تياناقتى ءىستىڭ جەمىسى

ەكونوميكادا وڭ ديناميكا بار

ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى الىبەك قۋانتىروۆ 9 ايلىق ەسەپتى كەزەڭدە ەل ەكونو­ميكاسىنىڭ ءوسۋ قارقىنى 4,7% بول­عانىن باياندادى. ناقتى سەكتورداعى وڭ ديناميكا – 3,7%, قىزمەت كورسەتۋ سالاسىندا 5,1%-دى قۇراعان. ءوسۋ قارقىنى جوعارى سالالار: قۇرىلىس – 12,6%, ساۋدا – 10%, سونداي-اق اقپارات پەن بايلانىس – 8,4%.

نەگىزگى كاپيتالعا سالىنعان ينۆەستي­تسيالاردىڭ ءوسۋ قارقىنى 12,1% بولعان. ينۆەستيتسيالار اعىنى ارتقان سالالار: كولىك جانە قويما – 59,4%, ساۋدا – 37,5%, ءبىلىم – 23,7%, اۋىل شارۋاشىلىعى – 12,9%, ونەركاسىپ – 8,2%, ونىڭ ىشىندە تاۋ-كەن ونەركاسىبى – 4,3%.

قاڭتار-تامىزدا رەسپۋبليكانىڭ سىرتقى ساۋدا اينالىمى 4,2%-عا ءوسىپ, 91,1 ملرد دوللاردى قۇرادى. ەكسپورت 51,2 ملرد دوللارعا جەتتى, ونىڭ ىشىندە وڭدەل­گەن تاۋارلار – 16,2 ملرد دوللار, يمپورت – 39,8 ملرد دوللار. جالپى, قازاق­ستاننىڭ وڭ ساۋدا بالانسى 11,4 ملرد دوللارعا تەڭ.

پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى – قار­جى ءمينيسترى ەرۇلان جاماۋ­باەۆ 9 اي­­دىڭ قورىتىندىسى بويىنشا مەم­لە­كەت­تىك بيۋدجەتكە 13,8 ترلن تەڭگە كىرىس تۇس­­كەنىن, ءسويتىپ جوسپار 97%-عا ورىن­دال­عانىن مالىمدەدى. رەسپۋب­ليكالىق بيۋد­جەت – 9,2 ترلن تەڭگەگە, جەرگىلىكتى بيۋد­جەت­تەر 4,7 ترلن تەڭگەگە تولىقتى. سول كەزەڭ­دە مەملەكەتتىك بيۋدجەتتىڭ شىعىس­تارى – 99,3%-عا, رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت­تىڭ شىعىستارى – 98,6%-عا, جەرگىلىكتى بيۋد­جەت­تەردىڭ شىعىستارى 99,5%-عا ورىندالدى.

ۇكىمەت باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, 9 اي­دىڭ قورىتىندىسى بويىنشا اباي, با­تىس قازاقستان, قىزىلوردا وبلىستارى مەن الماتى جانە شىمكەنت قالا­لارىن­دا بار­لىق نەگىزگى كورسەتكىشتىڭ ءوسۋى تىر­كەل­دى. قابىلدانعان شارالاردىڭ ناتيجە­سىندە ينفلياتسيا دەڭگەيى 11,8%-عا دەيىن تومەندەدى.

«جىل سوڭىنا دەيىن 2,5 اي ۋاقىت قالدى. ەكونوميكانىڭ بارلىق سالاسىندا ءوسۋ قارقىنىن ارتتىرۋ ءۇشىن ناقتى شارالار قابىلداۋ كەرەك», دەدى پرەمەر-مينيستر.

سونىمەن قاتار جاۋاپتى مەملەكەتتىك ورگاندار مەن اكىمدىكتەرگە ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارىنىڭ باعاسىن تۇراقتاندىرۋ جانە وتاندىق ازىق-ت ۇلىك ءوندىرىسىن ىنتالاندىرۋ بويىنشا جۇمىستى جالعاستىرۋ تاپسىرىلدى.

«شەتەلدىك جانە وتاندىق ينۆەستور­لاردى تارتا وتىرىپ, شيكىزاتتىق ەمەس سەكتورلاردا, ونىڭ ىشىندە وڭدەۋ ونەركاسىبى, اۋىل شارۋاشىلىعى, كولىك, لوگيستيكا, IT, تۋريزم جانە باسقا سالالاردا ينۆەستيتسيالىق جوبالاردى ىسكە اسىرۋدى جەدەلدەتۋگە باسا كوڭىل ءبولۋ كەرەك», دەدى ءا.سمايىلوۆ.

ۇكىمەت باسشىسى سونداي-اق شاعىن جانە ورتا بيزنەستى دامىتۋ ءۇشىن قولايلى جاعداي جاساۋ, كاسىپكەرلىك باستامالاردى قولداۋ, جاڭا جۇمىس ورىندارىن قۇرۋدى ىنتالاندىرۋ بويىنشا ءتيىستى شارالاردى ودان ءارى جالعاستىرۋ قاجەتتىگىن ايتتى.

گاز قۇرىلعىلارىن باقىلاۋ كۇشەيەدى

ۇكىمەت وتىرىسىندا جىلىتۋ ماۋ­سىمىن­داعى ءورت قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ شارالارى دا كۇن تارتىبىنە شىقتى. توتەنشە جاعدايلار ءمينيسترى سىرىم ءشارىپحانوۆتىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, حالىق­تى قورعاۋ دەڭگەيىن ارتتىرۋ جانە ورت­تەن كەلەتىن زارداپتى ازايتۋ ماقسا­تىن­دا بىرنەشە باعىت بويىنشا كەشەندى جۇمىستار جۇرگىزىلىپ كەلەدى.

ماسەلەن, كەزەكشى-ديسپەتچەرلىك قىز­مەتتەردىڭ جۇمىس ورىندارىن اۆتوماتتاندىرۋ ارقىلى ازاماتتارعا كومەك كورسەتۋ ۋا­قىتىن قىسقارتۋ بويىنشا شارالار قا­بىلدانىپ وتىر. اتاپ ايتقاندا, 95 مىڭ مۇم­كىندىگى شەكتەۋلى جاننىڭ تۇرعىلىقتى جەرى بويىنشا دەرەكتەر جينالعان. بۇل ءورت كەزىن­دە قوزعالىسى شەكتەۋلى ادامداردىڭ بولۋى تۋرالى اقپاراتتى قۇتقارۋشىلارعا اۆ­تو­ماتتى تۇردە جەتكىزۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.

سونىمەن قاتار حالىقتىڭ قاۋىپسىزدىك مادەنيەتىن ارتتىرۋ بويىنشا كەشەندى ءىس-شارالار ىسكە اسىرىلىپ جاتىر. بۇل اۋقىمدى ۇگىت-ناسيحات جۇمىستارى مەن رەيدتەر جۇرگىزۋدى قامتيدى. ماسە­لەن, وتكەن جىلى «جاتاقحانا» ءورت قاۋىپ­سىز­دىگى اكتسياسى كەزىندە 1,5 مىڭعا جۋىق جا­تاقحانا رەيدتىك ءىس-شارالارمەن قامتىلعان. بۇل جۇمىستىڭ تيىمدىلىگى وسى ساناتىنداعى عيماراتتارداعى ءورت سانىنىڭ 36%-عا جانە زارداپ شەككەن ادامدار سانىنىڭ 2,5 ەسەگە قىسقارۋىمەن راستالادى.

بۇگىنگى تاڭدا 300 مىڭنان استام ءۇي پروفيلاكتيكالىق جۇمىستارمەن قامتىلىپ, 800 مىڭعا جۋىق ازاماتقا نۇسقاۋ بەرىلىپ, 100 مىڭعا جۋىق زاڭ­بۇزۋشىلىق انىقتالدى. وتكەن جىلدار­داعىداي حالىقتىڭ الەۋمەتتىك وسال توپتارى مەن كوپبالالى وتباسىلاردىڭ تۇرعىن ۇيىنە باستى نازار اۋدارىلادى.

سونداي-اق گازدىڭ جانە جانۋ ونىم­دەرىنىڭ قاۋىپتى كونتسەنتراتسياسىن انىقتايتىن داتچيكتەردى ورناتۋ ءتيىمدى تاجىريبەگە اينالدى. جىلىتۋ ماۋسىمى قارساڭىندا 8 مىڭعا جۋىق جاڭا قۇرىلعى, 2016 جىلدان بەرى بارلىعى 193 مىڭعا جۋىق وسىنداي قۇرىلعى ورناتىلدى.

پرەمەر-مينيستر قىركۇيەك ايىندا الماتى وبلىسىندا 4 رەت گاز جارىلىسى بولعانىن, سونىڭ سالدارىنان 3 ادام قازا تاۋىپ, 12 ادام زارداپ شەككەنىن, اباي وبلىسىندا تۇرعىن ءۇي سەكتورىندا ورىن العان ورتتەردىڭ سانى 2 ەسەگە دەيىن ءوسىپ كەتكەنىن, ال شىعىس قازاقستان وبلىسىندا ورتتەن قازا تاپقانداردىڭ سانى ارتىپ وتىرعانىن اتاپ ءوتتى. ءوڭىر اكىمدەرى مارات سۇلتانعازيەۆ, نۇرلان ۇرانحاەۆ جانە ەرمەك كوشەر­باەۆ قابىلدانىپ جاتقان شارالار تۋرالى تۇسىنىكتەمە بەردى.

 ۇكىمەت باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, جىلىتۋ ماۋسىمى ەندى عانا باستالدى, الايدا ادامداردىڭ ورتتەن قازا تابۋ فاكتىلەرى قازىردىڭ وزىندە بار.

«جىل باسىنان بەرى تۇرعىن ءۇي سەكتورىن­داعى ءورت سانى – 14%-عا, ال قازا تاپقاندار سانى – 10%-عا وسكەن. اباي, الماتى, جامبىل جانە ۇلىتاۋ وبلىستارىندا ءورت وقيعالارى ءوسىپ وتىر», دەدى ول.

سونىمەن قاتار گاز باللوندارىنىڭ جارىلۋى دا جيىلەپ كەتتى. بيىل وسىنداي 72 وقىس جاعداي بولعان. ودان 119 ادام زارداپ شەگىپ, 17 ادام قازا تاپتى. جارىلىستاردىڭ نەگىزگى سەبەبى – گاز باللوندارىن پايدالانۋ كەزىندە قاۋىپسىزدىك تالاپتارىن ساقتاماۋ.

پرەمەر-مينيستر قازىرگى ۋاقىتتا گاز قۇ­رىلعىلارىن پايدالانۋ كەزىندە قاۋىپسىزدىك تالاپتارىنىڭ ساقتالۋىن باقى­لاۋ فۋنكتسيا­سى اكىمدىكتەرگە جۇك­تەلگەنىن ەسكە سالدى. اتاپ ايتقاندا, وڭىرلەردە گاز-تەحنيكالىق ينسپەكتسيالار قۇرىلعان.

«الايدا ولار ءالى كۇنگە دەيىن جۇمىس­تى ءتيىستى دەڭگەيدە ۇيىمداستىرا الماي وتىر. بۇل سالادا بىلىكتى ماماندار مەن قاجەت­تى جابدىقتار جەتىسپەيدى. وسىعان بايلا­نىستى, ءوڭىر اكىمدىكتەرى گاز-تەحنيكا­لىق ينسپەكتسيالاردىڭ وكى­لەت­تىكتەرىن كەڭەي­تۋ جانە ولاردى قام­تاماسىز ەتۋ بويىن­شا جۇمىس جۇرگىزۋى قاجەت. توتەنشە جاعداي­لار مينيسترلىگى ازاماتتىق قورعاۋ اكادە­ميا­سىنىڭ بازاسىندا وسى سالاعا ارنالعان كادرلاردى دايارلاۋ دەڭگەيىن ارتتىرۋ جونىندە شارالار قابىلداۋى كەرەك», دەپ اتاپ ءوتتى ءا.سمايىلوۆ.

سونداي-اق ەلىمىزدە جارامسىز گاز باللوندارىن قايتارماي جيناپ الۋ جانە ۋتيليزاتسيالاۋ ءتارتىبى رەتتەلمەگەنىنە نازار اۋداردى. ونىڭ ۇستىنە مۇنداي باللونداردى وزىمىزدە ءوندىرۋ ماسەلەسى دە ءالى كۇنگە دەيىن شەشىمىن تاپپاي وتىر. سول سەبەپتەن ونەركاسىپ جانە ەنەرگەتيكا مينيسترلىكتەرىنە وسى باعىتتاردا ءتيىستى شارالار قابىلداۋ تاپسىرىلدى.

پرەمەر-ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا, جۇرگىزىلگەن تالداۋ ناتيجەسى ءورت وقيعا­لارىنىڭ كوبىنە جەكە تۇرعىن ۇيلەر مەن قورا-جايلاردا ورىن الاتىنىن كورسەتىپ وتىر. وندا نەگىزىنەن ەگدە جاستاعى ادامدار مەن بالالار قازا تابادى.

وسىعان بايلانىستى ءا.سمايىلوۆ ۇيلەر­دە گاز داتچيكتەرىن ورناتۋ جۇمىس­تارىن جانە جەكە تۇرعىن ءۇي سەكتورىنا رەيدتەردى كۇ­شەي­تىپ, سونداي-اق ءورت قاۋىپسىزدىگى بويىنشا حالىقپەن پروفيلاكتيكالىق جۇمىستاردى جانداندىرۋ قاجەتتىگىن اتاپ ايتتى.

قورىتىندىلاي كەلە, ول ورتالىق جىلىتۋ جۇيەسىنە قوسىلماعان الەۋمەتتىك نىسانداردىڭ جۇمىسىن ەرەكشە باقىلاۋعا الىپ, قوعامدىق عيماراتتار مەن كوپپاتەرلى تۇرعىن ۇيلەردە ورناتىلعان قازاندىقتاردى سىرتقا شىعارۋ جۇمىستارىن اياقتاۋ قاجەت ەكەنىن ەسكەرتتى.

كوللەدج ستۋدەنتتەرىنىڭ شاكىرتاقىسى ەكى ەسەگە كوبەيەدى

ۇكىمەت وتىرىسىندا تەحنيكالىق جانە كاسىپتىك ءبىلىم بەرۋدى دامىتۋ ماسەلەلەرى دە كۇن تارتىبىنە شىقتى. وقۋ-اعارتۋ ءمينيسترى عاني بەيسەمباەۆتىڭ بايانداۋىن­شا, بۇگىندە 772 كوللەدجدە 531 مىڭ ستۋدەنت وقيدى. بۇل رەتتە كوللەدجدەردىڭ 85%-ى ەكونوميكا سالالارىنىڭ تەح­نيكا­لىق, اۋىل شارۋاشىلىعى جانە قىز­مەت كور­سەتۋ باعىتتارى بويىنشا كادر­لار دايارلايدى. مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ تاپسىرماسىن ورىن­داۋ اياسىندا 2025 جىلعا دەيىن جاستاردى سۇرانىسقا يە ماماندىقتارمەن 100% قامتۋ كوزدەلگەن. بيىلعى جوسپار كورسەتكىشى 80% دەڭگەيىندە ورىندالدى.

2025 جىلى مەملەكەتتىك تاپسىرىس كولەمىن 155 مىڭ ورىنعا دەيىن ارتتىرۋ جوسپارلانعان ەدى. ونىڭ 70%-ىن تەحني­كالىق ماماندىقتارعا باعىتتاۋ كوزدەلگەن. سونداي-اق 2027 جىلعا دەيىن 10 مىڭ ستۋدەنتكە ارنالعان جاتاقحانا پايدالانۋعا بەرىلەدى ەكەن.

مينيستر قازىرگى ۋاقىتتا جۇمىسقا ورنالاستىرۋ مىندەتتەمەسىمەن كاسىپورىن­داردىڭ تاپسىرىسى بويىنشا كادرلاردى ماقساتتى دايارلاۋ جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقانىن ايتتى. قازىر وسى باعىت بويىنشا 20 مىڭ ستۋدەنت ءبىلىم الۋدا, 2029 جىلى كورسەتكىشتى 80 مىڭعا جەتكىزۋ جوسپاردا بار.

سونىمەن قاتار بۇگىنگى تاڭدا 558 كوللەدجدە 72 مىڭنان استام ستۋدەنت دۋالدى وقىتۋمەن قامتىلعان. 2029 جىلى بۇل كورسەتكىشتى 160 مىڭ ادامعا جەتكىزۋ جوس­پارلانىپ وتىر. جالپى, وتكەن ەكى جىلدا 40 مىڭنان استام كوللەدج تۇلەگى 1,5 جىلعا دەيىنگى جۇمىس وتىلىمەن ەڭبەك نارىعىنا شىعۋعا مۇمكىندىك الىپتى.

ۇكىمەت باسشىسى ايتقانداي, دامى­عان ەلدەردە كادر دايارلاۋ جۇيەسىنە, ونىڭ ىشىندە كاسىپتىك تەحنيكالىق ءبىلىم بەرۋ ساپاسىن ارتتىرۋعا باسىمدىق بەرىلەدى. اتاپ ايتقاندا, بۇل ماسەلە بۇۇ دەكلاراتسياسىندا مىڭجىلدىق دامۋ ماقساتتارى رەتىندە ايقىندالعان.

پرەمەر-مينيستر جالپى الەمدىك تاجىريبە بويىنشا جاستاردىڭ ەڭبەك نارىعىنا ارالاسىپ, العاشقى ماماندىق الىپ شىعۋىنا مەملەكەت تاراپىنان كەپىل­دىك بەرىلەتىنىن ايتىپ ءوتتى. بۇل رەتتە ەكو­نوميكالىق جەتىستىگى دۋالدى وقىتۋ جۇيەسىنە نەگىزدەلگەن گەرمانيا مەملەكەتىن مىسالعا كەلتىرۋگە بولادى.

«بىزدە 9-سىنىپ تۇلەكتەرىنە كوللەدجدەردە تەگىن وقۋعا مۇمكىندىك بەرىلگەن. 3 جىل ىشىندە كادر دايارلاۋعا ءتيىستى مەملەكەتتىك تاپسىرىس كولەمى ۇلعايتىلدى. ەگەر بۇعان دەيىن كوللەدجدەردە بيۋدجەت ەسەبىنەن 95 مىڭ ستۋدەنت وقىسا, بيىل ولاردىڭ سانى 133 مىڭعا دەيىن ۇلعايتىلدى. ءبىز مەملەكەتتىك تاپسىرىستى بۇدان ءارى دە ارتتىرا بەرەتىن بولامىز», دەدى ءا.سمايىلوۆ.

سونىمەن قاتار پرەمەر-مينيستر بيىل كوللەدج ستۋدەنتتەرىنىڭ شاكىرتاقىسى 50%-عا كوبەيگەنىن, كەلەسى جىلى تاعى دا 50%-عا ۇلعايتۋ جوسپارلانىپ وتىرعانىن ايتتى. وسىلايشا, 2025 جىلعا قاراي شاكىرتاقى 2 ەسە ارتادى.

ايتىلعانداردى نەگىزگە العان ۇكىمەت باسشىسى وقۋ-اعارتۋ مينيسترلىگىنە مۇددەلى مەملەكەتتىك ورگاندارمەن, اكىمدىكتەرمەن جانە «اتامەكەن» پالاتاسىمەن بىرلەسىپ, تەحنيكالىق جانە كاسىپتىك ءبىلىم بەرۋدى جاڭعىرتۋ جونىندەگى جول كارتاسىن ازىرلەۋدى تاپسىردى.

«وندا كادرلارعا دەگەن سۇرانىستىڭ بولجامى جانە ءوندىرىس پەن ينفراقۇ­رىلىمنىڭ دامۋى ەسكەرىلىپ, سالالار بولىنىسىندە ءىس-شارالار كورىنىس تابۋعا ءتيىس», دەدى ول.

بۇلارمەن بىرگە, قىسقامەرزىمدى وقى­تۋعا مەملەكەتتىك تاپسىرىستى ءبولۋ, ونى ءبىر تەرەزە قاعيداتى بويىنشا ورنالاس­تىرۋ­دىڭ اۆتوماتتاندىرىلعان جۇيەسىن ازىر­لەۋ ماسەلەلەرىن پىسىقتاۋ قاجەتتى­گىن ايت­تى. سونداي-اق ۇلتتىق بىلىكتى­لىك جۇيە­سىنىڭ تسيفر­لىق پلاتفورماسىن جانە كول­لەدجدەردىڭ ءبىلىم بەرۋ باعدارلا­مالارى­نىڭ ءتىزىلىمىن ەنگىزۋدى جەدەلدەتۋدى تاپسىر­دى. وعان قوسا, جەتەكشى كوللەدجدەردى انىق­تاۋدى, كادرلاردى دايارلاۋ, بىلىكتىلىكتى ارت­تىرۋ جانە سەرتيفيكاتتاۋ بويىنشا سالا­لىق كلاستەرلەر قالىپتاستىرۋدى تاپسىردى.

«ولاردا جۇمىس بەرۋشىلەردىڭ سالا­لىق قاۋىمداستىقتارىنىڭ, بازالىق كاسىپ­ورىنداردىڭ, ءتيىستى كوللەدجدەردىڭ رەسۋرستارى بىرىكتىرىلۋى كەرەك. وسى ماقسات­تا مەم­لەكەتتىك كوللەدجدەردى زاماناۋي جابدىق­تارمەن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن «جاس مامان» باعدارلاماسىن ىسكە اسىرۋدى جالعاستىرۋ قاجەت», دەپ ءسوزىن تۇيىندەدى ۇكىمەت باسشىسى.