ء«دىن – ۇستاي الساڭ قاسيەتىڭ, ۇستاي الماساڭ قاسىرەتىڭ» دەگەن ءسوز قازىرگى قوعامنىڭ احۋالىن ايقىنداپ تۇر. ويتكەنى ءداستۇرلى ەمەس ءدىني اعىمداردىڭ بەلسەندى جۇمىسى حالىقتى ابدەن ابىگەرگە سالدى. وسى ورايدا مادەنيەت جانە اقپارات ءمينيسترى ءدىن تۋرالى زاڭنىڭ كەي نورماسى قايتا قارالاتىنىن مالىمدەدى.
«ماسەلە حالىقتىڭ دىندارلىعىندا ەمەس, ءدىني ساۋاتسىزدىعىندا. ءداستۇرلى ەمەس ءدىني اعىمداردىڭ ءداستۇرلى دىنمەن قاتار قانشالىقتى بەلسەندى جۇمىس ىستەپ جاتقانىن كورىپ وتىرمىز. ءدىن تۋرالى زاڭنىڭ جەكەلەگەن تارماقتارىن قايتا قاراۋ قاجەت. قولدانىستاعى زاڭنامادا ءتىپتى «دەسترۋكتيۆتى ءدىني اعىمدار» دەگەن ۇعىم جوق. قۇجاتتا قوعامدىق ورىنداردا نيحاب كيۋگە تىيىم سالىنۋى ىقتيمال. مەن مۇنداي تاجىريبەنى باسقا ەلدەردەن كورىپ ءجۇرمىن. ويتكەنى بۇل – ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك ماسەلەسى. زاڭعا وزگەرىستەر ەنگىزۋ نەمەسە جاڭا زاڭ جوباسىن ازىرلەۋ ءبىراز ۋاقىتتى قاجەت ەتەدى. الدىمەن جۇمىس توبى قۇرىلىپ, تۇزەتۋلەر تۇجىرىمداماسى تالقىلانادى, كەيىن زاڭ ۇكىمەتتىڭ زاڭ جوبالاۋ جۇمىستارىنىڭ رەەسترىنە ەنگىزىلەدى, سودان كەيىن عانا ءماجىلىس پەن سەناتقا جىبەرىلەدى. ارينە, تالقىلاۋعا, جان-جاقتى زەرتتەۋگە تەولوگتەر, ساراپشىلار مەن قوعامدىق ۇيىمدار, جۇرتشىلىق تارتىلادى. ءبىز ۋاكىلەتتى ورگان رەتىندە وسى باعىتتاعى جۇمىستاردى كۇشەيتىپ, زاڭنامالىق نورمالاردى قاتايتۋعا كۇش سالامىز», دەدى مينيستر.
مەملەكەت باسشىسى تاپسىرمالارىنىڭ ورىندالۋ بارىسى تۋراسىندا وتكەن بريفينگتە «ماسس-مەديا تۋرالى» زاڭ جوباسى دا تالقىلاندى. باق وكىلدەرى اراسىندا ءبىراز پىكىر تۋدىرعان قۇجات ءبىرىن قۋانتسا, ەندى ءبىرىنىڭ نارازىلىعىن تۋدىرعانى جاسىرىن ەمەس. اسىرەسە جۋرناليستەر اراسىندا ءباسپاسوز كارتاسىنا قاتىستى تۇسىنىسپەۋشىلىك تۋىندادى.
«ماسس-مەديا تۋرالى» زاڭدى جاساۋ قاجەت بولدى. ويتكەنى 1999 جىلى قابىلدانعان «باق تۋرالى» زاڭ مورالدىق تۇرعىدان ەسكىرگەن. 20 جىلدان استام ۋاقىت ىشىندە اقپاراتتىق سالا تولىعىمەن وزگەردى. زاڭعا ونداعان تۇزەتۋ ەنگىزىلدى, بىراق سوڭىندا جاڭا زاڭ جوباسىن ازىرلەۋ ماسەلەسى تۋىندادى. زاڭ جوباسى باق سۇراۋلارىن قاراۋ مەرزىمدەرىن قىسقارتۋ, شىعارماشىلىق گرانتتىق قارجىلاندىرۋعا كوشۋ, باق ماتەريالدارىنا تالاپ قويۋ مەرزىمىن بەلگىلەۋدى كوزدەيدى. وعان قوسا, جۋرناليستەردىڭ قۇقىقتارى تۋرالى ۇلتتىق بايانداما جاساۋ, ءباسپاسوز كارتاسى ارقىلى اككرەديتتەۋدى جەڭىلدەتۋ جايى دا بار. بۇل جاڭا وزگەرتۋلەر زاڭنامالىق جۇيەگە العاش رەت ەنگىزىلگەنىن اتاپ ءوتۋ ماڭىزدى. ءباسپاسوز كارتالارىن ەنگىزۋگە قاتىستى ايتار بولسام, بۇل تەتىك قولدانىستاعى اككرەديتتەۋگە بالاما رەتىندە ازىرلەنىپ جاتقانىن اتاپ وتەمىن. بۇل, ەڭ الدىمەن, جۋرناليستەردىڭ مەملەكەتتىك ورگاندارمەن ءوزارا ءىس-قيمىلىن جەڭىلدەتۋ ءۇشىن جاسالادى. ءبىز اقپاراتتىق تەحنولوگيالار عاسىرىندا ءومىر ءسۇرىپ جاتىرمىز جانە ولاردى جۋرناليستەردىڭ يگىلىگى ءۇشىن پايدالانۋ ورىندى. بۇل – سىزدەردىڭ جۇمىستارىڭىزدى جەڭىلدەتۋگە جاسالعان ءىس-ارەكەتتەر. سىزدەر تۋرالى ماعلۇمات, الىپ كەلەتىن تەحنيكالارىڭىزدىڭ ماعلۇماتىن ءباسپاسوز قىزمەتكەرلەرىنە قاعاز تۇرىندە ەمەس, پرەسس-كارتا ارقىلى جاساۋعا بولاتىن جەڭىلدەتىلگەن ءتۇرى. سونداي-اق ۆەدومستۆوارالىق كوميسسيا ساتىسىندا الىنىپ تاستالعان ەسكىرۋ تۋرالى نورما مەملەكەتتىك ورگاندارمەن بىرلەسە وتىرىپ, زاڭ جوباسىنا قايتا ەنگىزىلدى. ەسكىرۋ مەرزىمىن ءۇش جىل ەتۋ تۋرالى ايتىلىپ وتىر. بىراق مەن مينيستر رەتىندە مەدياقاۋىمداستىق ۇسىنعان بىرجىلدىق مەرزىمدى قولدايمىن», دەدى ايدا بالاەۆا.
مينيستر زاڭدى جىل سايىن تولىقتىرىپ وتىرۋدى قولدايتىنىن ايتتى. سونداي-اق تەلەراديوارنالاردا مەملەكەتتىك تىلدە حابار تاراتۋ قۇجات نەگىزىندە 50 پايىزدان 70 پايىزعا دەيىن ارتتىرۋ جوسپارلانىپ وتىرعانىن جەتكىزدى. ويتكەنى ەل حالقىنىڭ 80 پايىزدان استامى مەملەكەتتىك ءتىلدى مەڭگەرگەن. سوندىقتان بۇل ۇدەرىستى 2025 جىلدان باستاپ جىل سايىن 5%-عا ارتتىرۋ كوزدەلىپ وتىر.
ءباسپاسوز ءماسليحاتىندا مادەنيەت جانە اقپارات ءمينيسترى ەلىمىزدە كرەاتيۆتى يندۋستريانى دامىتۋعا ەرەكشە نازار اۋدارىلعانىن ايتتى. بۇگىندە وسى ماقساتتا ناقتى ءىس-شارالار قولعا الىنعان. اتاپ ايتقاندا, 2021-2025 جىلدارعا ارنالعان شىعارماشىلىق يندۋستريانى دامىتۋ تۇجىرىمداماسى بەكىتىلىپ, جۇزەگە اسىرۋ باستالىپ كەتكەن. ناتيجەسىندە, ەلدە 95 مىڭ ادام جۇمىسپەن قامتىلىپ, 32 مىڭ كاسىپكەردىڭ جۇمىسى جاندانعان. ودان بولەك, ءبىلىم بەرۋ, ساۋلەت جانە قالا قۇرىلىسى, ءىت سىندى سالالاردا 5-تەن استام جوبا قارجىلاندىرىلىپ, 70 ملن تەڭگەدەن استام جەكە ينۆەستيتسيا تارتىلعان. بىراق سوعان قاراماستان, سالا باسشىسى كرەاتيۆتى دامىتۋدى تەك پايدا ءۇشىن قاراستىرماۋ كەرەك ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
«بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ بايانداماسىنا سايكەس شىعارماشىلىق جانە مادەني سالالار قوعامىمىزدىڭ ينكليۋزيۆتى جانە تۇراقتى دامۋىمىزعا ايتارلىقتاي اسەر بەرەدى. ازاماتتاردىڭ ءال-اۋقاتىن ارتتىرۋعا, ءومىر ءسۇرۋ ساپاسى مەن وزىنە دەگەن سەنىمدىلىكتى قالىپتاستىرۋعا كوپ ۇلەسىن تيگىزەدى. سوندىقتان مەملەكەت باسشىسى وسى سالانى اۋقىمدى دامىتۋ ءۇشىن بارلىق جاعداي جاسالۋ قاجەتتىگىن ايتتى. ول ءوز جولداۋىندا شىعارماشىلىق يندۋستريانى قولداۋ بويىنشا جەكە شارالار كەشەنىن ازىرلەۋ, ونىڭ ىشىندە ءاربىر وبلىس ورتالىعى مەن ءىرى قالادا شىعارماشىلىق يندۋستريا ورتالىقتارىن قالىپتاستىرۋ, قاتىسۋشىلارعا ءوز ونىمدەرىن كوممەرتسيالاندىرۋ ماسەلەلەرى بويىنشا كومەك كورسەتۋ جونىندە ناقتى مىندەت قويدى. ءدال وسى سالاعا تىڭ سەرپىن بەرۋ ءۇشىن بىرقاتار زاڭنامالىق قۇجاتقا دا وزگەرىستەر ەنگىزۋ قاراستىرىلىپ وتىر», دەدى ول.
ايدا بالاەۆا ەلىمىزدەگى كينويندۋسترياعا دا توقتالدى. الەۋمەتتىك جەلىدە قىزۋ تالقىلانعان قازاقستاننىڭ الدا بولاتىن امەريكالىق «وسكار-2023» كينوسىيلىعىنا نەلىكتەن قاتىسپايتىنىن ءتۇسىندىردى. ايتۋىنشا, وتاندىق كارتينالار «وسكار» كينو سىيلىعىنا قاتىسۋ ءۇشىن ىرىكتەۋدەن وتە الماعان. مينيستر وسى سالاداعى مامانداردىڭ شىعارماشىلىق باستامالارى قولداۋ تاباتىنىن, الايدا بۇعان دەيىن تۇسىرىلگەن كارتينالاردىڭ نەبارى ءبىر پايىزى عانا پروكاتقا شىققانىن قوزعادى. سوندىقتان بۇل ماسەلە قايتا قارالاتىنىن مالىمدەدى. ءسوز اراسىندا ول كەز كەلگەن ءارتىس ساياساتتان تىس بولۋى كەرەگىن جانە ەلىمىزگە كەلگەن شەتەلدىك ونەر يەلەرى سوعىستى ناسيحاتتاماۋعا ءتيىس ەكەنىن ەسكە سالدى.
«جالپى, ارتىستەردىڭ ميسسياسى باسقا. ولار ساياسي ماسەلەلەرگە ارالاسپاۋى كەرەك, بۇل – مەنىڭ جەكە پىكىرىم. ونەر مەن مادەنيەتتە شەكارا جوق. ماسەلە كىم قولدايتىنى, كىم قولدامايتىنىندا ەمەس. ارتىستەردىڭ ءوز ءرولى مەن ميسسياسىن ءتۇسىنۋى جانە ونەر مەن ساياساتتى شاتاستىرماۋى ماڭىزدى. ونەر يەلەرى قوعامدى قازىرگىدەي قولدايتىندار, قولدامايتىندار دەپ بولىنبەۋى كەرەك. ارتىستەردىڭ ءبىرىنشى كەزەكتە ەلىمىزدىڭ زاڭىن قۇرمەتتەۋى ماڭىزدى. ءبىز قۇقىقتىق مەملەكەتتە ءومىر ءسۇرىپ جاتىرمىز, ءبىزدىڭ دە ءوز ۇستانىمدارىمىز بار, ەڭ باستىسى – حالقىمىزدىڭ تۇراقتىلىعى مەن بىرلىگىن ساقتاۋ», دەدى سالا باسشىسى.
ال كينوتەاترلاردا كورەرمەننىڭ شەتەلدىك فيلمدەردى مەملەكەتتىك تىلدە كورە الماۋىنا دۋبلياجداعى پروبلەمالار سەبەپ ەكەنىن العا تارتتى. بۇعان قوسا انيماتسيالىق فيلمدەردى دىبىستاۋمەن اينالىساتىن كومپانيالار بەلسەندى ەمەس كورىنەدى. ويتكەنى جىل باسىنان بەرى جاريالانعان ءۇش كونكۋرسقا بىردە-ءبىر كومپانيا قاتىسپاپتى.
«دۋبلياج – بايقاۋ اياسىندا جاسالاتىن دۇنيە. بيىل بىرنەشە رەت بايقاۋ جاريالادىق, وكىنىشكە قاراي, ءبىزدىڭ وندىرۋشىلەردى شەتەلدىك كومپانيالار تالاپقا ساي ەمەس دەپ تاپتى. ولاردا فيلم, مۋلتفيلم وندىرۋشىلەرى سۇرايتىن ناقتى سەرتيفيكات جوق. سالا وكىلدەرىمەن كەزدەستىم. ءبىز قازىر زاڭنامالىق وزگەرىستەر ەنگىزۋ ماسەلەسىن پىسىقتاپ جاتىرمىز, ولار كريتەريلەر بويىنشا كونكۋرسقا قاتىسا المايدى, بۇل باعىتتاعى جۇمىس كۇن تارتىبىندە تۇر. جالپى, جىل سوڭىنا دەيىن شەتەلدىك 5 انيماتسيالىق فيلم قازاقتىلدى كورەرمەنگە ۇسىنىلادى», دەدى مادەنيەت جانە اقپارات ءمينيسترى.
