شىعارمانىڭ قايىرماسىنان ءۇزىندى ۇسىنايىق.
«جابىققان ساتتە قاس-قاعىم,
جانىمدى ۇعار باسقا كىم؟
جاڭا ءبىر اۋەن باستادىم,
سەندەرگە ارناپ, دوستارىم». ەندى ەسىڭىزگە تۇسكەنىنە ءشۇبام جوق.
كىشكەنتاي قوڭىر راديونى قوسقاندا سىزىلعان نازىك داۋسىمەن ءانشى جانار ايجانوۆا قايتا-قايتا وسى ءاندى ورىنداپ جاتادى. ءبىز دە تىڭداۋدان جالىقپايمىز. قۇيماقۇلاق سودان ۇمىتسىن با؟ قوناققا بارا قالساق, جاستارمەن جيىلا قالساق, ءتىپتى تويدا ۇلكەندەر ورتاعا العاندا وسى دوس تۋرالى تاماشا جىر قۇتقارىپ قالادى. اۋەنى جەڭىل, ساقاۋدىڭ ءوزى نوتاسىنا ءدال تۇسەتىن ءتاپ-ءتاتتى تۋىندى ءاربىر مەرەكەنىڭ سانىنە اينالدى. اسىق ويناپ, لاڭگى تەپكەن اۋىل بالاسىنىڭ بەرەكەسىن كوركەيتە تۇسكەن دە وسى ءان بولسا كەرەك, قولىمىزدى ءبىر-ءبىرىمىزدىڭ يىعىمىزعا اسىپ الىپ, الەمدى جالپاعىنان باسا شىرقاپ بارا جاتقان اياۋلى ساتتەر ارىدە قالعاندا, ىرعاعى ويعا ورالادى.
بۇل ءمولدىر شىعارمانىڭ ءتۇۋ باسىندا كۇرشىمدىك قوس تالانت ورالحان كوشەروۆ پەن اقىن, جۋرناليست حاسەن زاكاريا تۇرعانىن كەيىن بىلدىك. بىلدىك تە «ەەە» دەپ ەلەمەدىك. سويتسەك, بىزدىكى ەت پەن تەرىنىڭ اراسىنداعى جەلىكتەن تۋعان, باردىڭ باعاسىن بىلمەيتىن جاستىق ماكسيماليزم ەكەن عوي. ونىمىز وڭباستىڭ ءىسى بولىپتى. بۇگىن ءتۇيسىنىپ قايران قالىپ وتىرمىز.
«1995 جىلدىڭ قاڭتار ايى. وسكەمەندە ونەر سايىسى ءوتىپ, ارتىنان ورالحان كوشەروۆ, ەسەن ماجەنوۆ, مۇرات تاستاعانوۆ سىندى ءانشى-جىرشى, اقىندار بار كىلەڭ شىعارماشىل قاۋىم باس قوسىپ وتىرادى. كەنەت وتىرىس ۇستىندە ورالحان اعامىزدىڭ تىنىسى تارىلىپ, جاعدايى ناشارلايدى. ونىڭ بۇرىننان سىرقاتتانىپ جۇرگەنىنەن بەيحابار جۇرت قاتتى ابىرجىپ, دەرەۋ جەدەل جاردەم شاقىرتادى. اۋرۋحاناعا جەتكىزىلگەن سازگەردى تەكسەرۋدەن وتكىزگەن دارىگەرلەر جاعدايدىڭ قيىنداپ كەتكەنىن, تەز ارادا كۇردەلى وتا جاساماسا, ناۋقاستىڭ ءحالى ناشارلاپ كەتەتىنىن ەسكەرتەدى. ال وتا جاساۋ ءۇشىن 20 مىڭ تەڭگە اقشا تابۋ قاجەت. مۇنداي قوماقتى قارجى قاراپايىم شىعارماشىلىق ادامدارىنىڭ قايسىبىرىنىڭ قالتاسىنان تابىلا قويسىن. شىن نيەتتەس, جاناشىر ازاماتتار اقىلداسا كەلە, سازگەردىڭ ونەرىن ەرەكشە قۇرمەتتەيتىن كۇرشىم اۋدانىنىڭ تۋماسى, كاسىپكەر جاناربەك بىلىمباەۆقا كەلىپ, جاعدايدى ايتادى. كاسىپكەر كوپ ويلانباستان بار قارجىسىن جيىستىرىپ, قاجەتتى سومانى تاۋىپ بەرەدى. سوعان وراي وپەراتسيا دا ءساتتى وتكەن ەكەن. ءسويتىپ, وشان (كوپشىلىگى سولاي اتاپ كەتكەن) وبلىستىق اۋرۋحانادا تابانى كۇرەكتەي ەكى اي, جيىرما كۇن جاتادى». مۇنى حاسەن زاكاريا ءان تۋرالى ەستەلىگىندە جازعان.
ەمحاناعا كومپوزيتوردىڭ سىرقاتىنان قۇلاقتانعان وسكەمەندەگى كوڭىلى جاقىن دوس-جاران, تىلەۋلەس زامانداس اتاۋلى تەگىس كەلىپ, كوڭىلىن سۇراۋمەن بولادى. بەلگىلى جۋرناليستەر ءۋاليحان توقپاتاەۆ, سۇڭعات ءالىپباي, مۇرات تاستاعانوۆ جۇبايلارىمەن بىرگە كەلىپ, ناۋقاستىڭ اس-سۋىن اكەلىپ بەرىپ, ءبىراز سۇيەۋ-دەمەۋ كورسەتكەن.
اۋرۋحانادان امان-ەسەن شىعىسىمەن وراعاڭ تۋرا اۋىلىنا تارتادى. بۇل حاباردى ەستىگەن بويدا قويتاستان سازگەردىڭ بۇرىننان بەرگى جاقىن دوسى حاسەن زاكاريا اۆتوبۋسقا ءمىنىپ, اراسىندا جاياۋ ءجۇرىپ, ايتەۋىر ىمىرت ۇيىرىلە سازگەردىڭ تۋعان اۋىلى توپتەرەككە ارەڭ جەتەدى. ەسىكتى اشىپ كىرگەنى سول ەدى, قارسى الدىنان ادەتتەگى ەڭگەزەردەي «سارى ايۋ» (دەنەسىنىڭ ىرىلىگىنە قاراي دوستارىنىڭ ازىلدەپ قويعان اتى) ەمەس, ءجۇزى بوپ-بوز بولىپ قۋارعان, جاعى سۋالعان جىگىت اعاسى قالقايىپ تۇر. ءوز كوزىنە ءوزى سەنبەگەن حاسەن اعامىز دوسىنىڭ مۇنشالىقتى ايانىشتى جاعدايىن كورگەندە جۇرەگى ەلجىرەپ, جانارىنا ەرىكسىز جاس ىركىلگەنىن ايتادى.
سودان جاقىن دوستار ءبىر-بىرىنەن اماندىق-ساۋلىق سۇراسىپ, كوپتەن جينالىپ قالعان سىرلارىن اقتارىپ, ءتۇن ورتاسى اۋعانشا اڭگىمەلەسەدى. ەرتەڭىندە حاسەن اعامىزدى ۇيىنە شىعارىپ سالىپ تۇرىپ ورالحان كوشەروۆ: «– حاسەكە, مەنىڭ وسى دەرتتەن امان قالعانىم, ءبىرىنشى قۇدايدىڭ, ەكىنشى دوستارىمنىڭ ارقاسى. ءبىر ءان ارناسام دەيمىن سولارعا, «دوستارعا» دەگەن ولەڭ جازشى!» – دەپ ءوتىنىش بىلدىرەدى. ۋادەسىن بەرىپ اتتانعان اقىن اعامىز قات-قابات تىرلىكتىڭ قامىمەن ءجۇرىپ, مۇنى ەسىنەن شىعارىپ السا كەرەك. ءبىراز ۋاقىت وتكىزىپ بارىپ «دوستارعا» دەگەن ولەڭنىڭ ءسوزىن جازىپ, كۇرشىمگە كەتىپ بارا جاتقان اۋىلداسىنان «سازگەردىڭ قولىنا تابىس ەت» دەپ ءاننىڭ ءماتىنىن بەرىپ جىبەرەدى.
مويىنداۋ كەرەك, اسەرلى ءاندى جۇرتقا ايگىلەگەن – جانار ايجانوۆا. كوپ ۇزاماي قۇنارلى ءتىل, قۇلاققا جىلى تيەر سازدى اۋەنمەن ۇيلەسىم تاپقان جاڭا شىعارما جيىن-تويلاردا شىرقالا باستايدى. ال 1999 جىلدىڭ قاراشا ايىندا كومەيىنە بۇلبۇل ۇيالاعان قازاقتىڭ اياۋلى ءانشىسى جانار ايجانوۆا ءاننىڭ تۇساۋىن ۇلكەن ساحنادا قيعان ساتتەن باستاپ-اق تىڭدارمان جۇرەگىنە جول تاۋىپ, جوعارى سۇرانىسقا يە بولادى. ءانشى مەن ءاننىڭ ءبىرىن-ءبىرى تابۋى دا – قىزىق اڭگىمە. سول 1999 جىلدىڭ تامىز ايىندا زايسان كولىنىڭ كۇرشىم اۋدانىنا قارايتىن جاعاسىندا اقسۋات اۋىلىنىڭ تۋماسى, مارقۇم ءۋايىس سۇلتانعازين ەلۋ جاسقا تولعان مەرەيتويىن كەڭ اۋقىمدا اتاپ وتكەن-ءدى. ايتۋلى مەرەكەگە الماتىلىق ارتىستەرمەن بىرگە جانار ايجانوۆا قوناق بولىپ قاتىسادى.
وسى جيىندا جەرگىلىكتى ونەرپازدار اتىنان مەرەيتوي يەسىنە تارتۋ رەتىندە سازگەر ورالحان كوشەروۆ جۇرەك تۇكپىرىنەن شىمىرلاپ شىققان ءوزىنىڭ اندەرىن ورىنداپ بەرسە كەرەك. ولاردىڭ ىشىندە كوپشىلىكتىڭ, سونىڭ ىشىندە, اسىرەسە, جانار ايجانوۆانىڭ ەرەكشە ىقىلاسىن اۋدارعان «دوستارعا» ءانى بولادى. بۇل ءان ءانشىنىڭ باعىن جاندىردى, مەرەيى ءوسىپ, كوپشىلىكتىڭ كوزايىمىنا اينالدى.
