كوللاجدى جاساعان – زاۋرەش سماعۇل, «EQ»
بۇل زەرتتەۋ جۇمىستارى ينستيتۋتتىڭ احمەتتانۋ ءبولىمىنىڭ زەرتتەۋ باعىتى بويىنشا جۇرگىزىلىپ جاتقان «احمەت بايتۇرسىن ۇلىنىڭ جازۋ رەفورماسى: تەورياسى مەن تاجىريبەسى» (AP13068356) گرانتتىق جوباسى اياسىندا جۇزەگە اسقان.
– ماسكەۋ قالاسىنداعى رەسەي مەملەكەتتىك كينوفوتوقۇجاتتار مۇراعاتىندا قازاقتىڭ تاريحى, مادەنيەتى تۋرالى ۆيدەوجازبالار ساقتالعان. سونىڭ ىشىندە «قازاق اسسر 15 جىل» دەگەن قۇجاتتا ساكەن سەيفۋلليننىڭ تۇرەگەپ تۇرعان بەينەسى كادرعا الىنعان. بۇل ۆيدەونىڭ باسىندا ميحايل كالينين الماتى ۆوكزالىنان, كولىككە وتىرادى. قالا كوشەلەرىمەن كەلىپ, ءىس-شارا وتەتىن جەرگە جەتەدى. سوندا ءسوز سويلەيدى, وعان گۇل شوعى تابىستالادى. وسى ارالىقتاردا كەلگەن قوناقتاردىڭ اراسىنان ساكەن سەيفۋلليننىڭ بەينەجازباسىن كورۋگە بولادى. بۇل مەرەيتوي رەسپۋبليكا كولەمىندە اتالعاندىقتان, وعان قازاقتىڭ بەتكەۇستار ازاماتتارىنىڭ قاتىسۋى زاڭدىلىق ەدى. وسىنداي ۇمىتپەن بەينەقۇجاتتى كورۋگە الدىردىق. ءۇمىتىمىز اقتالىپ ساكەن سەيفۋلليننىڭ 7 سەكۋندقا سوزىلعان ۆيدەوسى تابىلدى, – دەيدى PhD ەرمۇحامەت مارالبەك.
ءتىل ءبىلىمى ينستيتۋتىنىڭ عالىمدارى الداعى ۋاقىتتا ساكەن سەيفۋللين, ءالىبي جانگەلدين, وراز يساەۆ, وراز جاندوسوۆ سىندى تۇلعالاردىڭ ۆيدەوسى جاريالاناتىنىن مالىمدەدى.
سونداي-اق ونوماستيكا ءبولىمىنىڭ كىشى عىلىمي قىزمەتكەرى ارلەن سەيىتباتقال الداعى ۋاقىتتا رەسەي مەملەكەتتىك كينوفوتوقۇجاتتار مۇراعاتىنان قازاقتىڭ تاريحى, مادەنيەتى جونىندە كوپتەگەن سۋرەت پەن بەينەتۇسىرىلىم تابۋعا بولاتىنىنا توقتالدى.
– وسى ءىس-شاراعا ساكەن سەيفۋللينمەن قاتار ءالىبي جانگەلدين, وراز جاندوسوۆ سىندى تۇلعالار دا قاتىسقان. ميحايل كالينيننىڭ جانىندا ءالىبي جانگەلدين ەكى كادردا كورىنىس بەرگەن. ءبىرىنشىسى الدىنان الىنعان, ەكىنشىسى قىرىنان تۇسىرىلگەن, – دەيدى ارلەن سەيىتباتقال.
ونىڭ ايتۋىنشا, مۇراعاتتاعى دەرەكتەر مەن قۇجاتتاردى تاپقان بويدا ەلگە الىپ كەلە سالاتىن نارسە ەمەس. ولاردى سۇرىپتاۋ, ونداعى ءارتۇرلى اقپاراتتاردى قورىتۋ قاجەت. ارينە, ءبىر دەرەكتى تابۋ ءۇشىن مىڭداعان قۇجاتتاردى اقتارۋعا تۋرا كەلەتىنى بەلگىلى.
– جوعارىدا ايتىلعان گرانت اياسىندا وسىنداي ءىسساپاردى ۇيىمداستىرۋعا بولادى. بىراق ىسساپارعا بەلگىلەنگەن كۇن از. ويتكەنى گرانتتىڭ مۇمكىندىگى سوعان عانا جەتەدى. الداعى ۋاقىتتا مەملەكەتتىك قولداۋمەن مۇراعاتتا دەرەكتەر تابۋ ءۇشىن ءىسساپارلاردى ۇزاق مەرزىمگە ارنايى ۇيىمداستىرۋ كەرەك دەپ ويلايمىن, – دەيدى ءا.سەيىتباتقال.
ايتا كەتەيىك, بۇعان دەيىن دە ساكەن سەيفۋلليننىڭ بەينەسى تۇسىرىلگەن بىرنەشە تاسپا تابىلعان-دى. سونىڭ ءبىرىن بەلگىلى رەجيسسەر جاڭابەك جەتىرۋوۆ اقىن تۇرماعامبەت ىزتىلەۋوۆتىڭ ءومىرى مەن شىعارماشىلىق جولىنا ارنالعان دەرەكتى ءفيلمىن تۇسىرۋگە قامدانىپ جۇرگەندە تاپقان ەكەن. كەزىندە بۇل تۋرالى بەلگىلى جۋرناليست دۋمان اناش مەرزىمدى ءباسپاسوز بەتتەرىندە جاريالاعان.
«اۋرۋحانا پالاتاسىندا ەم قابىلداپ جاتقان ساكەنتانۋشى, كورنەكتى عالىم تۇرسىنبەك كاكىشەۆپەن ءبىر ۋاقىتتا اۋرۋحاناعا تۇسكەن رەجيسسەر جاڭابەك جەتىرۋوۆ پروفەسسورمەن اڭگىمە ۇستىندە وزىندە ساكەننىڭ ءازىز بەينەسى جازىلعان تاسپا بارىن ايتىپ قالادى. ساكەن دەسە قۇلاعى تۇرىك جۇرەتىن عالىم بۇعان اڭ-تاڭ بولسا كەرەك. وسىلايشا, رەجيسسەر مەن عالىم الگى تاسپانى الدىرىپ بىرگە كورەدى. تۇرسىنبەك اعا ءوزىنىڭ ءومىر بويى سوڭىنا شام الىپ تۇسكەن كەيىپكەرىن جازباي تانيدى. ءبىز دە وسى لەپپەن بۇل تاسپاعا نازار اۋداردىق. سودان سوڭ رەجيسسەر مەن عالىم اعالارىمىزعا قوڭىراۋ شالدىق. البەتتە, ەكەۋىنىڭ ءسوزى ءبىر جەردەن شىقتى. اعالاردىڭ ايتۋىنشا, بۇل بەينەتاسپا وتىزىنشى جىلدارى تۇسىرىلگەن سياقتى. ساكەن جانە قاسىندا تاعى ءبىر بەلگىسىز جان (ت.جۇرگەنوۆ بولۋى مۇمكىن دەيدى) الدەبىر جينالىستا تۇرەگەپ تۇر. الايدا قانداي جينالىس ءوتىپ جاتقانى بەلگىسىز. ادامدار سويلەپ جاتىر. ول جەردە ساكەننىڭ سويلەگەنى كورسەتىلمەگەن, كەسىلىپ قالعان بولۋى دا كادىك. سەبەبى 1937 جىلدارى «حالىق جاۋى» دەپ تانىلعان ازاماتتاردىڭ بەينەسى مەن ەڭبەگى بارلىق جەردەن الاستاتىلعانى بەلگىلى. دەسە دە ساكەننىڭ تۇرەگەپ تۇرعان بەينەسى تاسپادان قالاي قيىلماي قالعانى جۇمباق دۇنيە», دەپ جازادى د.اناش.
سونداي-اق وسىدان ءبىراز جىل بۇرىن ساكەننىڭ بەينەسى جازىلعان ءبىر تاسپا استاناداعى ساكەن سەيفۋللين مۇراجايىنا اكەلىنگەن. ءبىر قىزىعى, سوڭعى ەكى تاسپا دا كراسنوگور قالاسىنان جەتكىزىلىپتى. مۇندا ساكەن ات ۇستىندە وتىرعان بەينەسى كادرعا الىنعان.
وسىلايشا, قازاقتىڭ ءور تۇلعالى ازاماتىنىڭ بەينەسى جازىلعان تاسپالاردىڭ قاتارى تولىعىپ كەلە جاتقانى كوڭىلگە دەمەۋ, داتكە قۋات.
