«جيەن ەل بولماس» دەي تۇرا, قازەكەم جيەندى ءوز بالاسىنان ارتىق كورمەسە, كەم كورمەيدى. ونى ەرەكشە ەركەلەتەتىنى دە بەلگىلى. «بالالىعىڭ ۇستاسا, ناعاشىڭا بار», «جيەندى ۇرعاننىڭ قولى قالتىرايدى» دەگەن ماقالدار – سونىڭ ايعاعى. ناعاشى مەن جيەن اراسىنداعى جاراسىمدى ءازىل-قالجىڭ دا – ەرتەدەن كەلە جاتقان ۇلتتىق ءداستۇرىمىز.
ال جيەننىڭ «ەل بولمايتىنى» – ۇلتىمىزدىڭ «قىز – جاتجۇرتتىق» دەگەن ۇعىمىمەن ساباقتاس قاعيدا, ءھام باياعى زاماندا رۋارالىق داۋ-دامايدا جيەندەر ءوز اتاسىنا تارتىپ كەتكەندىكتەن ايتىلعان ءسوز بولسا كەرەك. سوندىقتان دا بولار, قازەكەم قىزىنان تۋعان بالانى «نەمەرە» دەپ اتاماعان.
«زامانىنا قاراي ادامى» دەمەكشى, ۇلتتىق ءدىلىمىز بەن اتا سالت-داستۇرىمىزدەن ايىرا جازداعان كەڭەس وكىمەتى تۇسىندا جانە ودان كەيىن ەلىمىز اتا زاڭىنا سايكەس دەموكراتيالىق, زايىرلى, قۇقىقتىق جانە الەۋمەتتىك مەملەكەت ورناتۋعا باعىت ۇستانعان تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا گەندەرلىك تەڭدىكتى قامتاماسىز ەتۋگە كۇش سالىنعاندىقتان, موڭكە بي ايتىپ كەتكەندەي, وتباسىندا ايەل بي بولعان زامان تۋىپ, قىز بەن جيەننىڭ تۋىستىق قاتىناستاعى ورىندارى ايتارلىقتاي وزگەردى. شىنتۋايتىندا, قازىر قىز ەمەس, ۇل – جاتجۇرتتىق بولعانداي اسەر قالدىراتىن جايتتار ءجيى بولىپ جاتادى. بۇگىندە جۇرتتىڭ كوبى جيەندى نەمەرە دەۋگە كوشكەندىگى دە جايدان-جاي ەمەس.
ارينە, مۇنى موڭكە بي بابامىزشا «اقىرزاماننىڭ باسى» دەپ جورۋدان اۋلاقپىز. جاھاندانۋدىڭ جەمىسى دەسەك, جاڭىلىسپاسپىز. ونىڭ ۇستىنە, «جىگىتتىڭ جاقسى بولماعى – ناعاشىدان» دەگەن ءسوز بەكەر ايتىلماعان. ۋيكيپەديا: «بيولوگيالىق ساراپتاما جاساعان عالىمداردىڭ پىكىرىنشە, بالانىڭ قان قۇرامىنىڭ 70 پايىزى اناسىنان بەرىلەدى دەگەن تۇجىرىم بار», دەيدى. ەۆرەي حالقىنىڭ ادامنىڭ ۇلتىن اناسىنا قاراپ انىقتايتىنى دا سودان بولار.
ايتسە دە, ۇلتىمىزدىڭ ەجەلگى ءداستۇرىن ساقتاپ, جيەندى – جيەن, نەمەرەنى نەمەرە دەپ اتاپ قانا قويماي, ولاردىڭ ارقايسىسىنىڭ ءوز ورنىن بىلگەنىمىز, اسىرەسە اتا-بابامىزدان ميراس بولىپ كەلە جاتقان, جيەنگە كورسەتىلەتىن ايرىقشا قۇرمەت پەن ءجون-جورالعىنى ۇمىتپاعانىمىز دۇرىس سياقتى. مۇنىڭ ءوزى كەز كەلگەن بالانىڭ ءوز جۇرتىنىڭ تاراپىنان قىزعانىش تۋدىرىپ, مىڭجىلدىق تۋىس بولۋعا ۋاعدالاسقان قۇدالارىمەن قارىم-قاتىناسىنا سىزات ءتۇسىرىپ, ارالارىن الشاقتاتپاي, ءتىپتى جاقىنداستىرا تۇسەتىن ماڭىزدى جايت ەمەس پە؟
وسى ورايدا جيەندى نەمەرە دەپ اتاپ جۇرگەن ناعاشىلاردىڭ كوبىنىڭ قىزدان باسقا, ۇلى جوق بولىپ كەلەتىنى دە بەلگىلى. مۇنى جەكە باسىنىڭ قاسىرەتى ساناپ, ولە-ولگەنشە وكىنىپ وتەتىن ادامدار دا بار. بىردە وسىنداي قايعىسىن بولىسكەن ءبىر اعايىنىمىز: «قۇداي ماعان بەس جاقسى قىز بەرگەنشە, نەگە ءبىر جامان ۇل بەرمەدى ەكەن؟ اتا-بابامنىڭ شەجىرەسى مەنىمەن اياقتالىپ, تۇقىمىم قۇريتىنداي نە جازدىم ەكەن سونشا؟» دەپ اۋىر كۇرسىنگەن ەدى. سەكسەننىڭ سەڭگىرىنە شىققان قارياعا جۇباتۋ ايتقانىمىزبەن, ونىڭ كوڭىلىن كوتەرە المادىق...
پەتروپاۆل قالاسىندا قاتارلاس قىزمەت ىستەگەن ءبىر بەدەلدى ازاماتقا دا اللا تاعالا ءۇش قىز بەرگەنىمەن, ۇل بەرگەن جوق. بىراق ول ءباز بىرەۋلەرشە وتباسىن بۇزىپ, «توقال» الىپ, ودان ۇل ءسۇيۋدى ويىنا دا العان جوق. قىزدارىنىڭ ءبارىن ءوز قولىنان ۇزاتىپ, جيەندى بولىپ, قۇدالارىمەن بىرگە توي-تومالاق جاساپ, قۋانىپ ءجۇردى. تەك ارادا ۋاقىت وتە كەلە ءتورت بولمەلى داڭعاراداي ۇيدە زايىبى ەكەۋى عانا قالعانى قابىرعاسىنا باتىپ, كوپ ويلانىپ-تولعانىپ, اقىرى ءبىر شەشىمگە كەلىپتى. زايىبىنا تۇرمىستاعى قىزدارىنىڭ ءبىرىنىڭ جاڭا تۋعان ۇل بالاسىن باۋىرىنا سالىپ, ءوز اتىنا ءتۇسىرۋدى ۇسىنعان ەكەن, ول قۋانا كەلىسىپتى. ولاردىڭ وتىنىشىنە ۇلى جاڭا دۇنيەگە كەلىپ جاتقان قىزى مەن كۇيەۋ بالاسى رەنجىمەي قۇلاق اسىپ, كەلىسىمدەرىن بەرىپتى. وسىلايشا, ۇلى جوق ازامات ۇلدى بولىپ, نەمەرەگە اينالعان جيەنىنە ازان شاقىرىپ ات قويعىزىپ, ءوزىنىڭ تەگىن بەردى. جيەن نەگە ەل بولماسىن؟
