وسىنداي جاۋاپتى ىسكە ادام مەن تەحنيكا ءبولىپ, ۇلەس قوسىپ وتىرعان شارۋا قوجالىقتارى كوپتەن سانالادى. بۇل تالاپقا ءجۇردىم-باردىم قارايتىندار دا جوق ەمەس. جۋىردا بيىلعى ناۋقان اياسىندا «شيەلى ورمان جانە جانۋارلار دۇنيەسىن قورعاۋ جونىندەگى مەملەكەتتىك مەكەمەسى» كمم قىزمەتكەرلەرى جانە «ماقسات» شارۋا قوجالىعىنىڭ جۇمىسشىلارى اكتسيا ۇيىمداستىردى. وبلىس اكىمىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى سەرىك قوجانيازوۆ قاتىسقان اكتسيا بارىسىندا كانالدار مەن قاشىرتقىلاردان جيناعان 15 900 شاباق بايگەقۇم اۋىلدىق وكرۋگىندەگى حانقوجا سۋ ايدىنىنا جىبەرىلدى.
ىلە-شالا ارال-سىرداريا وبلىسارالىق باسسەيندىك بالىق شارۋاشىلىعى ينسپەكتسياسىنىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن جالاعاش اۋدانىنداعى بەگىمكول 15 000 شاباقپەن مولىقتى. بۇل رەتتە اۋداندىق ورمان شارۋاشىلىعى مەن جانۋارلار دۇنيەسىن قورعاۋ مەكەمەسى, «ستروي سەرۆيس» جشس وكىلدەرى, تابيعاتقا جاناشىر ەرىكتىلەر بەلسەندىلىك تانىتىپتى. بىرلەسكەن جۇمىس ارقاسىندا بيىلعى «شاباق قۇتقارۋ-2023» اكتسياسىنىڭ العاشقى ايىنداعى مالىمەت بويىنشا 1 ملن 654 مىڭ بالىق شاباعى سۋى تارتىلعان تاناپتا تۇنشىقپاي, ايدىندا ەركىن ءجۇزىپ ءجۇر.
– شاباق قۇتقارۋ باعىتىندا جۇمىس ىستەمەيتىن شارۋاشىلىقتار جوق ەمەس. تاپسىرىلعان ەسەپكە بايلانىستى مۇنداي شارۋاشىلىقتارعا ەسكەرتۋ بەرىلەدى. ەگەر ونى ەلەڭ قىلماسا, شارا قولدانامىز. بۇل – بارلىق شارۋا قوجالىقتارى ءۇشىن ورتاق تالاپ. كەيىنگى جىلدارى وسى ىسكە ەرىكتىلەر دە اتسالىسىپ ءجۇر, – دەيدى ارال-سىرداريا وبلىسارالىق باسسەيندىك بالىق شارۋاشىلىعى ينسپەكتسياسىنىڭ ءبولىم باسشىسى عابيت ەرماعامبەتوۆ.
ءوز الدىنا جەكە قۇرىلىم بولىپ اشىلعالى بەرى ارال-سىرداريا وبلىسارالىق باسسەيندىك بالىق شارۋاشىلىعى ينسپەكتسياسى تەحنيكا مەن جابدىقتان تاپشىلىق كورىپ وتىرعان جوق. الدا دا جەتىلدىرىلە تۇسەدى دەگەن ۇمىتتە. بىراق براكونەرلەرىڭىز دە جىل سايىن ءادىس-ايلاسىن جەتىلدىرىپ, جىمىسقى ارەكەتتەرىن جانداندىرۋعا كوشكەن. ينسپەكتورلار مەن تابيعاتتى قورعاۋ پوليتسياسى ماماندارىنىڭ ايتۋىنشا, سۋداعى تىرشىلىك يەلەرىن قۇرتاتىن قىرىپسال قۇرالدىڭ ءبىرى – ەلەكترقارماق. قولدان جاسالعان بۇل قۇرىلعى تەڭىزدىڭ اششى سۋىنا سالىنبايدى. ءتۇبى كورىنبەيتىندىكتەن اققان وزەنگە دە سالۋ ءتيىمسىز. سوندىقتان دا براكونەرلەر كول بەتىن تورۋىلدايدى. قۋاتى جوعارى قۇرىلعىمەن ۇرعاننان كەيىن سۋداعى ميكروورگانيزمدەر دە جويىلىپ كەتەدى. بۇل كولدەگى بالىق بىتكەن ازىعىنان ايىرىلادى دەگەن ءسوز.
بىراق بىزدە وسى قۇرىلعىنىڭ وراسان زيان كەلتىرەتىندىگىن, بالىقتىڭ وسىنىڭ سالدارىنان ولگەندىگىن انىقتاپ بەرە الاتىن مامان جوق. وسىدان دا ۇستالعان براكونەرلەردىڭ سوت الدىنا بارعاندا سۇتتەن تازا, سۋدان اق بولىپ شىعىپ جاتاتىن كەزى كوپ. ەلەكترقارماق تىكەلەي تۇسسە بالىقتى سەسپەي قاتىرادى. جانامالاي تيگەنننىڭ وزىندە ۋىلدىرىق شاشۋ قاسيەتىنەن ايىرىلادى. ەندى وسىنى سوت بيولوگيالىق ساراپتامادا دالەلدەۋ قيىن. بىزدە ساتۋعا تىيىم سالىنعان قىتاي اۋى دا ايدىنداعى بالىقتىڭ سيرەپ كەتۋىنە سەبەپ بولىپ وتىر.
– قارماقپەن ءار ادامعا 5 كيلوعا دەيىن اۋلاۋعا رۇقسات بار. بىراق سونى مىسە تۇتپاي, قىرىپ اۋلاپ, قاپقا توعىتاتىندار كوپ. توقپەن ۇرىپ, مايدا كوزدى تورمەن ءسۇزىپ وتكەن ايدىندا بالىق ازايماي قايتەدى؟ بىزدە بالىقتىڭ قۇنى قىمبات بولعانمەن, ونى بايلىق رەتىندە باعالاۋ كەمشىن بولىپ وتىر, دەيدى ءبولىم باسشىسى.
ۇكىمەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس, قىزىلوردا وبلىسىندا «بالىق شارۋاشىلىعىن دامىتۋدىڭ 2021-2030 جىلدارعا ارنالعان وڭiرلiك باعدارلاماسى» ازىرلەنگەن. باعدارلامادا 2030 جىلعا دەيiن 16 شاباق شارyاشىلىعى, 12 توعان شارyاشىلىعى قۇرىلىپ, 3 تۇيىق جۇيەلi سyمەن قامتاماسىز ەتy قۇرىلعىلارى iسكە قوسىلىپ, كولدە تاyارلى بالىق ءوسiرy شارyاشىلىقتارىنىڭ سانىن 55-كە جەتكiزy جوسپارلانىپ وتىر.
جالپى, بالىق شارۋاشىلىعى كورشىلەس تۇركىستان وبلىسىندا قارقىندى دامىپ كەلەدى. بىراق قىزىلوردالىق كاسىپكەرلەر دە قۇرالاقان ەمەس. ينسپەكتسياداعىلاردىڭ ايتۋىنشا قازىر وبلىستا 8 توعان شارۋاشىلىعى قۇرىلعان. جەرگىلىكتى ازاماتتار اراسىندا افريكالىق جايىن ءوسىرىپ, پايدا تاۋىپ وتىرعاندار بار. سۋ ايدىندارىندا شارباقتى بالىق شارۋاشىلىعىن دامىتۋعا دەن قويعاندار دا كەزدەسەدى. وتكەن جىلى وبلىستان 3575,7 توننا بالىق رەسەي, گەرمانيا, گرۋزيا, ليتۆا, پولشا, نيدەرلاند, ازەربايجان, ۆەنگريا, اۋستريا, چەحيا, فرانتسيا, قىتاي مەملەكەتتەرىنە ەكسپورتتالعان. الدا ونىڭ كولەمىن ارتتىرۋ جوسپارلانىپ وتىر. ىشكى ساۋدادا دا بالىق باعاسى بۇرىنعىدان جوعارى. سازاندى كيلوسى 1 500 تەڭگەنىڭ اينالاسىندا ساۋدالايسىز, اق امۋر مەن ءدوڭماڭدايدىڭ دا باعاسى وسى شامالاس.
جۋىردا وتكەن ارال ءوڭىرى بالىقشىلارىنىڭ VII سلەتىندە تەڭىزدەگى بالىق قورىن انىقتاپ, ناقتى ءوسۋ ديناميكاسىن تەرەڭ زەرتتەۋ قاجەتتىگى ءسوز بولدى. تەڭىز اۋقىمى 27 ميلليارد تەكشە مەتردەن 19 ميللياردقا ازايعان. بىراق بالىق اۋلاۋ ءليميتى ءالى بۇرىنعى كۇيىندە تۇر.
شىنىمەن دە وسى كۇنى ءناسىبىن تەڭىزدەن ايىرعان جۇرتتىڭ نازارى تۇسىڭكى. سەبەبى سالعان اۋىن مايلايتىن بالىق بۇرىنعىدان الدەقايدا ازايىپ كەتكەن. سۋ مارجانىن سۇزگەن جۇرتتىڭ وسى ماسەلەسىن سلەتتە كوتەرگەن ارال اۋدانىنىڭ اكىمى سەرىك سەرماعامبەتوۆ تۇيتكىلدى ماسەلەنىڭ كوزگە كورىنبەيتىن تۇستارىن اشىپ ايتتى.
– بۇگىندە زاڭسىز بالىق اۋلاۋدىڭ دەرەگى كوپ. وسىعان توسقاۋىل قويۋ باعىتىندا اۋدان اۋماعىندا بەلگىلەنگەن ورىندارىندا ارنايى سالماق ولشەيتىن تارازى مەن بەينە باقىلاۋ قوندىرعىلارىمەن جاراقتالعان بەكەت قويۋ جۇمىستارىن قولعا الا وتىرىپ, تەڭىز بايلىعىن ۇرلاپ جاتقانداردىڭ الدىن الۋ كەرەك. تابيعات پايدالانۋشىلار ءوز ۋچاسكەلەرىندە بالىق اۋلاۋمەن اينالىساتىن بارلىق جەكە تۇلعالاردىڭ زاڭ شەڭبەرىندە تىركەلۋىنە نازار اۋدارعانى ءجون. ال تەڭىزگە تۇسەر سۋدىڭ تاپشىلىعىن رەتتەۋ ءۇشىن 2005 جىلعا دەيىن جۇمىس ىستەگەن «ارال سۋ شارۋاشىلىعى» مەكەمەسىن قايتا قۇرۋدى ۇسىنامىز, – دەدى ول.
كىشكەنتاي عانا شاباقتان باستالعان اڭگىمەنىڭ سوڭى وسىنداي سوقتالى ماسەلەلەرگە اكەپ سوعادى. ايتپاقشى, جۋىردا «براكونەر – 2023» شاراسى باستالدى. وبلىستىق پوليتسيا دەپارتامەنتى تابيعات قورعاۋ ءبولىمىنىڭ اعا ينسپەكتورى, پوليتسيا پودپولكوۆنيگى جاسۇلان جاكياەەۆتىڭ ايتۋىنشا, شارا باستالعان 8 كۇننىڭ ىشىندە 17 اكىمشىلىك, 1 قىلمىستىق ءىس قوزعالعان. جالپى, جىل باسىنان بەرى تابيعاتتى قورعاۋ تالاپتارىن بۇزعاندارعا 33 قىلمىستىق ءىس قوزعالىپ, 497 اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق انىقتالعان.
– جاقىندا عانا 109 كيلو بالىقتى زاڭسىز اۋلاعان ازاماتتى ۇستادىق. ودان ءسال بۇرىن جارتى تونناسىن ارتىپ العاندار ۇستالعان. ءبارى ءبىرىنىڭ اۋزىنا ءبىرى تۇكىرىپ قويعانداي جۇمىسسىزدىعىن, بالا-شاعاسىن وسى ارقىلى اسىراپ وتىرعانىن ءسوز ەتەدى. ايتەۋىر, قىناداي قىرىلعان جاندىكتىڭ وبالىن ويلايتىندار از. ءبىر كۇندىگىن ويلاعاندار كوبەيگەن سايىن بالىق قورى ازايىپ بارا جاتىر, دەيدى پوليتسيا پودپولكوۆنيگى.
قۇنى قىمبات بولعانمەن باعاسى كەم بالىقتىڭ جايى وسىنداي. ونى قورعاۋدى بۇگىن كۇشەيتپەسەك, كۇنى ەرتەڭ بالىق ورنىنا بالدىر اۋلاپ قالۋىمىز ابدەن مۇمكىن.
قىزىلوردا
