كيبەرالەۋەتى جوعارى ەلدەر

تالدامالىق ادىستەر ارقىلى جۇرگىزىلگەن زەرتتەۋ 30 ەلدىڭ كيبەرقۋاتىن سارالايدى. ين­دەكستە ءار مەملەكەتتىڭ كيبەرمۇم­كىندىگىن ولشەۋ ءۇشىن ساپالىق جانە ساندىق زەرتتەۋ ادىسىمەن 1 مىڭ­نان اسا دەرەككوز بەن 29 كور­سەتكىش قامتىلعان.

جاھانداعى مەملەكەتتەر ءار­تۇرلى ماقساتقا جەتۋ ءۇشىن ءوزى­نىڭ كيبەرالەۋەتىن توقتاۋسىز ارتتىرىپ كەلەدى. ولاردىڭ ماقساتى ءارتۇرلى, بىراق باس­تىسى – ءوز ىقپالىن كەڭەيتۋ. سون­دىقتان دا زەرتتەۋشىلەر ءاربىر ەل كيبەرقۋاتىن ۇلتتىق مۇد­دەسى تۇرعىسىنان قاراستىرۋى كە­رەك دەپ ەسەپتەيدى. ال جالپى يندەكستە قامتىلعان مەملەكەتتەر ءوزى­نىڭ كيبەرالەۋەتىن كەلەسىدەي ماق­ساتتاردا قولدانۋى مۇمكىن. ولار:

• ۇلت­تىق كيبەرقاۋىپسىزدىكتى دا­مىتۋ;
• كيبەر جانە كوممەرتسيالىق تەحنولوگيا سالاسىنداعى بىلىك­تى­لىكتى ارتتىرۋ;
• اقپارات سالاسىن باقىلاۋ جانە باسقارۋ;
• كيبەرنورما مەن تەحنيكالىق ستاندارتتى قالىپتاستىرۋ;
• قارسىلاستىڭ ينفرا­قۇرى­لى­مىن بۇزۋ نەمەسە وعان زالال تيگىزۋ;
• شەتەلدەن بارلاۋ دەرەگىن جيناۋ.

گەوساياسي احۋالدىڭ كۇردە­لەن­ۋى, اسىرەسە ينتەرنەت كەڭىس­تى­گىن­­دەگى قاق­تىعىستاردىڭ كۇشە­يۋى سە­بە­بىنەن الەمدە كيبەركواليتسيا قۇرۋعا تىرىساتىن مەم­لەكەت­تەر كوبەيىپ جاتىر. بۇن­داعى ماق­سات – ءوز مۇددەسىنە ساي كيبەر­اي­ماق جاساۋ ارقىلى ۇلت­تىق قاۋىپ­سىز­دىك­تى كۇشەيتۋ جانە جاھاندىق باسە­كە­دەن قالىس قال­ماۋ.

2020-2022 جىلدار ارالى­عىن­داعى كورسەتكىشتەر بويىنشا اقش ءالى دە بولسا كوشباسشى بولىپ تۇر. اقۇيدىڭ كيبەرماسەلەسىن ءجيى تالقىلايتىنىن ءارى باستى نازاردا ۇستايتىنىن ەسكەرسەك, بۇل يندەكستە امەريكالىقتاردىڭ ءالى دە الدىڭعى مەملەكەت بولارى تۇسىنىكتى. بۇعان «Google», «Meta», «Amazon», «Microsoft», «Apple» سەكىلدى بىرقاتار جاھان­دىق تەحنولوگيالىق الپاۋىت كوم­­پانيانىڭ اقش-تا ورنالاس­قا­­نىن قوسىڭىز.

اقش-تىڭ كوپ سالاداعى باس­تى باسەكەلەسى – قىتاي ەلىنىڭ اق­پاراتتىق تەح­نو­لوگيالار با­عى­تىنداعى دامۋى ەرەكشە ەكەنى كوپشىلىككە ءمالىم. ۇلتتىق كيبەرقۋات ين­دەكسىندە قىتاي ەلى ەكىنشى ورىن­دا تۇر جانە اقش-قا باستى با­سەكەلەس. شىعىستاعى كور­شى­مىزدىڭ تەحنولوگيالار جاساۋ­داعى الەۋەتىن كورىپ ءجۇرمىز, ولار­دىڭ ونىمدەرى الەم بويىنشا كەڭ تارالعان. سوندىقتان دا اقش-قا كيبەرجارىستا باقتالاس بولاتىن جالعىز ەل – قىتاي بولار.

كەيىنگى ءۇش جىلداعى كور­سەت­كىشتەردى تالداساق, رەسەي­دىڭ دە كيبەرالەۋەتىن ارتتىرىپ جاتقانىن بايقاۋعا بولادى. بۇل مەملەكەت 2022 جىلعا قاراي ۇلىبريتانيانى باسىپ وزىپ, يندەكستە 3-ورىنعا جايعاستى. كورسەتكىشتەگى ۇزدىك 10 ەلدىڭ اراسىندا ەڭ ۇلكەن ۇدەرىس اۋسترا­ليا­دا بايقالدى. كانبەررا 2020 جىلعى 10-ورىننان 2022 جىلى 5-ورىنعا كوتەرىلگەن.

جالپى, يندەكستە تىنىق مۇحي­تىندا ورنالاسقان ەلدەر­دىڭ دامۋ قارقىنى جوعارى. اۋستراليادان وزگە بۇل قاتارعا وڭتۇستىك كورەيا مەن ۆەتنامدى قوسۋعا بولادى. سەۋل كەيىنگى ءۇش جىلدا 16-دان 7-ورىنعا كوتەرىلسە, حانوي 20-دان 8-ورىنعا دەيىن جوعارىلاعان. بۇل قوس مەملەكەت دامۋ قارقىنىن وسى قالىپتا ۇستاۋى مۇمكىن. ويتكەنى ولارعا كورشىلەس جاتقان قىتاي مەملەكەتىنەن اشىلاتىن 1,5 ميللياردتىق نارىق بار.

ۇلتتىق كيبەريندەكسىندە ۇل­كەن ۇدەرىس جاساعان ەلدەر قاتارىنا يران مەن ۋكراينانى دا جاتقىزۋعا بولادى. ءۇش جىلدىق كورسەتكىش بويىنشا تەگەران 22-دەن 10-ورىنعا كوتەرىلسە, كيەۆ 29-دان 12-ورىنعا دەيىن جەتىپ ەڭ ۇلكەن دامۋ قارقىنىن كورسەتتى.

گارۆارد ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ بەلفەر ورتالىعى جۇرگىزەتىن يندەك­ستە قازاقستان قامتىلماعان. دەگەنمەن بۇل ەلىمىزدىڭ كيبەر­الەۋە­تى تومەن دەگەندى بىل­دىر­مەيدى. ين­دەكستىڭ زەرتتەۋ ادىس­تە­مە­سىن سارالاساق, ونىڭ گەوساياسي اس­تارى انىق بايقالادى. وعان قوسا وتاندىق ءىت ونىمدەر مەن مامانداردىڭ سانى دا, ساپاسى دا ارتىپ جاتىر. باستىسى – دامۋ جولىنان اينىماي, اقپاراتتىق تەحنولوگيالاردى ءتيىمدى پايدا­لا­نۋعا دەن قويۋ.

سۇيىندىك قابىل,

قازاقستان قوعامدىق دامۋ ينستيتۋتىنىڭ ساراپشىسى