رەسۋرستىق ورتالىقتار: اتى بار, زاتى جوق

بۇگىندە ەلىمىزدىڭ ءار وڭىرىندە جاستارمەن جۇمىس ىستەيتىن 232 رەسۋرستىق ورتالىق بار. وندا شامامەن 3 مىڭنان اسا بەلسەندى جاس قىزمەت ەتىپ كەلەدى. بۇل ۇيىمداردىڭ باستى ماقساتى – جاستاردىڭ الەۋمەتتىك جانە تۇلعالىق دامۋىنا جاردەمدەسۋ, جاس­تار ۇيىمدارىنىڭ قىزمەتىنە قولداۋ كورسەتۋ. سونداي-اق جاستاردى جۇمىسقا تۇرۋعا دايىنداۋعا, تسيفرلىق ساۋاتىن ارتتىرۋعا, يننوۆاتسيالىق جانە كاسىپكەرلىك قىزمەتىن جانداندىرۋعا جاردەمدەسىپ, ولاردىڭ ومىرلىك ماڭىزدى داعدىلارىن دامىتۋ. ورتالىق ماماندارىنا جۇكتەلگەن تاعى ءبىر مىندەت جاستارعا پسيحولوگيالىق, كونسۋلتاتيۆتىك جانە زاڭ كومەگىن كورسەتۋ بولىپ سانالادى. الايدا دەپۋتات نارتاي سارسەنعاليەۆتىڭ سوزىنشە, قازىرگى تاڭدا ورتالىق جاستارى اركىمنىڭ بۇيرىعىمەن بوسقا سابىلىپ جۇرگەن كورىنەدى.

«قازاقتا «جاقسى جاستان شىعادى, تەمىر تاستان شىعادى» دەگەن اتالى ءسوز بار. بىراق ءبىز سول جاستاردىڭ قادىرىنە جەتە الماي كەلەمىز. جاستاردىڭ باسىن بىرىكتىرگەن جاستار رەسۋرستىق ورتالىعى دەگەن ۇيىم بار. اتى دارداي بولعانىمەن زاتى سونداي بولماي تۇر. قايسى وڭىرگە بارساق تا, الدىمىزدان شىققان جاستار جۇمىستا جۇيە جوق ەكەنىن, وزدەرىن جەرگىلىكتى بيلىك وكىلدەرى بىلگەنىنشە جۇمساپ, نەگىزگى جۇمىستارىنا جولاتپايتىنىن ايتادى. بىرىنشىدەن, جەرگىلىكتى اكىمدىكتەردىڭ بارىپ كەل, شاۋىپ كەل دەيتىن بۇيرىقتارى بىتەر ەمەس. ونىڭ ىشىندە جاستار رەسۋرس­تىق ورتالىعى قىزمەتكەرلەرىن جاستارعا قاتىسى جوق سانسىز مەرەكەلىك ءىس-شارا­لاردى ۇيىمداستىرۋعا, اۋلالاردى ارالاپ مونيتورينگ جاساۋعا, اكىمدىكتىڭ كۇندەلىكتى بىتپەيتىن بۇيرىقتارىن اتقارۋعا مىندەتتەيدى. اكىم قارالاردىڭ تاپسىرماسىمەن شاۋىپ جۇرگەن جاندار قاشان جاستاردىڭ ماسەلەسىمەن اينالىسادى؟ ەكىنشىدەن, جاستار رەسۋرستىق ورتالىعىنىڭ عيماراتى جوق. ولار اكىمدىكتىڭ ىشىندەگى ءار كابينەتتى پانالاۋعا ءماجبۇر. سايكەسىنشە, جەرگىلىكتى بيلىك جاس­تاردى قالاعانىنشا جۇمسايدى. بەلسەندى زامانداستارىمىز جاستار رەسۋرستىق ورتالىعىن مادەنيەت جانە اقپارات مينيسترلىگىنە بەكىتىپ بەرسە دەگەن ۇسىنىس جولدادى», دەدى ماسەلەنى توتەسىنەن قويعان دەپۋتات.

سونداي-اق ن.سارسەنعاليەۆ ەلىمىزدىڭ ەرتەڭى ءۇشىن جانىن سالىپ قىزمەت ەتىپ, تۇككە جەتپەيتىن تام-تۇم ايلىقتى قاناعات تۇتىپ, تۇرمىستىق تاۋقىمەت تارتسا دا تارتىنىپ قالمايتىن جاستاردىڭ مۇنداي ورتالىقتاردا تۇراقتاماۋىنىڭ باستى سەبەپتەرىن دە تارقاتىپ بەردى.

«جاستار ورتالىعىنداعى قىزمەت­كەرلەردىڭ ورتاشا جالاقىسى – 90 مىڭ تەڭگە. بۇدان الدەقايدا تومەن ايلىق الاتىن جاستار جەتكىلىكتى. بۇل قارجى قازىرگى قىمباتشىلىقتا تۇككە جەتپەيدى. اتالعان ايلىققا ءبىلىمدى, بىلىكتى جاستاردى قىزمەتكە اكەلىپ, «ەلدىڭ ەرتەڭى ءۇشىن جۇمىس ىستە, جاستارعا قىزمەت ەت» دەپ ۇندەۋ كەرەك. ارينە, وعان ءبىلىمدى ءارى بەلسەندى جاستار كەلىسپەيدى. سايكەسىنشە, جاستار رەسۋرستىق ورتالىعىندا ۇنەمى كادر اۋىسا بەرەدى. قازاق «سۋ اعادى, تاس قالادى, كارى كەتەدى, جاس قالادى» دەيدى. بۇيتە بەرسەك ەرتەڭ جاس­تارمەن جۇمىس ىستەۋگە كىم قالادى؟», دەدى نارتاي سارسەنعاليەۆ.

ۇكىمەتتىڭ 2022 جىلعا ارنالعان ءىس-قيمىل باعدارلاماسىن بەكىتۋ تۋرا­لى­ 2022 جىلعى 25 ساۋىردەگى №241 قاۋلى­سىندا جاستار رەسۋرستىق ورتالىعى قىز­مەتكەرلەرىنىڭ جالاقىسىن كوتەرۋ تۋرالى ۇسىنىس ايتىلعان ەدى. الايدا بۇل شەشىم تەك استانا, شىمكەنت قالالارى مەن قاراعاندى, اقمولا وبلىستارىندا ورىندالعان. ال قالعان وبلىستاردا قارجى تاپشىلىعىنا بايلانىستى ايلىق وزگەرمەگەن.

وسى ورايدا الماتى مەن اتىراۋ قالاسىنداعى جاستار رەسۋرستىق ورتالى­عىنىڭ قىزمەتكەرلەرىن اڭگىمەگە تارتتىق. اتى-ءجونىن اتاماۋدى وتىنگەن ولار ءبىر­اۋىزدان «جاستارعا جاردەمدەسەمىن» دەگەن ازاماتتار ول جاقتا جۇمىس ىستەمەيتىنىن العا تارتتى. ويتكەنى ايلىقتىڭ ءبىر اي ءومىر سۇرۋگە جەتپەيتىندىگىن, جۇمىستا قانداي دا ءبىر نورماتيۆ بەكىتىلمەگەنىن ايتىپ شاعىمداندى.

«جۇمىستىڭ ەڭ قىزاتىن كەزى – سايلاۋ, رەفەرەندۋم كەزى. بۇل كەزەڭدە قارجى بولىنەدى ءارى ناقتى قاي باعىتتا قىزمەت ەتەتىنىڭ ايقىن بولادى. جاستارعا ارنالعان كونتسەرت, سەنبىلىك سەكىلدى ءىس-شارالار ءبىزدىڭ قۇزىرەتىمىزدە, الايدا اكادەميك, عالىم كوز جۇمسا دا ورتالىق جاستارى بارىپ, قىزمەت كورسەتۋى ابەستىك دەپ ويلايمىن. ال جاستار نە كەڭسەسى, نە اقشاسى بولماعاندىقتان, جوعارىدان كەلگەن بۇيرىقتى ىستەپ جۇرە بەرەدى. مۇنداي ورتالىقتاردا كوپ جاعدايدا كوللەدج ءبىتىرىپ, جۇمىسقا ورنالاسا الماعان نەمەسە جوعارى وقۋ ورنىندا وقىپ ءجۇرىپ, قانداي دا ءبىر قىزمەتكە كوتەرىلۋدىڭ جولىن ىزدەگەن ستۋدەنتتەر جۇرەدى. ءبارى جاستاردىڭ قامىن كۇيتتەپ كەلەدى دەۋ قاتە. «وسى ورىندا تاڭنان كەش باتقانعا دەيىن وتىرىپ كەتسەم بولدى» دەپ ارمان-ماقساتسىز ۋاقىتىن زايا كەتىرىپ جۇرگەندەر دە بار. كەي ستۋدەنتتەر ورتالىققا كەلىپ, جەتەكشىلەرى جۇمساعان ءتۇرلى ءىس-شارالارعا بارىپ, ءبىرىن جىبەرمەي قاتىسىپ, قالا دەڭگەيىندە وتەتىن كونتسەرت, فەست, فورۋمدارعا تەگىن كىرۋگە مۇمكىندىك الادى. «اكتيۆيست» دەگەن اتاققا ماساتتانىپ, وقىپ جاتقان ماماندىعىنا زەيىن قويماي جۇرگەندەر دە جەتەرلىك», دەدى ولار.

ەندى ءبىر ءۇش جىلدى ارتقا تاستاساق, تاۋەلسىزدىك قارلىعاشتارى جاستار ساناتىنان شىعادى. بۇل كەزەڭدە ولار ءبىلىم الىپ, اجەپتاۋىر تاجىريبە جيناقتاپ, ءتىپتى اقىل توقتاتىپ تا ۇلگەرەدى. ءار ازاماتتىڭ ءوز تۇسىنىك-كوزقاراسى بارىن ەشكىم جوققا شىعارا المايدى. بىراق سول كوزقاراستى الەۋمەتتىك-تۇرمىستىق, مورالدىق, ءابسوليۋتتى-ماڭگىلىك, جالپىادامزاتتىق, ۇلتتىق, ماتەريالدىق, ساياسي, رۋحاني-ءدىني, مادەني, تاريحي سىندى تىزبەگى جالعاسا بەرەتىن قۇندىلىقتار ولشەمى قۇرايدى. دەمەك جاستار رەسۋرستىق ورتالىعىنداعى وسى وزەكتى ماسەلەلەر ولاردىڭ تۇلعالىق كوزقاراسى قالىپتاسۋىنا بەلگىلى ءبىر دەڭگەيدە اسەر ەتەدى.

«قوعامدىق جۇمىسقا ارالاسقان جاقسى. «ول – اكتيۆيست» دەگەن ماقتاۋعا مارقايعان دا كەرەمەت. بىراق... اكتيۆيست بولۋ ۋني­ۆەر­سي­تەت­تەگى ۋاقىتتىڭ, كۇش-جىگەردىڭ 20 پايى­­زىن عانا الۋعا ءتيىس», دەيدى جۋرناليست مار­عۇ­لان اقان. ونىڭ ايتۋىنشا, كەز كەلگەن­ جاس قال­عان 80 پايىز ۋاقىتىن بىلىمگە, دامۋعا, كىتاپ وقۋ­عا, تاجىريبەدەن وتۋگە, وقىپ جاتقان مامان­دىق­تىڭ­ يەسى بولىپ شىعۋعا جۇمساۋى كەرەك.

«التى جىل ۋنيۆەرسيتەتتە ءبىلىم العاندا التى قىردان اساتىن اتاق جيناعانىممەن, يەك استىندا كەلىپ تۇرعان ءبىلىم دەگەن باقتى جىبەرىپ الا بەردىم. جانىمداعى ادامدار وزدە­رى كوتەرىپ كەتەدى دەپ سەندىم. الايدا ۇلكەن قوعامعا شىققان كەزدە كەز كەلگەنى: «سەن كىم ەدىڭ؟» دەگەن سۇراقتى قويدى. «اكتي­ۆيسپىن» دەپ ايتقىڭ-اق كەلەدى, بىراق ول جاقتا «قۋىس كەۋدەلەرگە» ورىن جوق. ۋنيۆەر­سيتەتتىڭ ىشىندەگى اكتيۆيست بولاتىن ءومىردىڭ ءبارى دەرلىك كەيىنگى 30 جىل ىشىندەگى ستراتەگيالىق تۇردە قولدان جاسالعان يدەو­لوگيا. ول الەمدە سەنەن قۇرمەتتى, سەنەن مىقتى ادام بولمايدى. قاسىڭداعىلار ءۇنسىز ءبىلىم الىپ جاتقانىن بايقامايسىڭ. بايقايسىڭ, بىراق مويىندامايسىڭ. سەبەبى كوزگە تۇسكەن وبرازىڭدى ىشكى ەگوڭ ارقىلى قابىلدايسىڭ. اقىرىندا اكتيۆيست ءومىرىڭ نە جاعىمپاز بولۋعا تىكە اپارادى نەمەسە بەيتانىس قوعام ايىرىپ الادى.

ەندى نە ىستەۋ كەرەك؟ ءبىرىنشى, اكتيۆيست­ بولعاننىڭ ءجونى سول ەكەن دەپ ءوزىن-ءوزى باس­قاراتىن ۇيىمنىڭ ءوزىڭدى باسقارىپ الۋى­نا جول بەرمە. ەكىنشى, اتاق ەمەس, ابىروي جينا. «جۇرت ماقتاعاندى قىز جاقتاعان» دەپ دالاقتاما. اكتيۆيست بولعان ادام رەتىندە ايتايىن: قوعام ءۇشىن كەرەك ادام بولا العان شىعارمىن, بىراق ءوزىم ءۇشىن كەرەك كەزدە دالاعا كەتكەن 80 پايىز ۋاقىتتى اڭساپ كەتتىم. قىسقاسى, ءبىر جەرگە باستىق بولىپ باراتىن جولدى ىزدەمە. ەلمەن بىرگە ەڭبەك ەتىپ, سولاردان شىنايى ابىرويىڭمەن وزعانعا نە جەتسىن. ءدال قازىر 80% ۋاقىتتىڭ جەمىسىن 25-تەن كەيىن كورگىڭ كەلسە, جيناعان بۇكىل تاجىريبەڭدى جۇمىسقا سال», دەدى ءوزىنىڭ جەكە تاجىريبەسىمەن بولىسكەن جۋرناليست.

جاستار رەسۋرستىق ورتالىعى – قوعام تالابىنان قۇرىلعان ۇيىم. بىراق كەلەر جىلى رەسپۋبليكا بويىنشا بۇل ورتالىققا بولىنەتىن قارجىنى قىسقارتۋ جوسپارلانىپتى. سوندا 3 مىڭعا جۋىق جاس نە ىستەيدى؟