الەم • 08 قازان, 2023

تورتكۇل دۇنيە كوز تىككەن نوبەل سىيلىعى

223 رەت
كورسەتىلدى
3 مين
وقۋ ءۇشىن

شۆەتسيا استاناسى ستوكگولمدە جانە نورۆەگيانىڭ وسلو قالاسىندا نوبەل اپتالىعى باستالدى. لاۋرەاتتار قازاننىڭ 2-سىنەن بەرى بىرتىندەپ انىقتالىپ جاتىر. بيىل بەيبىتشىلىك باعىتى بويىنشا نوبەل سىيلىعى 351 ۇمىتكەردىڭ اراسىنان يراندىق قۇقىق قورعاۋشىعا بۇيىردى. الەمدەگى ەڭ بەدەلدى سىيلىقتىڭ وزگە سالالارىندا كىم ۇزدىك دەپ تانىلدى؟

تورتكۇل دۇنيە كوز تىككەن نوبەل سىيلىعى

نورۆەگيالىق نوبەل كو­مي­تەتى تەگە­ران­داعى ەۆين تۇر­مەسىندەگى نارگيز ءمو­حام­ما­ديدى بەيبىتشىلىك بويىنشا نوبەل سىيلىعىنا لايىقتى دەپ ۇيعاردى. لاۋ­رەات 2016 جى­لى ءولىم جازاسىن الىپ تاس­­تاۋ­دى جاقتايتىن قۇقىق قور­عاۋ قوزعا­لى­سىن باسقارعانى ءۇشىن ءوز ەلىندە 16 جىلعا باس بوستاندىعىنان ايىرىلعان ەدى. 2020 جىلى بوساتىلعانىمەن, 2021 جىلدىڭ سوڭىنا قاراي قايتادان تۇرمەگە قامالعان.

كىل مىقتىلاردى شۆەتسيا كورولدىك عىلىم اكادەمياسى, شۆەتسيا اكادە­مياسى, كارولين ينستيتۋتى جانە نور­ۆە­گيالىق نوبەل كوميتەتى التى ءتۇرلى سالا بويىنشا تاڭدايدى. سىي­لىق فيزي­كا, حيميا, ادەبيەت, مەديتسينا, ەكونوميكا جانە بەيبىتشىلىك بويىنشا ەڭ تابىستى دەپ تانىلعان تۇلعالارعا نەمەسە ۇيىمدارعا بەرىلەدى.

بيىل فيزيكا سالاسىندا نوبەل سىي­لىعى اتومدار مەن مولەكۋلالارداعى ەلەك­ترون­داردى زەرتتەگەن عالىم­دار­عا بۇيىرعان. وگايو ۋني­ۆەر­سيتەتىنەن (اقش) پەر اگوس­تيني, ماكس پلانك ينس­تي­­تۋتى­نان فەرەنتس كراۋس جانە ميۋن­حەندەگى ليۋدۆيگ-ماك­سيميليان ۋنيۆەر­سيتەتىنەن (گەرمانيا) جانە لۋند ۋنيۆەر­سيتەتىنەن (شۆەتسيا) ەنن ل-يۋلە نوبەل سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتتارى اتاندى.

ال فيزيولوگيا نەمەسە مەديتسينا بويىنشا حالىقارالىق سىيلىق ماجار بيوحيميگى مەن امەريكالىق ازاماتقا پاندەميا كەزىندە «Pfizer» جانە «Moderna» ۆاكتسينالارىن جاساۋعا سەپ بولعان تەحنولوگياسى ءۇشىن بەرىلگەن.

«كاتالين كاريكو مەن دريۋ ۆايسمان­نىڭ اشقان جاڭا­لىقتارى 2020 جىلدىڭ باسىن­داعى پاندەميا كەزىندە COVID-19-عا قارسى ءتيىمدى مرنق ۆاكتسينالارىن جاساۋدا شەشۋشى ءرول اتقاردى», دەدى نوبەل كوميتەتى.

ادەبيەت بويىنشا نوبەل سىيلىعىن نورۆەگ جازۋشىسى يۋن فوسسە الدى. ماراپات اۆتوردىڭ شىعارمالارىندا سويلەۋ قۇقىعىنان ايىرىلعان ادامدار­دىڭ ىشكى داۋىسىنا ەرەكشە نازار اۋداراتىنى ءۇشىن ۇسىنىلعان. ونىڭ ەڭ العاش 1983 جىلى «قىزىل, قا­را» پروزاسى كوپشىلىككە جول تارتقان. بۇگىندە رومان­دارى الەمنىڭ بىرنەشە تىلىنە اۋدا­رىلعان. تەاتر ساراپ­شىلا­رىنىڭ سوزىنشە, فوسسە شىعار­مالارىنىڭ سيۋجە­تىن كەيىپ­كەرلەردىڭ كۇشىنە ەمەس, وزىنە سەنىمسىزدىگى, ولىمنەن قورقۋى, كۇماندانۋى سىندى ءالسىز تۇستارىنا نەگىزدەپ قۇرايدى.

«فوسسە – ەۋروپا تەاتر­لارىندا ەڭ سۇرانىسقا يە دراماتۋرگتەردىڭ ءبىرى. ونىڭ مودەرنيزمگە جاقىن تۋىندىلارى, ادام­نىڭ ىشكى ۇرەيىنە نەگىزدەلگەن پەسالارى تانىمال بولۋىنا ىقپال ەتتى», دەدى نوبەل كوميتەتىنىڭ ادەبيەت باعىتى بو­يىنشا توراعاسى اندەرس ولسسون.

كۆانتتىق نۇكتەلەردى اشۋعا جانە سين­­تەز­دەۋگە قاتىسقان ءۇش عالىم حيميا سا­لا­سى بويىنشا ۇزدىك دەپ تانىلدى. وسى­­­لايشا, نوبەل سىيلىعىن امەريكا عا­لىم­­دارى مۋنگي باۆەندي, لۋيس بريۋس جانە رەسەيلىك الەكسەي ەكيموۆ الدى.

ەندى ەكونوميكا بويىنشا سىيلىق بۇگىن بەلگىلى بولادى. سالتاناتتى ماراپاتتاۋ ءراسىمى ءداستۇر بويىنشا نوبەل ومىردەن وتكەن كۇنى 10 جەلتوقساندا ۇيىمداستىرىلادى. سىيلىقاقى سوماسى 11 ميلليون شۆەد كرونىن قۇرايدى.

 

سوڭعى جاڭالىقتار