كاسىپورىندارداعى اپات قاشان تىيىلادى؟
پالاتا وتىرىسىنىڭ كۇن تارتىبىنە سايكەس دەپۋتاتتار «استانادا دۇنيەجۇزىلىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمىنىڭ ەۋروپالىق وڭىرلىك كوميتەتىنىڭ جەتپىس ءۇشىنشى سەسسياسىن ۇيىمداستىرۋ تۋرالى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇكىمەتى مەن دۇنيەجۇزىلىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمى اراسىنداعى كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى» زاڭدى قاراپ, ماقۇلدادى.
«دۇنيەجۇزىلىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمى – جاھاندىق ماڭىزى زور, بەدەلدى حالىقارالىق ينستيتۋتتاردىڭ ءبىرى. بۇگىن ماقۇلدانعان زاڭ قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەن وسى ۇيىم اراسىنداعى ىنتىماقتاستىقتى ودان ءارى نىعايتا تۇسەدى. سونداي-اق ەۋروپالىق وڭىرلىك كوميتەتىنىڭ سەسسياسىندا قابىلدانعان شەشىمدەر وتاندىق مەديتسينا سالاسىنىڭ دامۋىنا دا وڭ اسەرىن تيگىزەدى دەپ سەنەمىز», دەدى ماۋلەن اشىمباەۆ.
سونىمەن قاتار وتىرىس كەزىندە سەناتورلار دەپۋتاتتىق ساۋالدارىن جولدادى. سەناتور سەرگەي ەرشوۆ پرەمەر-ءمينيستردىڭ اتىنا جولداعان دەپۋتاتتىق ساۋالىندا ەلىمىزدىڭ ونەركاسىپ قاۋىپسىزدىگىندەگى جۇيەلى ماسەلەلەر تۋرالى ايتىپ بەردى. ونىڭ مالىمدەۋىنشە, «ارسەلورميتتال» كاسىپورنىندا اپاتتار جۇيەلى تۇردە بولىپ كەلەدى. قايعىلى وقيعالاردىڭ نەگىزگى سەبەپتەرىنىڭ ءبىرى – ەسكىرگەن جابدىقتى پايدالانۋ.
«ارسەلورميتتال تەمىرتاۋ» اق جۇمىس ىستەگەن جىلدارى كومىر قاباتتارىن الدىن الا گازسىزداندىرۋ بويىنشا جۇمىستاردى ءتيىستى دەڭگەيدە جۇرگىزبەگەن. بۇل – قايعىلى وقيعالاردىڭ باستى سەبەبى. وتكەن عاسىردا شىعارىلعان قۇرال-جابدىقتار ءالى دە قولدانىلادى. توزعان جابدىق جۇمىسشىلاردىڭ ومىرىنە جانە دەنساۋلىعىنا قاۋىپ توندىرەدى. بۇگىنگى تاڭدا كوپتەگەن ونەركاسىپتىك كاسىپورىننىڭ يەلەرى جابدىقتى اۋىستىرۋعا اقشا ۇنەمدەۋدى كوزدەپ, باقىلاۋشى ورگاندار تالاپ ەتەتىن ونەركاسىپتىك قاۋىپسىزدىك ساراپتاماسىن جۇرگىزۋمەن شەكتەلەدى. وسىعان بايلانىستى ونەركاسىپتىك قاۋىپسىزدىك سالاسىنداعى ۋاكىلەتتى ورگانعا قاۋىپتى وندىرىستىك نىسانداردى جاڭارتۋ مەن تەحنيكالىق قايتا جاراقتاندىرۋدىڭ جيىنتىق جوسپارىن كەلىسۋ, سونداي-اق كاسىپورىنداردىڭ ونى ۋاقتىلى ورىنداۋ جونىندەگى مىندەتىن بەكىتۋ فۋنكتسياسىن بەرۋ ورىندى دەپ سانايمىز», دەدى س.ەرشوۆ.
دەپۋتات سونىمەن قاتار بۇگىنگى تاڭدا ونەركاسىپ قاۋىپسىزدىگى سالاسىنداعى وندىرىستىك باقىلاۋدى وندىرىستىك باقىلاۋ قىزمەتىنىڭ قىزمەتكەرلەرى اتقاراتىنىن اتاپ ءوتتى. سەبەبى ولار جەكە وندىرىستىك باقىلاۋ قىزمەتىنىڭ قىزمەتكەرلەرى ەمەس, كاسىپورىننىڭ باسقا قىزمەتتەرىندە جۇمىس ىستەيدى.
«قازىرگى ۋاقىتتا قوعامدا اتالعان تراگەدياعا كىنالى ادامداردى قىلمىستىق جاۋاپكەرشىلىككە تارتۋ قاجەتتىگى تۋرالى ماسەلە ورىندى كوتەرىلىپ وتىر. تاجىريبە كورسەتكەندەي, بۇگىندە قاۋپى جوعارى سالالارعا قاتىستى مەملەكەت تاراپىنان قاتاڭ باقىلاۋ قاجەت. وسىنداي قايعىلى وقيعالارعا كىنالى ادامدار جازانىڭ جۇمساق تۇرىمەن قۇتىلىپ كەتپەۋى كەرەك. قىلمىستىق زاڭناما نورمالارى ونەركاسىپتىك قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋدىڭ ءتيىمدى قۇرالىنىڭ بىرىنە اينالۋعا ءتيىس», دەدى سەناتور.
ارحيۆتەردە قوردالانعان ماسەلە كوپ
ەلىمىز بويىنشا ارحيۆ قويمالارىنىڭ تولۋ كورسەتكىشى 90 پايىزدان اسادى. كەيبىر وڭىرلەردە 100 پايىزعا تولىپ قالۋىنا بايلانىستى قۇجاتتار ساقتاۋعا قابىلدانبايدى. سەنات دەپۋتاتى دارحان قىدىرالى وسى ماسەلە تۋرالى ايتتى. سەناتور پرەمەر-مينيسترگە جولداعان دەپۋتاتتىق ساۋالىندا سالادا ماسەلەلەر جەتكىلىكتى ەكەنىن جانە ولاردى شۇعىل شەشۋ قاجەت ەكەنىن اتاپ ءوتتى. ونىڭ ايتۋىنشا, مۇراعات باسقارمالارىنىڭ 98 پايىزى زاڭناما تالاپتارىنا سايكەس كەلمەيتىن عيماراتتاردا ورنالاسقان.
«2022 جىلى قاڭتار ايىندا الماتى, تالدىقورعان, قىزىلوردا, تاراز قالالارىنىڭ سالالىق ارحيۆتەرى وتقا وراندى. ءتۇرلى اپاتتار مەن توتەنشە وقيعالار بولعان جاعدايدا قۇجاتتاردى ەۆاكۋاتسيالايتىن ارنايى ورىندار مۇلدە جوق», دەدى سەناتور. سونداي-اق ەلدە 229 مەملەكەتتىك جانە ارنايى مۇراعات جۇمىس ىستەيتىنىن اتاپ ءوتتى. ولار كاسىبي كادرلاردىڭ جەتىسپەۋشىلىگىن قاتتى سەزىنەدى. وڭىرلەردە كادرلار اۋىسىمى 50 پايىزدى قۇرايدى. جالاقى از, جۇكتەمە كوپ بولعاندىقتان مامان تۇراقتامايدى.
«ارحيۆ سالاسىنداعى احۋالدى سارالاي كەلە تومەندەگىدەي ساۋالدار تۋىندايدى. ارحيۆتەردى ءتيىستى عيماراتتارمەن قامتاماسىز ەتۋ باعىتىندا قانداي جۇمىستار اتقارىلىپ جاتىر؟ توتەنشە جاعدايلاردا ارحيۆتەردى ەۆاكۋاتسيالايتىن ورىندار مەن ناقتى پىسىقتالعان جوسپار بار ما؟ وڭىرلەردە, ونىڭ ىشىندە جاڭادان قۇرىلعان وبلىستاردا ارحيۆ سالاسىن دامىتۋ ءۇشىن رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن ترانسفەرتتەر ءبولۋ كوزدەلگەن بە؟» دەدى سەناتور.
وڭدەۋ ونەركاسىبىندەگى تۇيتكىلدەر
سەناتور سۇيىندىك الداشەۆ ەلىمىزدەگى وڭدەۋ ونەركاسىبىنىڭ وزەكتى ماسەلەلەرىن كوتەردى. ول ونەركاسىپ جانە قۇرىلىس مينيسترىنە جولداعان دەپۋتاتتىق ساۋالىندا جوعارى قايتا ءبولۋ كلاستەرىن قۇرۋ جونىندەگى 15 ءىرى جوبا بويىنشا مينيسترلىك جۇمىسىنداعى كەمشىلىكتەردى اتاپ كورسەتتى. سەناتور ساراپشىلار مەن ونەركاسىپ ماماندارىمەن كەزدەسۋلەر بارىسىندا سەرپىندى جوبالاردى ىسكە اسىرۋدا ءۇش ماسەلە بولىگى انىقتالعانىن اتاپ ءوتتى.
«بىرىنشىدەن, كاسىپورىندارعا جەتكىلىكتى كولەمدە جانە ءتيىستى باعاداعى شيكىزاتتى جەتكىزۋ, سونداي-اق ولاردى قاجەتتى رەسۋرستارمەن قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەسى كۇردەلى. نورماتيۆتىك بازا جەتىلدىرۋدى تالاپ ەتەدى. بۇگىنگى تاڭدا وتاندىق وندىرىستە قايتا وڭدەلگەن يمپورتتىق شيكىزات پەن كومپونەنتتەر ءالى دە باسىم ەكەنى بەلگىلى. قولدانىستاعى «ونەركاسىپتىك ساياسات تۋرالى» زاڭ مەملەكەت باسشىسىنىڭ قازاقستان تاۋار وندىرۋشىلەرىن شيكىزاتپەن قامتاماسىز ەتۋ جونىندەگى تاپسىرماسىنىڭ ورىندالۋىنا ىقپال ەتە المايدى», دەپ اتاپ ءوتتى س.الداشەۆ.
پروبلەمالاردىڭ ەكىنشى بولىگىندە ىسكە اسىرۋ ماسەلەلەرى, وندا وزىق تەحنولوگيالاردى قولدانۋ, قارجىلاندىرۋ كوزدەرى مەن جوبا وپەراتورلارىن انىقتاۋ قامتىلعان. ءۇشىنشى بولىكتە ەل ەكونوميكاسىنا قاجەتتى ءونىمدى ايقىنداۋ, ءونىمدى ەكسپورتقا تاسىمالداۋ جانە وتكىزۋ سياقتى ماركەتينگتىك پروبلەمالار بەلگىلەندى. «سىزدەن جوبالاردى جوسپارلاۋ جانە ىسكە اسىرۋ بارىسىندا جوعارىدا اتالعان بازالىق, ىسكە اسىرۋ جانە ماركەتينگتىك ماسەلەلەر قالاي ازايتىلادى دەگەن سۇراققا جاۋاپ بەرۋىڭىزدى سۇرايمىز. سەناتورلاردا ۇكىمەت 15 سەرپىندى جوبانى جۇزەگە اسىرۋعا دايىن با دەگەن سۇراق تۋىنداپ وتىر», دەدى سەناتور.
رەزەرۆتىك قۋات كوزى كەرەك
كەيبىر اۋرۋحانالاردا رەزەرۆتىك جاعدايدا ىسكە قوسىلاتىن ەلەكتر قۋاتى جوق. سەناتور جاننا اسانوۆا دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترىنە جولداعان دەپۋتاتتىق ساۋالىندا مۇنداي جاعدايدا جانساقتاۋ بولىمىندەگى جانە وپەراتسيا جاساۋ بولمەسىندەگى ادامداردىڭ قازا بولۋى مۇمكىن ەكەنىن ايتتى.
دەپۋتات 29 قازاندا استانادا بىرنەشە ساعات بويى ەلەكتر قۋاتى بولماي قالعانىن ەسكە سالدى. قوسالقى ترانسفورماتور ستانساسىنداعى اپات سالدارىنان قالانىڭ ءبىر بولىگىندە ەلەكتر قۋاتى بولماي قالدى. ونىڭ ىشىندە اۋرۋحانالار دا بار.
«دارىگەرلەر كۇن سايىن ءارتۇرلى ارناۋلى تەحنيكانى پايدالانا وتىرىپ, ۇلكەندەر مەن بالالاردىڭ ءومىرى ءۇشىن وپەراتسيا ۇستەلىندە ارپالىسقا تۇسەدى. جۇزدەگەن پاتسيەنت جانساقتاۋ بولىمىندە, كەيبىرىنىڭ وكپەسىنە مەحانيكالىق جەلدەتۋ اپپاراتى قوسىلىپ تۇر, ەندى ءبىرى گەمودياليز سەكىلدى اعزالار ءومىرىن جاساندى تۇردە قولداۋعا ارنالعان قۇرىلعىعا تاۋەلدى بولىپ وتىر. مەديتسينالىق تەحنيكانىڭ ءبارى جۇمىس ىستەۋى ءۇشىن ەلەكتر ەنەرگياسى ارقاشان كەرەك. ول بولماعان جاعدايدا پاتسيەنتتەردىڭ ءومىرىن ساقتاپ قالۋ نەمەسە قولداۋ كورسەتۋ مۇمكىن ەمەس. سوندىقتان اۋرۋحانانى رەزەرۆتىك قۋات كوزىمەن جابدىقتاۋ مىندەتتى تالاپ بولىپ وتىر», دەدى ج.اسانوۆا.
دەپۋتات كلينيكالار مەن ستاتسيونارلاردا, ونىڭ ىشىندە شالعايداعى اۋىلدىق جەرلەردە اۆتوماتتى تۇردە ۇزدىكسىز قۋات بەرەتىن گەنەراتورلاردىڭ بولۋىن تەكسەرۋدىڭ ماڭىزدىلىعىن اتاپ ءوتتى. ۇزدىكسىز قۋات بەرەتىن اۆتوماتتى گەنەراتوردى اۋىستىرۋ نەمەسە ول جوق بولعان جاعدايدا ساتىپ الۋ ءۇشىن قارجى ءبولۋ كەرەك, ال دەنساۋلىق ساقتاۋ مەكەمەلەرىنىڭ باسشىلارى اۋرۋحانالاردى ەلەكترمەن ۇزدىكسىز قۋات كوزىمەن قامتاماسىز ەتۋدى, گەنەراتورلاردىڭ جارامدىلىعى مەن گەنەراتورعا ارنالعان وتىننىڭ بولۋىن باقىلاۋدى كۇشەيتۋگە ءتيىس.
ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگى الاڭداتادى
ەلىمىزگە شەتەلدىك ونىمدەردى يمپورتتاۋ جالعاسىپ كەلەدى, ال ءوزىمىزدىڭ تاماق ونىمدەرىمىزدى وڭدەۋدى دامىتۋعا نيەتىمىز جوق. سەناتور تالعات ءجۇنىسوۆ پرەمەر-ءمينيستردىڭ اتىنا جولداعان دەپۋتاتتىق ساۋالىندا قازاقستاننىڭ ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگى ماسەلەلەرىن كوتەردى.
ول پرەزيدەنتتىڭ حالىققا جولداۋىندا ءۇش جىل ىشىندە اگروونەركاسىپ كەشەنىندەگى قايتا وڭدەلەتىن ءونىمنىڭ ۇلەسىن 70 پايىزعا دەيىن ۇلعايتۋ مىندەتى تاپسىرىلعانىن ەسكە سالدى. سەناتوردىڭ پىكىرىنشە, بۇل مىندەتتى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن عىلىم مەن بيزنەستىڭ كۇش-جىگەرىن بىرىكتىرۋ قاجەت.
«ەلىمىزدە ازىق-ت ۇلىكتىڭ نەگىزگى تۇرلەرى بويىنشا اتاپ ايتقاندا, ىرىمشىكتەر مەن سۇزبە, شۇجىق ونىمدەرى, قۇس ەتى مەن تاعامدىق قوسالقى ونىمدەر, سارى ماي, قانت, جەمىس-كوكونىس كونسەرۆىلەرى جانە ماي ونىمدەرى بويىنشا يمپورتتىڭ دەڭگەيى جوعارى. عىلىم بيزنەسپەن بىرلەسىپ يمپورتقا تاۋەلدىلىك دەڭگەيىن تومەندەتۋدى, تاماق ونىمدەرىنىڭ اسسورتيمەنتىن مولايتۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن وزىق شەتەلدىك تەحنولوگيالاردى ترانسفەرتتەۋ جونىندەگى ۇسىنىستاردى قاراۋى قاجەت», دەپ اتاپ ءوتتى سەناتور.
دەپۋتاتتىڭ پىكىرىنشە, اگروونەركاسىپ كەشەنىندە باستاپقى وندىرىستەن جوعارى قايتا ءبولۋ ونىمدەرىن شىعارۋعا ناقتى سەرپىلىس جاساۋ ءۇشىن ەلىمىزدەگى قايتا وڭدەۋ جانە تاماق ونەركاسىبىن عىلىمي-تەحنولوگيالىق دامىتۋدىڭ كەشەندى باعدارلاماسى كەرەك, ول ءۇشىن بىرقاتار ماسەلەنى جەدەل شەشۋ قاجەت.
«مال سويۋ, ءسۇت, جەمىستەر مەن كوكونىستەردى وڭدەۋگە ارنالعان شاعىن مەحانيكالى جابدىقتاردىڭ شاعىن سەريالى ءوندىرىسىنىڭ كىشى كلاستەرىن جاساۋ كەرەك. ەلىمىزدىڭ اگروونەركاسىپ سالاسىنداعى بىلىكتى ماماندار سانىنىڭ ءوسۋىن قامتاماسىز ەتۋ وتكىر ماسەلە بولىپ وتىر. باعدارلامالىق-نىسانالى قارجىلاندىرۋ, وڭىرلىك باعدارلامالار, عىلىم قورى, دۇنيەجۇزىلىك دامۋ بانكى باعدارلامالارى اياسىندا اۋىل شارۋاشىلىعى شيكىزاتىن قايتا وڭدەۋدى قارجىلاندىرۋدى ۇلعايتۋ جانە تاعى باسقا دا شارالار ارقىلى ونى عىلىمي تۇرعىدا قامتاماسىز ەتۋ دەڭگەيىن كوتەرۋدىڭ ماڭىزى ەرەكشە. سونداي-اق ەلىمىزدىڭ ازىق-ت ۇلىك جانە قايتا وڭدەۋ ونەركاسىبى بويىنشا كادرلىق جانە عىلىمي الەۋەتىن دامىتۋ ءۇشىن جىل سايىن سالالىق عىلىمي زەرتتەۋ ينستيتۋتتارىندا PhD دايارلاۋ جونىندە نىسانالى گرانتتاردى بەكىتۋ قاجەت», دەدى سەناتور.
