استاناداعى «قازمەديا» ورتالىعىنىڭ 21-قاباتى «جاستار» عىلىمي-زەرتتەۋ ورتالىعىنىڭ تۇراقتى پىكىرتالاس الاڭىنا اينالدى. بۇل جولى ۇيىمداستىرۋشىلار «جاستار ەڭبەك نارىعىندا: قاجەتتىلىك, مۇمكىندىكتەر مەن پەرسپەكتيۆالار» تاقىرىبىندا تالقىلاۋ وتكىزدى. جيىنعا مەملەكەتتىك ورگاندار, ۇەۇ, عىلىمي-ساراپتامالىق جانە اكادەميالىق قوعامداستىقتاردىڭ وكىلدەرى قاتىستى. قاتىسۋشىلار الدىمەن مادەنيەت جانە اقپارات مينيسترلىگىنىڭ تاپسىرىسى بويىنشا ازىرلەنگەن الەۋمەتتانۋلىق زەرتتەۋمەن تانىستى.
– جاستاردىڭ ماماندىق تاڭداۋىنا بىرنەشە فاكتور اسەر ەتەدى. ءبىز ونىڭ نەگىزگى بەس سەبەبىن انىقتادىق. رەسپوندەنتتەردىڭ باسىم كوپشىلىگى بولاشاق قىزمەتىنىڭ جالاقىسىنا اسا قاتتى ءمان بەرەدى. بۇل شامامەن 56,7 پايىز. جۇمىسقا ورنالاسۋ مۇمكىندىگى – 44,9 پايىز. جۇمىستىڭ مارتەبەسىنە, بەدەلىنە زەيىن قوياتىندار – 37 پايىز, ال تەگىن وقۋ مۇمكىندىگىنە (سونىڭ ىشىندە مەملەكەت, ۇيىمداردىڭ تاعى باسقالاردىڭ گرانتىنا) يە بولعاندار – 34,7 پايىز. ءوزىنىڭ ىنتا-جىگەرىمەن, قالاۋىمەن ماماندىق تاڭداعاندار 22 پايىزدى عانا قۇرايدى. ەڭبەك سالاسى مەن الىنعان ءبىلىمنىڭ سايكەس كەلمەۋىنىڭ نەگىزگى سەبەپتەرى رەتىندە ساۋالداماعا قاتىسقانداردىڭ 23,5 پايىزى جالاقىنىڭ تومەن دەڭگەيىن, ال 21,5 پايىزى العان ماماندىعى بويىنشا جۇمىس ورىندارىنىڭ تاپشىلىعىن اتادى. سونىمەن قاتار وسى ۋاقىتقا دەيىن جۇمىسقا ورنالاسۋدىڭ ءجيى قولدانىلاتىن ادىستەرىنىڭ ءبىرى – دوستارىنا, تۋىستارىنا, تانىستارىنا جۇگىنۋ, – دەدى ورتالىق ديرەكتورى ايسۇلۋ ەرنيازوۆا.
قۇجاتتا كورسەتىلگەندەي, وتانداستارىمىز اسىرەسە ونەركاسىپ, كولىك, بايلانىس, اۋىل شارۋاشىلىعى جانە قوعامدىق تاماقتانۋ سالاسىندا جۇمىس ىستەگىسى كەلەدى. سوندىقتان «ەڭبەك رەسۋرستارىن دامىتۋ ورتالىعى» اق بولجاۋ جانە زەرتتەۋ دەپارتامەنتىنىڭ ديرەكتورى دميتري شۋمەكوۆ جاستار سانىنىڭ وسۋىنە بايلانىستى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق ينفراقۇرىلىمعا ەلەۋلى جۇكتەمە تۇسۋىنە دايىن بولۋ قاجەت ەكەنىن ايتادى.
– ەڭبەك نارىعى دەموگرافيالىق تاقىرىپتان الىس بولمايتىنى بەلگىلى. اۋماقتار بويىنشا جاستار ەڭ كوپ شوعىرلانعان قالا – الماتى (722,9 مىڭ ادام نەمەسە قالا تۇرعىندارىنىڭ 33,4 پايىزى), تۇركىستان وبلىسى (682,1 مىڭ) جانە استانا (468,4 مىڭ ادام نەمەسە ەلوردالىقتاردىڭ 34,6 پايىزى). ودان كەيىنگى ورىنداردا الماتى, جامبىل, قاراعاندى, اقتوبە وبلىستارى مەن شىمكەنت قالاسى تۇر. كەيىنگى جىلدارى ەلىمىزدە تۋ كورسەتكىشى جوعارى, جىل سايىن 400 مىڭنان استام بالا دۇنيەگە كەلەدى. سول سەبەپتى الداعى ون-ون بەس جىلدا جاستاردىڭ ۇلەسى ەسەلەپ ارتپاق. ەسەپتەۋلەر بويىنشا 2030 جىلى ەلدە – 5,9, 2036 جىلى – 7, 2050 جىلى 8 ملن جاس بولادى دەگەن بولجام بار. دەمەك بىرتىندەپ ەڭبەك نارىعىنا شىعاتىن جاستاردىڭ سانى ارتادى. بيىلدىڭ وزىندە شامامەن 142 مىڭ تۇلەك جوعارى وقۋ ورنىنان تۇلەپ ۇشقان. ال 350 مىڭ بالا ءبىرىنشى سىنىپقا قابىلدانعان. سوندا 2030 جىلعا قاراي 2000 جىلدان كەيىن تۋىلعان بالالاردىڭ 80 پايىزى ەڭبەك نارىعىنا كەلەدى دەگەن ءسوز. سوندىقتان ولاردى بولاشاقتا تولىق جۇمىسپەن قامتۋ ماسەلەسىن قازىردەن سارالاپ, جۇيەلەگەن ءجون, – دەدى ول.
جاستاردىڭ جۇمىسسىز قالۋىنىڭ الدىن الۋ ءۇشىن ەڭبەك نارىعىندا سۇرانىسقا يە ساپالى مامانداردى دايارلاۋ ءىسىن جولعا قويۋ قاجەت. ويتكەنى ەلىمىزدەگى كوللەدجدەردە جىل سايىن 130-140 مىڭ ستۋدەنت وقۋ بىتىرگەنىمەن ولاردىڭ 77 پايىزى جۇمىس تابادى دا, 17,6-سى جەكە كاسىبىن اشادى. ال 11 پايىزى ءتۇرلى سەبەپكە بايلانىستى ەڭبەككە ارالاسا الماي قالادى. ءبىر ايتا كەتەرلىگى قىزمەتكە ورنالاسقانداردىڭ دا كوپشىلىگى ءوز ماماندىعى بويىنشا جۇمىسقا تۇرمايدى. پىكىرتالاس الاڭىندا ساراپشىلار 35-كە دەيىنگى ازاماتتار اراسىندا ەڭبەك قىزمەتىنە ارنالعان ءبىلىم بەرۋ ستاندارتىنىڭ ماڭىزى تومەندەگەنىن اتاپ ءوتتى.
– ەڭبەك نارىعىنىڭ قاجەتتىلىكتەرى مەن ديپلومى بار تۇلەكتەردىڭ اراسىندا ەلەۋلى الشاقتىق بار. بيىل ءبىز شامامەن 1 500 جۇمىس بەرۋشى اراسىندا الەۋمەتتىك ساۋالداما جۇرگىزدىك. ناتيجەسىندە, جۇمىس بەرۋشىلەردىڭ باسىم كوپشىلىگى جاڭا قىزمەتكەردى تاڭداردا ناقتى ءبىر سالادا, ءدال سول ماماندىق بويىنشا ديپلومنىڭ بولۋى ماڭىزدى ەمەس ەكەنىن مويىندادى. ولاردى ماماننىڭ تاجىريبەسى كوبىرەك قىزىقتىراتىنىن اڭعاردىق. بۇل – پارادوكس. ويتكەنى «وقۋ ورنىن ەندى تامامداعان تۇلەكتە قانداي تاجىريبە بولۋى مۇمكىن؟» دەگەن ساۋال ويعا ورالادى. سالدارىنان جاس مامانداردىڭ قارىم-قابىلەتى جۇمىس بەرۋشى تاراپىنان تومەن باعالانادى. ياعني جۇمىس بەرۋشى تاجىريبەسى جوق مامانعا جوعارى ايلىق تولەمەيدى, – دەدى «ەڭبەك رەسۋرستارىن دامىتۋ ورتالىعى» اق ستراتەگيا جانە ۇلكەن دەرەكتەردى تالداۋ دەپارتامەنتىنىڭ باس ساراپشىسى ماديار الدياروۆ.
ستاتيستيكاعا سۇيەنسەك, حالقىمىزدىڭ 27 پايىزى – جاستار. مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس, قازىرگى كەزدە ولاردى تەحنيكالىق جانە كاسىپتىك باعىتتا ءبىلىم الۋعا تارتۋ ماقساتىندا شاكىرتاقى كولەمى ۇلعايتىلىپ جاتىر. ءارى قايتارىمسىز گرانتتار مەن جىلدىق مولشەرلەمەسى 2,5 پايىزدىق جەڭىلدەتىلگەن ميكروكرەديتتەر بەرۋ دە قاراستىرىلعان. ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترلىگىنىڭ مالىمەتىنشە, بۇگىندە جالپى سوماسى 21,3 ملرد تەڭگەگە 4 734 ميكروكرەديت بەرىلىپتى. سونداي-اق بيىل كوشى-قون ساياساتىنىڭ جاڭا تۇجىرىمداماسىنا سايكەس, ازاماتتاردى ەڭبەك كۇشى تاپشى وڭىرلەرگە كوشىرۋ تەتىگى قايتا قارالدى.
