قازاقتا اۋلەت دەگەن قاسيەتتى ۇعىم بار. ادەتتە ۇلكەن اتادان تاراعان, قارا شاڭىراقتان باستاۋ العان, تامىرى تەرەڭ الىپ بايتەرەكتەي ءوسىپ-ونگەن, قۇت قونىپ, بەرەكە ۇيالاعان اعايىن وتباسى بىرلىگىن وسىلاي اتايدى. وڭىرگە ەڭبەگىمەن, مەيماندوستىعىمەن, قايىرىمدى قاسيەتىمەن تانىلعان اسقار اتامىزدان تاراعان ۇرپاق بۇگىندە ءبىر قاۋىم ەلگە, ىرگەلى اۋلەتكە اينالدى. قازىر ولار ازات ەلىمىزدىڭ بايتاق جەرىنىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىندە تۇرىپ جاتىر. ارقايسىسى جاڭا اۋلەتتىڭ نەگىزىن قالاپ, ۇرپاق ءوربىتىپ وتىر. ەڭبەكقور اتامىز: «اينالاعا شۋاق سەۋىپ وسىڭدەر, ادال ءجۇرىپ, ادال تۇرىڭدار!» دەپ باتا بەرەدى ەكەن.
اۋلەتتە باۋىرلاردىڭ باسىن قوسىپ, قامقورلىق تانىتىپ, ىنتىماق پەن اۋىزبىرلىكتىڭ ۇيىتقىسى بولىپ جۇرەتىن بىرەگەي جانداردىڭ ءجونى بولەك. ولار جاسىنىڭ ۇلكەندىگىمەن عانا ەمەس, اقىل-پاراساتىنىڭ كەمەلدىگىمەن, ءىس-ارەكەتىنىڭ ىرىلىگىمەن, پەيىلى مەن مىنەزىنىڭ كەڭدىگىمەن كوپتىڭ كوڭىلىنەن شىعىپ, سىي-قۇرمەتكە يە. اۋلەتىمىزدەگى سونداي تۇلعا, قارا شاڭىراقتىڭ ءتۇتىنىن ءتۇزۋ شىعارىپ, بەرەكەگە ۇيىتقى بولىپ وتىرعان – ەل اعاسى, اۋىل قامقورى اۋەزحان اسقاروۆ. ارداقتى ازاماتىمىزدىڭ ەكى قاسيەتى ءبىزدى, اينالاسىن جىگەرلەندىرەدى. ءبىرىنشىسى – وتانىن جانە سونىڭ ءبىر اياۋلى پۇشپاعى اۋىلدى شەكسىز سۇيەتىنى. ەكىنشىسى – ءبىراز جاسقا كەلسە دە ەڭبەگى مەن بىلىگىن مىندەتسىنبەي, ادال اتقاراتىنى.
«ادام تۋعان توپىراعىنا تارتىپ تۋادى» دەگەن بار. سوندىقتان ەڭ الدىمەن وسكەن اۋىل-ايماعىمىز جونىندە ايتا كەتەيىن. ءبىزدىڭ كىندىك قانىمىز تامعان, دۇنيە ەسىگىن اشقان تۋعان جەرىمىز – قازىرگى تۇركىستان وبلىسى كەلەس اۋدانىنىڭ مالى مەن جانى قاتار وسكەن, بەرەكەسى ماڭداي تەرمەن ارتقان بىرلىك اۋىلى. تاريحى تەرەڭ ءارى تاعىلىمدى جەر. ءبىر جاعىندا – باستاۋىن قاسيەتتى قازىعۇرتتان الىپ, شارداراعا قاراي جايىلا اعاتىن كەلەس وزەنى, ەكىنشى جاعىندا – قازاق تاريحى تاڭبالانعان گرەك جازبالارىندا – ياكسارت, «بابىرنامادا» – سەيحۇن اتىمەن جۇرگەن سىرداريا. كەلەس وزەنى جاعالاۋىن جايلاعان ەلگە بار ءنارىن بەرىپ, بىرلىك اۋىلىنىڭ تۇسىنان اسا سىرعا بارىپ قۇيادى. وسى وزەندەردىڭ وڭ قاپتالى كوكجيەگىنە كوز جەتپەيتىن كەڭ جازيرا دالا, بۇيرات-بۇيرات قىرلار. وزەن بويى – توعاي مەن جايقالعان ەگىن, جوتا-بەلەسى – ءتورت ت ۇلىك مال. ەشكىم جوعارىعا قول جايىپ وتىرعان جوق, قۇداي بۇيىرتقان دەنساۋلىقتىڭ ارقاسىندا قاسيەتتى جەردەن ناپاقاسىن تەرىپ جەپ ءجۇر.
«تۋعان جەرگە تۋىڭدى تىك» دەگەندەي, اۋەزحان اعامىز وقۋىن ءتامامداپ, ماماندىق العاننان كەيىن تۋعان اۋىلىنا تابان تىرەپ, ەڭبەككە ەرتە ارالاستى. اسقار تاۋداي اكەمىز ءامىرحان مەن ارداق تۇتار اياۋلى انامىز ايتكۇلدىڭ قولىنا كەلىپ, سودان بەرى تابان اۋدارماي قاراشاڭىراقتىڭ تۋىن جوعارى ۇستاپ, اۋلەتتىڭ ونەگەلى ءداستۇرىن لايىقتى جالعاستىرىپ كەلەدى.
حالقىمىزدىڭ «ەردىڭ اتىن ەڭبەك شىعارادى» دەگەن ءسوزى راس. اعامىز بىرلىك اۋىلىندا مال شارۋاشىلىعى سالاسىندا ۇزاق جىلدار ەسەلى ەڭبەك ەتىپ, جۇمىستىڭ كورىگىن قىزدىردى. ەسەلى ەڭبەك پەن ۇيىمداستىرۋشىلىق قابىلەتىنىڭ ارقاسىندا ەلەۋلى ناتيجەگە جەتىپ, وزاتتار قاتارىنان كورىندى. ەل قازىناسىنىڭ ارتىپ, اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ وركەندەۋىنە مول ۇلەس قوستى. سان جىلعى تىنىمسىز ەڭبەك, توككەن تەر تەگىن كەتپەدى. كەڭەس كەزەڭىندە دە, تاۋەلسىزدىك جىلدارى دا ەلىمىزدىڭ ءتۇرلى دارەجەدەگى وردەن-مەدالدارىمەن, توسبەلگىلەرىمەن, العىسحاتتارىمەن ماراپاتتالدى. اتاپ ايتقاندا, «لەنين», «ەڭبەك قىزىل تۋ», «ەڭبەك داڭقى», «ەرەن ەڭبەگى ءۇشىن», «ارداقتى ارداگەر» سەكىلدى ماراپاتتارى اۋىلدىڭ ابىرويىن كوتەردى. بۇل – نەگىزگىلەرى عانا. مۇنىڭ سىرتىندا رەسپۋبليكالىق, وبلىستىق, اۋداندىق دەڭگەيدەگى توسبەلگىلەرى مەن العىسحاتتارى ءبىر توبە.
اۋدان ەكونوميكاسىنىڭ دامۋىنا, ەل-جۇرتتىڭ اۋىزبىرلىگى مەن ىنتىماعىن ارتتىرۋعا سىڭىرگەن زور ەڭبەگى ەسكەرىلىپ, تۇركىستان وبلىسى كەلەس اۋداندىق ءماسليحاتىنىڭ 2018 جىلعى شەشىمىمەن «كەلەس اۋدانىنىڭ قۇرمەتتى ازاماتى» اتاندى.
بۇعان قوسا اۋەزحان ءامىرحان ۇلى قوعامدىق-ساياسي جۇمىسقا بەلسەنە ارالاسىپ, ازاماتتىق ۇستانىمىنان, ەلشىلدىك كوزقاراسىنان اينىماي كەلەدى. كەڭەس كەزىندە بىرنەشە دۇركىن اۋداندىق, وبلىستىق, رەسپۋبليكالىق كەڭەستەردىڭ دەپۋتاتى بولىپ سايلانىپ, بيىك مىنبەردەن ەڭبەككەرلەردىڭ مۇددەسىن قورعادى. قانشاما وزەكتى ماسەلەلەردى كوتەرىپ, ولاردىڭ وڭ شەشىمىن تابۋىنا ىقپال ەتتى. بۇگىندە بىرلىك اۋىلىندا ارداگەرلەر كەڭەسىنىڭ توراعاسى. ەڭبەكقور اۋىل حالقىنىڭ بىرلىگى مەن تاتۋلىعىنا دانەكەر تۇلعا.
اۋەزحان اعامىزدىڭ ۇلكەن اۋلەتتىڭ ۇيىتقىسى, وتباسىنىڭ تىرەگى, كىشىگە قامقور اعا, ۇلكەنگە ىزەتتى ءىنى, اعايىنعا جاناشىر رەتىندە دە ونەگەسى مول. «سەگىز قىرلى, ءبىر سىرلى» تۇلعا دەۋگە ابدەن لايىقتى. سويلەپ كەتسە – شەشەن, باستاپ كەتسە – كوسەم بولاتىن كوشباسشىلىق قاسيەتى – بارىمىزگە ۇلگى. ەگەر ول سوناۋ جاس كۇنىندە ونەر ورتاسىنا ءتۇسىپ, انشىلىك-كۇيشىلىك قابىلەتىن ءارى قاراي دامىتسا, وسى سالادا دا ۇلكەن جەتىستىككە جەتەر ەدى دەپ ويلايمىز. ول بۇگىنگە دەيىن دومبىراسىن باپپەن شەرتىپ, ساكەن سەيفۋلليننىڭ «تاۋ ىشىندە» تۋىندىسىن قوڭىر داۋىسپەن اۋەلەتە شىرقايتىنى, ايگىلى ءشامشى قالداياقوۆ پەن نۇرعيسا تىلەنديەۆتىڭ اسەم اندەرىن ناقىشىنا كەلتىرە ورىندايتىنى اينالاسىن تاڭعالدىرماي قويمايدى.
اسقار تاۋداي اۋەزحان اعامىز مەن اجە-اپالاردىڭ اسىل قاسيەتىن بويىنا جيناعان نازىگاي جەڭگەمىز ۇلدارىن ۇياعا, قىزدارىن قياعا قوندىردى. ابزال اكە مەن باتىر انانىڭ كىندىگىنەن تاراعان بەس ۇل مەن بەس قىز اكە-شەشە جولىن جالعاستىرىپ, ەلىمىزدىڭ ءتۇرلى سالاسىندا جەمىستى ەڭبەك ەتىپ, اتا-اناسىنا نەمەرە-جيەن, شوبەرە-جيەنشار ءسۇيدىرىپ وتىر. بۇل وتباسىنىڭ ءتالىم-تاربيە بايلىعى ماڭداي تەرمەن تاپقان ەڭبەك جەمىسىنىڭ زاڭدى جالعاسى سەكىلدى.
حالقىمىز «جاقسىلىق جۇرگەن جەردە تاپشىلىق بولمايدى» دەيدى. اعامىز ەڭبەككە ارالاسقاننان اۋىل-ايماقتىڭ سىي-قۇرمەتىنە يە ابىرويلى ازاماتقا اينالدى. ادام بالاسىنىڭ كوڭىلىن قالدىرمايتىن كىشىپەيىل مىنەزى, ەلگە بولسىن دەيتىن كەڭ پەيىلى, ىزەتتى ۇستانىمى جىلدان-جىلعا تۇلعاسىن اسقارلاندىرىپ, قادىرلى اعا, قوعامشىل قايراتكەر, ابىرويلى اقساقال دەڭگەيىنە كوتەردى. بۇل – «جاڭبىرمەنەن جەر كوگەرەر, باتامەنەن ەر كوگەرەر» دەگەندەي, جاسىنان اۋزى دۋالى اقساقالداردىڭ, ءوزىن ماپەلەپ وسىرگەن اتا-اناسىنىڭ العىسى مەن اق باتاسىن العانىنىڭ جەمىسى دەپ ەسەپتەيمىز.
رەسپۋبليكا كۇنى قارساڭىندا اۋىلدا ءجۇرىپ-اق ەلدىڭ جۇگىن ارقالاۋعا سەپتەسكەن اعا تولقىننىڭ قاراپايىم دا ءتالىمدى ەڭبەگىن ەسكە العاندى دۇرىس كوردىك. راسىندا, ەڭبەك ادامى, اۋىل-ايماققا قادىرلى تۇلعا – قاشاندا ەلدىڭ قۇتى.
ىلەسحان اسقار,
ءال-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى, فيلوسوفيا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى
