تەڭگە • 15 قاراشا, 2023

ءتول تەڭگەدە بەينەلەنگەن تاريحي تۇلعالار

1441 رەت
كورسەتىلدى
3 مين
وقۋ ءۇشىن

بۇگىن − ۇلتتىق ۆاليۋتامىزعا 30 جىل. ەگەمەن ەلدىڭ ەڭسەسىن بيىك ەتەتىن ءتول نىشاندارىمىز سەكىلدى ۇلتتىق ۆاليۋتامىزدىڭ دا بولۋى زاڭدى. تاۋەلسىزدىك تۇعىرىن نىعايتىپ, الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق الەۋەتىمىزدى تۇزەگەن تەڭگەمىزدىڭ اينالىمعا ءتۇسۋى ماڭىزدى قادام بولدى. تەڭگەسىز مەملەكەتارالىق قاتىناس ورناتۋ, مەملەكەت ىشىندە قارجىلىق وپەراتسيالاردى جۇزەگە اسىرۋ مۇمكىن ەمەس ەدى.

حالىقارالىق قارجى ساراپشىلارى قازاقستان تەڭگەسىن تمد اۋماعىنداعى تۇراقتى ۆاليۋتا دەپ باعالايدى.

ەسكە الساق, تەڭگە تاريحى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى ن.ءا.نازارباەۆ 1993 جىلدىڭ 12 قاراشاسىندا قول قويعان «قازاقستان رەسپۋب­ليكاسى­نىڭ ۇلتتىق ۆا­­ليۋ­­تا­سىن ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭىنان باستاۋ الادى. اراعا ءۇش كۇن سالىپ, 15 قاراشادا ەل اۋماعىنداعى جاڭا ساۋدا-سات­تىق جاساۋ قۇرالى رەتىندە ءتول تەڭگە قول­دا­نىسقا ەندى. ال, 1997 جىلى 13 قاراشادا ن.نازارباەۆ العاش تەڭگەنىڭ اينالىمعا تۇسكەن كۇنىن «ۇلتتىق ۆاليۋتا كۇنى» دەپ جاريالادى.

1991 جىلى تەڭگە ديزاينىن ازiرلەيتiن ماماندار توبى قۇرىلدى. بۇل توپ قۇرامىندا تيمۋر سۇلەيمەنوۆ, مەڭدiباي ءالi, دوسبول قاسىموۆ, اعىمسالى دۇزەلحانوۆ پەن حايروللا عابجالەل بولدى. تيىننىڭ ديزاينىن جاساۋ ايرات يسمامبەتوۆ پەن ۆيكتور يۆجەنكوعا تاپسىرىلدى.

ۇلتتىق تەڭگەمىزدىڭ بەدەرى تەرەڭ تاريحىمىزدى ايعاقتاپ تۇرادى. سونىڭ ىشىندە ۇلتىمىزدى ۇيىستىرىپ, سان سالادا ساڭلاق بولعان تاۋ تۇلعالاردىڭ بەينەسى دە بەدەرلەنگەن.

1993 جىلدان بەرى ۇلتتىق ۆاليۋتا بەتىندە جيىنى 8 تۇلعانىڭ پورترەتى باسىپ شىعارىلدى.

تىزبەكتەسەك, 1 تەڭگەدە فيلوسوف, سوتسيولوگ, ماتەماتيك, فيزيك, استرونوم, بوتانيك, لينگۆيست, لوگيكا, مۋزىكا زەرتتەۋشىسى, «الەمنىڭ ەكىنشى ۇستازى» اتانعان ءابۋ ناسىر ءال-ءفارابيدىڭ پورترەتى بەينەلەندى. ايتا كەتەيىك, ويشىلدىڭ بەينەسى ۇلتتىق ۆاليۋتامىزدا ءار جىلدارى, ءارتۇرلى سوممالىق جيىنتىقتاردا قايتا جاڭعىرىپ تۇردى. ماسەلەن 1994 جىلى ءابۋ ناسىر ءال-فارابي بەينەلەنگەن 200 تەڭگە اينالىمعا ەنسە, 2000 جانە 2002 جىلدارى نومينالدىڭ ديزاينى وزگەردى. 1994 جىلدان 2003 جىلدارى ء«ال-فارابي» سەرياسى بويىنشا 500 تەڭگە, 1 000 تەڭگە, 5 000 تەڭگە جانە 10 000 تەڭگەلىك اقشالار اينالىمعا ەندى.

 

ااا

3 تەڭگەدە  ايگىلى اقىن, ايتىستىڭ اقتاڭگەرى ءسۇيىنباي ارون ۇلى بەينەلەندى.

اا

ال 5 تەڭگەدە اسپاپتى مۋزىكا ونەرىنىڭ كلاسسيگى, «كىشكەنتاي», «سارىارقا», «بالبىراۋىن», «اقساق كيىك», «اداي» جانە «الاتاۋ» كۇيلەرىنىڭ اۆتورى قۇرمانعازى ساعىرباي ۇلىنىڭ پورترەتى باسىلدى.

پپ

ال, 10 تەڭگەلىك بانكنوتادا قازاقتىڭ ۇلى عالىمى, اعارتۋشى, شىعىستانۋشى, تاريحشى, فولكلورشى, ەتنوگراف, گەوگراف شوقان ءۋاليحانوۆتىڭ بەينەسى بەدەرلەندى.

اا

20 تەڭگەلىك نومينالدا قازاق جازبا ادەبيەتىنىڭ نەگىزىن سالعان, اقىن, اۋدارماشى, فيلوسوسوف اباي قۇنانباي ۇلىنىڭ پورترەتى باسىلدى.

رر

50 تەڭگەدە 1718-1748 جىلدارى بيلىك قۇرعان كىشى ءجۇز حانى ابىلقايىر حاننىڭ بەينەسى باسىلدى. 

وو

ال, 100 تەڭگەلىك بانكنوتادا قازاق ورداسى تاريحىنداعى ەڭ ۇلى حانداردىڭ ءبىرى ابىلايحان پورترەتى باسىلدى. ول 1771 – 1781 جىلدار ارالىعىندا بيلىك قۇرعان قازاق حاندىعىنىڭ 18-ءشى حانى بولدى.

رر

2016 جىلى تەڭگەنىڭ 25 جىلدىق مەرەيتويى اياسىندا 10 مىڭ تەڭگەلىك بانكنوتاعا تۇڭعىش پرەزيدەنت ن.ءا.نازارباەۆ بەينەلەندى. سونىمەن قاتار تاۋەلسىزدىك تاڭى اتقان 30 جىلدىق تورقالى توي قۇرمەتىنە 20 000 تەڭگەلىك قاعاز اقشادا دا ن.ءا.نازارباەۆ پورترەتى باسىلدى.

ررر

 

لل

بيىل ءتول تەڭگەمىزدىڭ 30 جىلدىعىنا وراي ۇلتتىق بانك نومينالى 10 000 تەڭگەلىك مەرەيتويلىق بانكنوتانى اينالىمعا شىعاردى.

سوڭعى جاڭالىقتار