقسارتۋعا كومەكتەسەدى, – دەپ ءتۇسىندىردى عىلىمي ماقالانىڭ اۆتورى, دوكتور رەزا مارۋفيان.

راۋان قانشاما كۇش-جىگەرى مەن قانشاما جىل العان ءبىلىمىن الەمدە ءالى اشىلماعان, تەك ورتالىق ازيا مەن قازاق­ستان حالىقتارىنا ءتان جاڭا اۋرۋ شاقىراتىن گەندەردى تابۋ­عا, سول اۋرۋلاردى گەنەتيكالىق تاسىلمەن ەمدەۋ جولىن اشۋعا جۇم­ساپ ءجۇر. ول قازاقستان مەن ورتا­لىق ازيا ەلدەرىندەگى كلينيكالىق ­دياگنوز قويۋى كۇر­دەلى نەرۆ جۇ­يەسىنىڭ تۇقىم قۋالاي­تىن اۋرۋلارى بار ادامدارعا قىمبات­قا ءتۇسىپ, قول­دارى جەتە بەرمەي­تىن گەنەتي­كا­لىق ­انا­ليزدەردى تەگىن دە جاسايدى. ونىڭ جەتكەن جەتىستىك­تەرى مەن تالا­بىنا قاراپ ەل عىلىمى­نان ۇلكەن ءۇمىت كۇتۋگە بولادى. 

سوڭعى جاڭالىقتار