مىڭ سوزدەن ءبىر سۋرەت ارتىق

قولىنا قالام ۇستاعان ادامنىڭ ءبارى جازۋشى بولمايتىنى سەكىلدى, موينىنا فوتواپپارات ىلگەن مامان­نىڭ ءبارى فوتوگراف ەمەس. وندا ءورىس كەڭدىگىنەن گورى, سەزىم تەرەڭدىگى بار. ال ونەرگە سەزىم ارالاسسا, قۇپيا ىشىندەگى قۇپيا اشىلادى. پەندە ساناسىندا­عى جارىقشاققا ۇيالاعان كەز كەلگەن ­تۋىندى ونى تەربەتپەي قويمايتىنى انىق. ول دا اۋەزدى ءان سەكىلدى ۇزاق ۋاقىت ميىڭدى وتارلاپ الادى. اۋىل­دىڭ تاستاق جولىندا قي تولى ەسكى ار­باسىن سۇيرەتىپ بارا جاتقان اق جاۋ­لىقتى اجەنىڭ سۋرەتىنە قاراساڭىز, جۇرە­گىڭىز ەلجىرەيدى. ونىڭ جىرتىق كوي­لەگى ءتىپتى جان تولعانىسىڭىزدى ودان ءارى ۇدەتە تۇسەتىندەي. مۇزداي شى­تىناعان قولدارىندا ءومىردىڭ تابى بار. تۋىندى قۇددى ءتىرى سياقتى, ءتىپتى ءدال قازىر مەن ءوز اجەمدى كورگەندەي اسەردە تۇرمىن.

«الەمدە ۇلكەن سپەكتاكل بولىپ جاتىر. بۇل تۋىندى سونىڭ ءبىر بول­شەگى. ءتىپتى قاي جىلى, قاي كۇنى تۇسىر­گەنىم ەسىمدە جوق. شامامەن وسى­دان 5-6 جىل بۇرىن بولسا كەرەك. قور­جىنىمدى اقتارىپ جاتىپ تاۋىپ الدىم. قۇداي كەيدە ۋاقىت كورى­نىستەرىن ءوزى اكەلىپ بەرەدى, سە­نىڭ مىندەتىڭ – سونى ءمۇلت جىبەرمەۋ. كۇن­دەلىكتى قاربالاستان قولىڭ بوساي بەرمەيدى, سودان وسىنداي كوركەم شىعارمالاردى ەلەكتروندى قالتاعا سالا سالاسىڭ. كەيىن كوڭىلىڭدى الاساپىران كۇيگە بولەپ جارىققا شىعادى. بۇل – رەپورتەرلىك جۇمىس, ءومىردىڭ ءاربىر ءساتى ادامعا بەرىلگەن سىي. سونى ۇمىتپاۋ كەرەك», دەيدى اۆتور.

فوتوگراف وقيعانى جەتكىزۋشى, سول مەزەتتىڭ حابارشىسى عانا. ال ونى مۇقيات تاماشالاۋ وقىرماننىڭ ەن­شىسىندە. ءبىز وسى كومپوزيتسيادان نە كوردىك, نەنى بايقادىق, قانداي اسەر الدىق, اۆتور ءۇشىن سول ماڭىزدى. بۇل جەردە تەك كەيىپكەردىڭ قاسىرەتى ەمەس, ءبۇتىن مەملەكەتتىڭ جاي-كۇيى جات­­قانداي. قازىرگى ءبىز جاڭالاۋعا تى­رىس­قان ەسكى قازاقستان. ج ۇلىم-جۇ­لى­مى شىققان ساياسي جۇيە. كەدىر-بۇدىر جولداردىڭ جاڭعىرىعىنان جەم­قورلىقتىڭ داۋسى ەستىلەتىندەي. زەينەتكە شىققان قاريانىڭ جاناي­قايى, ەكى قۇلاعىن تارس جاپقان قاتى­گەز قوعام.

جاسى جەتپىستەن اسقان كەيۋانا قولدان قۇرالعان ارباسىن سۇيەنىش ەتىپ ۇزاق جولعا بەت العان. كەيىپكەردىڭ وبرازى – ءبىر الەم. كۇتۋسىز قالعان با, الدە جالعىزدىقتى تۇمار ەتكەن بە, مۇمكىن بالا-شاعاسىن اسىراۋشى نەمەسە اساۋ تاعدىردىڭ ىرقىنا كونگەن كوپبالالى انا. كىم ءبىلسىن؟ بىراق فوتواپپارات وتىرىك ايتپايدى. ەڭ اۋىرى نە ەكەنىن بىلەسىز بە؟ ول – وسى سۋرەتتەن ءار ادام ءوزىنىڭ ءبىر كەزەڭىن كورۋى. مىڭ سوزدەن ءبىر سۋرەت ارتىق.

ارينە, ءاربىر فوتوگرافتىڭ وزىن­دىك ومىرلىك كونتسەپتسياسى بار. ولار­دىڭ ءبىر-بىرىنە ۇقساۋى مىندەتتى ەمەس. ايتسە دە بارلىعىن ونەرگە دەگەن قۇمارلىق, سۋبەكتىگە وزگەشە كوزقاراس, دەتالداردىڭ تۇتاستىعى مەن بىرەگەيلىگىنە سەنىم, جۇمىسىنا سۇيىسپەنشىلىك قاسيەتتەرى بىرىكتىرەدى. اۆتور قانداي تاقىرىپقا بارسا دا, ونىڭ مازمۇنىن ءوز تۇيسىگىنەن تۋدىرمايدى. ءتىپتى وعان قاتىسى جوق بولۋى دا مۇمكىن. عاجابى سول, ەڭ شەشۋشى ساتتە وقيعا ورنىنان تابىلۋى.

بۇگىندە اتاقتى فرانتسۋز فوتوگرافى انري كارتە-برەسسوننىڭ «گەو­مەترياعا نازار اۋدارىڭىز, جاق­تاۋدىڭ ورتاسى مەن شەكاراسى تۋرالى ويلانىڭىز» دەگەن تۇجىرىمى فوتو­گرافيا سالاسىنىڭ نەگىزگى كرەدوسىنا اينالدى. سوندا عانا ونەر يەسى تاڭعاجايىپ كومپوزيتسيالىق فرەيم­دەردى جاساۋعا قابىلەتتى بولماق. مۇنى جەڭىس ىسقاباي جاقسى باعامداي­دى. سەبەبى كوركەم شىعارمالارىندا نى­سانداردىڭ سىزىقتارى مەرگەننىڭ مىلتىق شۇرىپپەسىن باسار الدىن­داعى تاۋەكەلىندەي دالمە-ءدال. جاسان­دىلىقتان ادا, تابيعي. بىزگە كەرەگى دە وسى ەمەس پە؟ برەسسون ايتپاقشى, ء«سىز­دىڭ كوزىڭىز كادردىڭ كومپوزيتسياسىن, ءومىردىڭ ءوزى ۇسىناتىن كومپوزيتسيانى قاتار كورۋى كەرەك».

ء«ار شىعارمانىڭ ومىرگە كەلۋى – ءبىر تاريح. ارينە, ۇلى سۋرەتشى بولۋ ءۇشىن ءبىلىم مەن قاتار ساتتىلىك تە اۋاداي قاجەت. كەيبىر فوتوگرافتار شى­عارماعا كىرىسەر الدىندا اۋەلى اۋەنىن ەستيدى, جارىق پەن كولەڭكەنىڭ ويىنىن كورەدى. ال مەندە قىزىعۋشىلىق باسىم. مەن ءوزىمدى كاسىبي نە اۋەسقوي فوتوگرافپىن دەپ ايتا المايمىن. ءبىر كادردى شىعارۋ ءۇشىن, مىڭ كادردى قۇرباندىققا شالامىن. كەيىپكەردى ىزدەمەيمىن, وزدەرى كەلەدى. قولىما فوتواپپارات العان ساتتە دەمالامىن, ەشكىمدى ەستىمەيمىن. مەن ادامنىڭ ەموتسياسىمەن جۇمىس ىستەمەيمىن, سو­عان بەيىمدەلەمىن. ءومىردىڭ قۇپيا­سىن كورە ءبىلۋ كەرەك», دەيدى ج.ىسقاباي.

جازۋشى جۇسىپبەك ايما­ۋىت ۇلى ء«ار ادامنىڭ ءورىسى ءبىرىن­شى – زامانعا, ەكىنشى – تۋىپ-وس­كەن الەۋمەتىنە, ءۇشىنشى – ناسىلىنە (تۇقى­مىنا) بايلاۋلى» دەيدى. بۇل ءسوز بۇ­گىنگى ءبىزدىڭ كەيىپكەرىمىزگە قاراپ ايتىلعانداي. ونىڭ اتاسى قولى التىن شەبەر بولعان. ءوزى دە اعاش ويۋدىڭ حاس مامانى. بويىنا بىتكەن قانداي دا ءبىر ارتىق قاسيەت تابىلسا, ونىڭ تۇپكى تەكتەن كەلگەنىنە يمانداي سەنەدى.

ومىرگە وبەكتيۆتىڭ كوزىمەن قا­راۋ مۇمكىن ەمەس. بىراق دۇنيەنىڭ جۇم­باعىن ىزدەسەڭىز, كامەراڭىز قولى­ڭىزدا ءجۇرسىن. ول دا تاۋ-تاستىڭ ارا­سىنا تىعىلعان التىن سەكىلدى. كىم ءبىرىنشى تابادى, سونىكى. ءبىر سات­تىك شىندىق, ماڭگىلىك ادىلدىكتىڭ بەت­پەردەسى.