«ورتالىق ءدالىزدىڭ» ستراتەگيالىق ماڭىزى

ازيا دامۋ بانكىنىڭ زەرتتەۋلەرىنە سايكەس, ورتا ءدالىزدى دامىتۋ ورتالىق ازيا, كاۆكاز ەلدەرى مەن تۇركيا ەكونوميكاسىن ينستيتۋتسيونالدى تۇرعىدا تاۋەلسىز ەتىپ, الەۋەتىن ارتتىرادى.

ۋكرايناداعى سوعىسقا بايلانىستى سول­­تۇستىكتەن, ۋكراينا مەن پولشا ار­قىلى وتەتىن تەمىرجول قاتىناسى قاشان قال­پىنا كەلەتىنى بەلگىسىز. ترانس­كاس­­پي حالىقارالىق كولىك باعىتىن تال­­قىلاۋ مەن جوسپارلاۋ كەزىندە ەۋرو­پاداعى ءدالىزدىڭ سوڭعى نۇكتەسى رەتىندە ىستانبۇل اتالدى. سودان كەيىن «وڭتۇستىك – شىعىس ەۋروپا» تەمىرجول ج­ە­لىسى ارقىلى ەۋروپالىق وداققا قو­سى­­لادى.

ترانسكاسپي حالىقارالىق كولىك باعىتى – قىتايدىڭ تىنىق مۇحيتى جاعالاۋىنان باستالادى. ادەتتە ەۋرو­پا­عا باعىت العان تەمىرجول كولىگى قى­تايدى كوكتەي ءوتىپ, قازاقستانعا جە­تۋىنە 3 كۇن كەتەدى.

قازاقستان – ەۋرازياداعى ماڭىزدى ترانزيتتىك حاب. كارتاعا كوز جۇگىرتسەڭىز, ترانسكاسپي حالىقارالىق كولىك با­عى­­تىنىڭ ستراتەگيالىق ماڭىزىن اڭ­­­عا­­راسىز. كوپشىلىك مۇنى قىتاي مەن باتىستى بايلانىستىرعان ۇلى جى­بەك جولىنىڭ بالاماسى سانايدى. قا­زاق­ستان شەنەۋنىكتەرىنىڭ پايىمداۋىنشا, قىتايدان ەۋروپاعا قۇرلىقپەن جەتكىزىلەتىن جۇكتەردىڭ 80 پايىزى قا­زاقستان ارقىلى وتەدى. دەگەنمەن ونىڭ ءبارى «ورتا ءدالىزدىڭ» ەنشىسىندە ەمەس. دەمەك, رەسەي اۋماعىنا تيەسىلى قالعان جۇك تاسىمالى بىرتە-بىرتە ازايا بەرەدى.

2022 جىلى ترانسكاسپي باعىتى بويىنشا جۇك ءترانزيتىنىڭ كولەمى ەكى جارىم ەسە ءوسىپ, 1,5 ميلليون توننانى قۇرادى. بۇعان رەسەيگە قارسى حالىقارالىق سانكتسيالار قانشالىقتى اسەر ەتكەنى بەلگىسىز. الايدا باستى سەبەپ سول ەكەنى انىق. جۇك تاسىمالىنىڭ ايتارلىقتاي وسكەنىنە قاراماستان, سول­تۇستىك ءترانسسىبىر باعىتىنان ءالى دە كەم.

قازاننىڭ سوڭىندا شەتەلدىك باق-قا ارنالعان بريفينگتە قازاقستان سىرتقى ىستەر ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى رومان ۆاسيلەنكو Tرانسكاسپي با­عىتى جوباسىنىڭ ورىندالۋىنا قاتىستى تىڭ مالىمەتپەن ءبولىستى. ونىڭ ايتۋىنشا, 2023 جىلى, سونىڭ ىشىندە بەيجىڭدە وتكەن بىرنەشە ايماقتىق ۇي­لەستىرۋ كەڭەستەرىندە ماڭىزدى شە­شىمدەر قابىلدانعان. قازاقستان قىتاي­مەن بايلانىستىراتىن ءۇشىنشى تەمىر­جول وتكەلىن اشۋدى, سونداي-اق 1300 شاقىرىمدىق جاڭا تەمىرجول سالۋدى جوسپارلاپ وتىرعانىن حابارلادى. قىتاي شەكاراسىنا اپاراتىن ماگيس­ترالدى تەمىرجول جەلىسىندە 800 شا­قى­رىم قوسىمشا جول توسەۋ جۇ­مىس­ى باستالعان.

استانا ترانسكاسپي باعىتىن پاناتسەيا رەتىندە قاراستىرمايدى, سونىمەن قاتار «قازاقستان – تۇرىكمەنستان – يران» باعىتىنداعى جۇك تاسىمالداۋدى كەڭەيتۋ ماقساتىندا تەمىرجول ينفرا­قۇرىلىمىن جاقسارتۋعا ۇمتى­لادى.

رومان ۆاسيلەنكو جوبا قىتايدىڭ ء«بىر بەلدەۋ, ءبىر جول» باستاماسىنا باسەكە­لەس ەمەس, وعان قوسىمشا رەتىندە قاراس­تى­راتىنىن ءتۇسىندىردى. دەگەنمەن بۇعان دەيىن بەيجىڭمەن «ورتا ءدالىزدى» قولداۋعا كەلىسىم جاسالعان. قازاقستان, سونداي-اق ەۋروپالىق وداقتىڭ «جاھان­دىق قاقپا» باستاماسىنا, سونداي-اق جاھاندىق ينفراقۇرىلىم مەن ينۆەس­تيتسيا جونىندەگى سەرىكتەستىك اياسىندا ترانسكاسپي باعىتىن ودان ءارى دا­مى­تۋ­عا تالپىنادى.

«NE Global»-دىڭ ترانسكاسپي باعى­تىن­داعى كەدەرگىلەر تۋرالى سۇراعى­نا جاۋاپ بەرگەن ۆاسيلەنكو ەقدب-نىڭ كولىكتىك جانە اكىمشىلىك كەدەرگىلەردى زەرتتەۋدى ەندى عانا اياقتاعانىن ءتۇسىن­دىر­دى. ونىڭ ايتۋىنشا, ەسەپتە وڭىردەگى تراسسانىڭ بويىندا 22 «قاتتى» جانە 7 «جۇمساق» ينفراقۇرىلىمدىق كە­دەرگى انىقتالعان. سونىمەن قاتار ستان­دارتتالعان ايماقتىق راسىمدەر مەن كە­دەندىك قۇجاتتامانى ازىرلەۋ قا­جەت. ول بىرنەشە مىسال كەلتىردى. ەڭ ال­دىمەن, قازاقستاننىڭ كاسپي جاعالاۋىنداعى, اقتاۋداعى جانە قۇرىق پورتىنداعى كونتەينەرلىك توراپتاردى, سونىڭ ىشىن­دە جاڭا كوپ فۋنكتسيونالدى سارجا تەڭىز تەرمينالىن ودان ءارى جاڭعىرتۋ كەرەك.

ترانزيتتىك ۋاقىتتى ودان ءارى قىس­قار­تۋعا الماتى مەن تاشكەنت سەكىلدى ءىرى قالالاردى اينالىپ وتەتىن جاڭا تەمىرجول جەلىلەرىن سالۋ قاجەت. كاۆكاز ەلدەرى ارقىلى جۇك تاسىمالدايتىن لوكو­موتيۆتەر جەتكىلىكسىز. ونىڭ ايتۋىنشا, كاسپي تەڭىزى ارقىلى ازەر­باي­جانعا جەتۋ 36 ساعات نەمەسە ودان دا كوپ ۋاقىت الادى. مۇنى ازايتۋعا مۇمكىندىك بار. كەي شەتەلدىك ينۆەس­تور قوسىمشا «Roll-on Roll-off» پارومىن ساتىپ الۋدى قاراستىرىپ جاتىر. كاسپي تەڭىزىنەن ءوتۋ ءۇشىن قۇجاتتاردى ەلەكتروندى تۇردە بەرۋدى جەڭىلدەتۋ جۇمىستارى اياقتالعان.

قازاقستان, ازەربايجان, تۇركيا جانە گرۋزيا كولىك جانە سىرتقى ىستەر مينيسترلەرى بىرنەشە رەت كەزدەسىپ, اي­ماقتىق راسىمدەردى ازىرلەۋگە ۋاعدا­لاستى. قازىرگى تاڭدا ءۇش ەلدىڭ تەمىرجول جۇيەسىن ۇيلەستىرۋگە ارنالعان «Middle Corridor Multimodal, Ltd» دەپ اتالاتىن بىرلەسكەن كاسىپورىن قۇرىلدى.

وڭىرلىك ۇيلەستىرۋ ۇدەرىسى, سونداي-اق جۇرگىزىلىپ جاتقان ينفراقۇرىلىمدىق جۇ­مىس­تار ترانزيتتىك ۋاقىتتى قىس­قارتۋعا مۇمكىندىك بەرگەن. 2021 جىلى قىتايدىڭ تىنىق مۇحيتى جاعا­لا­ۋىنان سۋپساعا دەيىن (گرۋزيا, تۇر­كيا­مەن شەكارالاس پورت) ترانزيتتىك ۋاقىت 38-53 كۇندى قۇراسا, 2022 جىلدىڭ سو­ڭىنا قاراي 18-23 كۇنگە دەيىن ازاي­عان. ۆاسيلەنكونىڭ ايتۋىنشا, قازىر قازاقستان بويىنشا ترانزيتتىك ۋاقىت بەس كۇنگە دەيىن قىسقاردى.

جىل باسىندا رومان ۆاسيلەنكو استانا­نىڭ كەلەسى ماقساتى قىتاي مەن ىس­تان­بۇل اراسىنداعى ترانزيتتىك ۋاقىت­تى 2023 جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن 14-18 كۇنگە دەيىن قىسقارتۋ كەرەك ەكەنىن ما­لىمدەگەن ەدى.

الەك ماللي,

«NE Global Media»-نىڭ جاھاندىق ەكونوميكا جانە وڭتۇستىك-شىعىس ەۋروپا جونىندەگى ورتاق قۇرىلتايشىسى جانە اتقارۋشى ديرەكتورى