– رەسمي ريتوريكادا «جاستار – مەملەكەت ساياساتىنىڭ باسىم باعىتتارىنىڭ ءبىرى» دەگەندى ءجيى ەستيمىز. ال ساراپشىلار اراسىندا ەلىمىزدەگى وسى ساناتتاعى ازاماتتاردا نەمقۇرايدىلىق پەن ينفانتيلدىلىك بار دەگەن پىكىر باسىم. ءسىز قالاي ويلايسىز, ەكىجاقتى ديلەمما قالىپتاسىپ وتىرعان جوق پا؟
– جاس بۋىننىڭ ينفانتيلدىلىگى تۋرالى تەزيس – قوعامنىڭ كۇن تارتىبىندە تۇرعان ماسەلە. ويتكەنى مەملەكەت كەيىنگى جىلدارى عانا جاستاردى دەربەس سۋبەكت رەتىندە قاراستىرا باستادى. ال جەكەلەگەن باقىلاۋشىلار ادەتتەگىدەي ولاردى «سەن تيمەسەڭ, مەن تيمە» قالپىندا دەپ, وتكەننىڭ نارراتيۆىنە سالادى. بۇعان قاراپايىم عانا مىسال كەلتىرەيىن. قازىر الەۋمەتتىك جەلىدە كەڭىنەن تانىمال قوعامدىق-ساياسي پودكاستتاردىڭ باسىم بولىگىن جاستار جۇرگىزەدى. اسىرەسە «زامانداس», «Dope Soz», «Aitpa». سونداي-اق «وبوجايۋ», «زا نامي ۋجە ۆىەحالي», «Narikbi Live», «Nursultan Qurman», «Jurttyn balasy», سىرىم يتقۇلوۆتىڭ ارناسىن دا اتاپ وتۋگە بولادى. ءتىپتى جۋىردا عانا «مىرجاقىپ. ويان, قازاق!» ءفيلمىن تاماشالاۋعا جاستاردىڭ بەلسەنە بارعانىنا كوپشىلىك كۋا. وسىدان ءبىراز دۇنيەنى اڭعارۋعا بولادى. بۇل جاس بۋىننىڭ ومىرگە دەگەن كوزقاراسىنىڭ وزگەرگەنىن كورسەتەدى. ولار قازىردە قوعامداعى وزەكتى ماسەلەلەردى جاي سىرتتان باقىلاپ قانا قويماي, بالامالى ۇسىنىس-پىكىرىن ورتاعا سالىپ, جاڭا باعىت قالىپتاستىرۋدا وزىنشە ۇلەس قوسىپ ءجۇر.
مۇنى الەۋمەتتانۋلىق زەرتتەۋلەر دە راستاپ وتىر. ءبىزدىڭ ورتالىقتىڭ دەرەكتەرىن ەسكەرسەك, رەسپوندەنتتەردىڭ تەك 26,3 پايىزى ساياساتقا قىزىعۋشىلىق تانىتپايتىنىن كورسەتتى. ساۋالداماعا قاتىسقانداردىڭ 50,3 پايىزى ۆولونتەرلىك جانە ەرىكتىلىك قىزمەتكە قاتىساتىنىن ايتسا, 4,8 پايىزى قاتىسۋدى جوسپارلاپ وتىر. بىلايشا ايتقاندا, جاستار كولەڭكەدەن شىعىپ, قوعامنىڭ ومىرىنە ارالاسىپ جۇرگىسى كەلەدى. مەنىڭشە, بۇل وزگەرىستەردىڭ دەنى مەملەكەت باسشىسىنىڭ ساياساتى مەن قوعامداعى ترانسفورماتسياسىمەن بايلانىستى.
– ياعني قازىر بيلىككە دەربەس, ءوز ەركىمەن ارەكەت ەتەتىن جاستار قاجەت دەگىڭىز كەلە مە؟
– مەملەكەت وسى باستامانى قولداپ تا ءجۇر. سەبەبى ەلدەگى جۇرگىزىلىپ جاتقان رەفورمالاردى جاستار ءۇشىن «قامقورلىققا الىنعان تۇلعا» ساناتىنان شىعىپ, قوعامدىق ءومىردىڭ تەڭ قۇقىلى مۇشەسى رەتىندە قالىپتاسۋىنا شاقىرۋ دەپ قاراستىرۋعا بولادى. بيلىك تاراپىنان جاس بۋىننىڭ كىتاپ وقۋىنا, ساۋاتتىلىقتى ارتتىرۋعا زەيىن قويىلىپ, ەڭبەك, ءبىلىم, جاۋاپكەرشىلىك, كاسىپقويلىق سىندى وڭ قۇندىلىقتاردى ناسيحاتتاۋدا ۇلكەن كوڭىل ءبولىنىپ وتىرعانىن بايقاعان بولارسىز. بۇل – جاستاردىڭ وزىندىك وي-ءورىسىن قالىپتاستىرۋعا, سانا-سەزىمىن ارتتىرۋعا, دۇنيەتانىمىن كەڭەيتىپ, ومىرلىك ۇستانىمىن بەكەمدەۋگە نەگىز. وسى تۇرعىدا مادەنيەت جانە اقپارات مينيسترلىگى جاستار ساياساتى سالاسىندا ەلەۋلى وزگەرىستەردى جۇزەگە اسىرعانىن اتاپ وتكەن ءجون. بيىل زاڭناماعا جاڭاشىلدىق ەنگىزىلىپ, جاستاردىڭ ساناتى 35 جاسقا دەيىن ۇلعايدى. جاڭا تۇجىرىمداما قابىلداندى. وندا «جاستار ءۇشىن» قاعيداتىمەن قوسا «جاستارمەن بىرگە» موتيۆىنە باسىمدىق بەرىلگەنى ايقىن كورىنىس تاپتى. مەملەكەتتىك جاستار ساياساتىن ورتالىق مەملەكەتتىك جانە جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار جوعارىدان تومەنگە تىگىنەن ەمەس, كولدەنەڭ باعىتتا – شەشىم قابىلداۋ ۇدەرىسىنە جاس بۋىندى تارتا وتىرىپ جۇزەگە اسىرۋى كەرەك.
– ورتالىقتىڭ جاستار تۋرالى الەۋمەتتىك زەرتتەۋلەرىن «جاستار لايف»-تىڭ وتكەن نومىرلەرىندە جاريالاعان ەدىك. قۇجاتتاردا لۋدومانيا لاڭى, ەسىرتكىگە تاۋەلدىلىك, زورلىق-زومبىلىق سىندى ماسەلەلەر كوتەرىلگەن. وسى رەتتە سانداردى سويلەتسەك.
– مەملەكەتتىك جاستار ساياساتى جاستاردىڭ الەۋەتىن دامىتۋ جانە ىسكە اسىرۋ ءۇشىن جاعداي جاساۋعا عانا ەمەس, سونىمەن قاتار ازاماتتاردىڭ الەۋمەتتىك وسال ساناتىن قولداۋعا باعىتتالعان. بۇل توپقا لۋدوماندار, ناشاقورلار جانە زورلىق-زومبىلىق قۇرباندارى دا كىرەدى. ءبىزدىڭ ەمپيريكالىق دەرەكتەر قۇمار ويىنعا ەلىرگەن جاستار قاتارى وسكەنىن راستايدى. ماسەلەن, بىلتىرعى زەرتتەۋدە جاستاردىڭ 1,2 پايىزى ءباس تىگەتىنىن ايتسا, بيىل بۇل كورسەتكىش 3 پايىزعا جەتتى. سونداي-اق ساۋالداماعا قاتىسقان جاستاردىڭ 39,5 پايىزى كوپ ۋاقىتىن كومپيۋتەرلىك ويىنعا جۇمسايتىنىن كورسەتكەن. ال «ەسىرتكىسىز بولاشاق» كورپوراتيۆتىك قورى جۇرگىزگەن الەۋمەتتانۋلىق زەرتتەۋگە سۇيەنسەك, رەسپۋبليكاداعى 17-25 جاس ارالىعىنداعى ازاماتتار اراسىندا سۋيتسيد جاساۋعا تالپىنعان قۇربانداردىڭ 69,4 پايىزى ونلاين-كازينو, بۋكمەكەرلىك كەڭسەلەر مەن ميكروقارجىلىق ۇيىم الدىنداعى بەرەشەگىنىڭ كوپ بولعانى سەبەپتى وسىنداي قادامعا بارعانىن ايتقان. وسى جانە باسقا دا دەرەكتەر اتالعان پروبلەمالار ءوزارا بايلانىستى بولۋى مۇمكىن ەكەنىن اڭعارتادى. بۇل جەردە پسيحولوگيالىق فاكتوردى دا جوققا شىعارۋعا بولمايدى. تاۋەلدىلىككە ۇشىراعان قۇرباندارمەن جۇمىس ىستەگەن پسيحولوگتەر بالالىق شاقتاعى جان جاراسى مەن وتباسىلىق جانجال لۋدومانيا مەن ناشاقورلىقتىڭ فاكتورلارى بولۋى مۇمكىن ەكەنىن ايتىپ دابىل قاعادى.
جالپى, جاستار اراسىندا لۋدومانيا مەن ەسىرتكىنىڭ كەڭ تارالۋى كەشەندى جۇمىستى قاجەت ەتەدى. مۇنىڭ سالدارىمەن كۇرەسۋ ءۇشىن الدىمەن ناقتى سەبەپتەرىن عىلىمي نەگىزدەلگەن تۇردە انىقتاپ الىپ, پرەۆەنتيۆ شارالارعا كوشۋ كەرەك. بۇل مەملەكەتتىك جانە بيۋدجەتتىك جوسپارلاۋ تۇرعىسىنان دا ءتيىمدى.
– جاس ورتادا قانداي ترەندتەر بار؟
– جاستار – ەلىمىزدىڭ ەڭ ءىرى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق توپتارىنىڭ ءبىرى. ولاردىڭ قاجەتتىلىكتەرى مەن مۇددەسى قوعامنىڭ جالپى جاعدايىن تىكەلەي كورسەتەدى. ورتالىق تۇراقتى نەگىزدە تالدامالىق باياندامالار جاريالاپ تۇرادى. وندا ماماندار وسى ساناتتاعى ازاماتتار اراسىنداعى قازىرگى ۇردىستەردى انىقتايدى. بۇگىندە جاستاردىڭ كوزقاراسىمەن ەڭ وزەكتى دەپ تانىلعان ترەندتى اتاپ وتەيىن. ولار: قارجىلاي تاۋەلسىزدىك (48,2%), جارتىلاي نەمەسە تولىق قاشىقتان جۇمىس ىستەۋ (26%). بۇل تاڭداۋلار قازىرگى ۇرپاقتىڭ شىڭدالۋدىڭ, جۇمىسقا تۇرۋدىڭ, پاتەرناليزمنىڭ ءداستۇرلى تۇرلەرىنەن الشاقتاي باستاعانىنان حابار بەرەدى. ياعني قۇندىلىق پارامەترلەرى وزگەرىپ جاتىر. بويلارىندا ەركىندىك باسىم. سايكەسىنشە, جاھاندىق مادەني كەڭىستىكتە جاستارىمىز تانىمال بولا تۇسەدى.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
