سۋرەتتى تۇسىرگەن – ەرلان ومار, «ەQ»
القالى جيىنعا وزبەكستان, قىرعىز رەسپۋبليكاسى, تاجىكستان, تۇرىكمەنستان ەلدەرىنىڭ وكىلدەرىمەن قاتار پرەزيدەنت جانىنداعى ايەلدەر ىستەرى جانە وتباسىلىق-دەموگرافيالىق ساياسات جونىندەگى ۇلتتىق كوميسسيانىڭ مۇشەلەرى, پارلامەنت دەپۋتاتتارى, جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردىڭ, ۇەۇ مەن باق وكىلدەرى, سونداي-اق «اكەلەر وداعى» رقب-نىڭ دەلەگاتتارى قاتىستى.
اكەلەر ينستيتۋتىن دامىتۋ, وتباسىلىق قۇندىلىقتار جانە وسكەلەڭ ۇرپاقتى تاربيەلەۋ سالاسىندا جاڭا تاسىلدەردى ناسيحاتتاۋ جانە قالىپتاستىرۋدى ماقسات تۇتقان جيىندا رەسپۋبليكالىق «اكەلەر وداعى» قوعامدىق بىرلەستىگىنىڭ توراعاسى ماقسۇتبەك ايتماعانبەت اكەلەر ينستيتۋتىنا قاتىستى ماسەلەلەر بىزدە عانا ەمەس, باسقا ەلدەردە دە بار ەكەنىن جەتكىزدى. سوندىقتان فورۋمدا ايتىلاتىن ۇسىنىس-تىلەكتەردەن ۇيرەنەر تۇسىمىز كوپ بولاتىنىن ايتقان ول: «اكەلەر وداعى» قوعامدىق بىرلەستىگى قازىرگى كۇنى 12 وڭىردە جۇمىس ىستەپ كەلەدى. ۇيىمنىڭ ماقساتى – اكەلەردىڭ بالا تاربيەسىنە بەلسەندى قاتىسۋى, جاۋاپتى اكە بولا ءبىلۋى جانە ۇل تاربيەلەي وتىرىپ, بولاشاقتا سانالى اكە, ازامات تاربيەلەيتىنىمىزدى ناسيحاتتاۋ. فورۋمنىڭ ماڭىزدىلىعى – ۇسىنىلعان پىكىرلەر ەرتەڭگى ۇرپاقتىڭ تاربيەسى ءۇشىن قاجەتتىلىگىندە. مىسالى, «اكەلەر كۇنى» مەرەكەسى – «اكەلەر وداعى» قوعامدىق بىرلەستىگىنىڭ كوپ جىل بويى جاساپ كەلە جاتقان قوعامدىق جۇمىسىنىڭ ناتيجەسى. سونداي-اق ءبىز قوعامداعى جالعىزباستى, مۇگەدەكتىگى بار اكەلەرمەن جۇمىس ىستەيمىز. ەرەكشە جانە مۇگەدەكتىگى بار بالالاردىڭ اكەلەرى دە نازارىمىزدا», دەدى.
مادەنيەت جانە اقپارات ۆيتسە-ءمينيسترى ەۆگەني كوچەتوۆ ەلىمىزدىڭ 20 وڭىرىنەن 100-دەن اسا دەلەگات قاتىسىپ وتىرعان جيىن اكەلەر ينستيتۋتىن دامىتۋ جانە وتباسى قۇندىلىقتارىن نىعايتۋ, وتباسىنداعى اكەلەردىڭ ءرولىن ارتتىرۋعا سەپتىگىن تيگىزەتىنىن اتاپ ءوتتى. «رەسپۋبليكالىق, وبلىستىق, قالالىق ماڭىزى بار اكەلەردىڭ جىل سايىنعى فورۋمدارى, اكەلەر اپتالىعىن وتكىزۋ جاقسى داستۇرگە اينالدى. بالالارىمىز لايىقتى ازامات بولىپ ءوسىپ, ۇلت بولاشاعى جارقىن بولۋى ءۇشىن ۇرپاق تاربيەسىنە بۇگىننەن ەرەكشە كوڭىل ءبولۋ قاجەت», دەگەن ۆيتسە-مينيستر وتباسىنداعى بەرىك قاتىناس پەن سىيلاستىق ۇرپاق تاربيەسىنە ءوز ىقپالىن تيگىزەتىنىنە ەرەكشە توقتالدى.
«ۇيدەگى اكە مەن انانىڭ ءبىر-بىرىنە قارىم قاتىناسىنان ۇلگى العان بالا ەرتەڭگى كۇنى سونى قاجەتىنە جاراتادى, ساناسىنا سىڭىرەدى. اكەسىنىڭ اناسىمەن قارىم-قاتىناسى سىيلاستىقپەن جاراسقانىن نەمەسە زورلىق-زومبىلىقپەن اياقتالعانىن كورگەن بالا سول تاربيەنى, اكەسىنەن كورگەن قارىم-قاتىناستى ءوز ايەلى مەن بالالارىنا ۇلگى ەتەدى. سوندىقتان ورتاق قۇندىلىقتار تۋرالى وي بولىسەتىن, پىكىر الماساتىن وسىنداي ماڭىزدى فورۋمداردى, اكەلەر اپتالىعىن وتكىزۋ يگى داستۇرگە اينالدى. بالالارىمىز لايىقتى ازامات بولىپ ءوسىپ, ۇلت بولاشاعى جارقىن بولۋى ءۇشىن ۇرپاق تاربيەسىنە بۇگىننەن ەرەكشە كوڭىل ءبولۋ قاجەت», دەدى ەۆگەني كوچەتوۆ.
بۇۇ حالىقتىڭ قونىستانۋ قورىنىڭ قازاقستانداعى وكىلى, تۇرىكمەنستان مەن قىرعىز رەسپۋبليكاسىنداعى ديرەكتورى رونني ليندستروم اشىق ديالوگ پەن ءبىلىم الماسۋ اكەلەردىڭ قوعامداعى ءرولىن ارتتىرۋداعى تاجىريبەنى تولىقتىرىپ, ماسەلەلەردى تەرەڭىرەك تۇسىنۋگە مۇمكىندىك بەرەتىنىن جەتكىزدى. «قازىرگى الەمدە اكەلەر ءداستۇرلى رولدەردەن اسىپ تۇسەتىن قيىندىقتار مەن مىندەتتەرگە تاپ بولدى. ءبىز اكەلەرىمىز بەن ەر ادامدارىمىزدىڭ ەسكىرگەن ستەرەوتيپتەرگە قارسى تۇرعانىن, قۇرمەتكە يە بولعانىن جانە بارلىعىنا تەڭ مۇمكىندىكتەردى قورعاعانىن قالايمىز», دەدى ول.
فورۋم اياسىندا ادال ازاماتقا ءتان قاسيەتتەردى دارىپتەۋ, سالاماتتى ءومىر سالتىن ۇستانۋ, وتباسىنىڭ زاماناۋي بەينەسىن قالىپتاستىرۋداعى باق-تىڭ ورنى, ەرەكشە بالا تاربيەلەۋدەگى اكەنىڭ, وتباسىنىڭ ءرولى, بالانىڭ بويىنداعى قابىلەتتى ارتتىرۋ تاقىرىپتارى دا تالقىلانىپ, جەكە سەسسيالار ۇيىمداستىرىلدى. «ادال ازامات. ۇلتتىق قۇندىلىقتار» تاقىرىبىندا وتكەن سەسسيادا ءسوز العان «قازاق گازەتتەرى» جشس باس ديرەكتورى, ۇعا اكادەميگى ديحان قامزابەك ۇلى وقىعاندار كوپ بولعانمەن, وقىعانىن ساناسىنا توقىعاندار از ەكەنىن اتاپ ءوتتى. «وكىنىشكە قاراي, قازىرگى قوعامدا بالانىڭ تاربيەسىنەن گورى, ءبىلىم الۋىنا كوبىرەك كوڭىل اۋداراتىن اتا-انالاردىڭ قاتارىندا بەسىكتەن بەلى شىقپاعان بالاسىن شەتەلدە وقىتۋعا شولىركەپ تۇراتىن ءۇردىس قالىپتاسقان. ال دۇنيەتانىمى تولىق جەتىلمەگەن بالا ءوز ەلى مەن جەرىنىڭ پاتريوتى بولا المايدى. ءتالىم-تاربيە بەرۋدە بالالاردىڭ تانىمىنا اسەر ەتەتىن قۇندى دۇنيە – كىتاپ پەن گازەت-جۋرنال. ءاربىر ءۇيدىڭ جەكە كىتاپحاناسىندا «قابۋسناما» تۇرسا ەكەن دەيمىن. ءبىر ۇستازىمىز كۇيىنگەن كەزدە «بالانىڭ جەتەسىزدىگىنە جەتى اتاسى كىنالى» دەۋشى ەدى. بۇدان اسقان اۋىر ءسوز جوق. سوندىقتان, احمەت بايتۇرسىن ۇلى ايتپاقشى, بالاعا شالا-شارپى ۇيرەتكەننەن گورى, از دا بولسا دۇرىس نارسەنى ساناسىنا ءسىڭىرۋ كەرەك. ول ءۇشىن الدىمەن وزىمىزدەن باستايىق, سوندا ناتيجە بولادى», دەدى ول.
ءىس-شارادا «ورتالىق ازيانىڭ ەر-ازاماتتارى» كىتابىنىڭ تۇساۋكەسەرى ءوتتى. اڭگىمەلەر جيناعىندا اۆتورلار قازىرگى قوعامداعى ەر ازاماتتارعا ءتان قاسيەتتەر مەن اكە بولۋدىڭ ءارتۇرلى قىرلارى تۋرالى ايتىلعان. جيناق بۇۇ حالىق قونىستانۋ سالاسىنداعى قورى (UNFPA) شىعارعان «ەرلەرگە ارنالعان نۇسقاۋلىق. سانالى اكە قانداي بولۋ كەرەك؟» اتتى ادىستەمەلىك قۇرالىنا بەيىمدەلىپ جاسالعان.
فورۋم قورىتىندىسى بويىنشا اكەلەر ينستيتۋتىن دامىتۋ جانە وسى سالاداعى قوردالانعان ماسەلەلەردى شەشۋ جونىندە ۇسىنىمدار مەن ساراپشىلار پىكىرلەرىنىڭ جيىنتىعى ازىرلەنىپ, مۇددەلى مەملەكەتتىك ورگاندارعا ورىنداۋ ءۇشىن جولداندى. ايتا كەتۋ كەرەك, فورۋم پرەزيدەنت جانىنداعى ايەلدەر ىستەرى جانە وتباسىلىق-دەموگرافيالىق ساياسات جونىندەگى ۇلتتىق كوميسسياسىنىڭ ۇيىتقى بولۋىمەن, مادەنيەت جانە اقپارات مينيسترلىگى, «اكەلەر وداعى» رقب, سونداي-اق بۇۇ-نىڭ قازاقستانداعى حالىقتىڭ قونىستانۋى سالاسىنداعى قورىنىڭ (يۋنفپا) تەحنيكالىق قولداۋىمەن وتكىزىلدى.
