مەكتەپتە نەنى وقىتپايدى؟

جىل باسىندا مەكتەپكە دەيىنگى, ورتا, تەحنيكالىق جانە كاسىپتىك ءبىلىم بەرۋدى دامىتۋدىڭ 2023-2029 جىلدارعا ارنال­عان تۇجىرىمداماسى بەكىتىلدى. تۇجىرىم­داما وقۋ باعدارلاماسىن جەتىلدىرۋ­گە باعىتتالعان. ياعني قوسىمشا پاندەر ەنگىزىلەدى, باعدارلامالار جاڭارادى. بىراق كوكەيدە ءبارىبىر «جاڭارعان وقۋ باعدارلاماسى وقۋشىدان ناتيجە شىعارا ما, جۇيەنى وزگەرتە مە؟» دەگەن ساۋال تۇرادى.

قازىر ءبىلىم سالاسىنداعى كەيبىر وزگە­رىستەردى جاڭادان اشىلىپ جاتقان جەكەمەنشىك مەكتەپتەردەن عانا بايقاۋعا بولادى. جەكەمەنشىك مەكتەپتە نەگىزگى پاندەردەن وزگە سىني پايىم, كوشباسشىعا ءتان ماشىقتاردى دامىتۋ, شەشەندىك ونەر, روبوتتەحنيكا, ستارتاپ سىندى قوسىمشا پاندەر ەنگىزىلە باستادى. سونداي-اق سالالىق باعىتتاعى مەكتەپتەر اشىلىپ جاتىر.

ساراپشى مامانداردىڭ ايتۋىنشا, جالپى مەكتەپتەردە دە وقۋشىنى سىني ويلاۋعا, اقپاراتتى ساراپتاۋعا, سۇراق قويۋعا ۇيرەتۋ كەرەك. كاسىبي ومىردە نەگىز بولاتىن اكادەميالىق ءبىلىم بەرىپ, عىلى­مي سانا قالىپتاستىرعان ءجون. سونىمەن قاتار وقۋشىلاردىڭ الەۋمەتتىك ماشىعىن جەتىلدىرىپ, ءبىر-بىرىمەن بايلانىس ورناتا بىلۋگە, ماسەلەلەردى ءوز بەتىنشە شەشۋگە داعدىلاندىرۋدى دا قوسا ۇيرەتۋ قاجەت.

مەكتەپتە وقۋشىلاردىڭ شى­عار­ماشىلىق قابىلەتىن شىڭ­داۋ دا اسا ماڭىزدى. ويتكەنى شىعارماشىلىق سانا بالاعا قىزىعۋشىلىعىن تابۋعا جانە جەكە تۇلعا بولىپ قالىپتاسۋعا كوپ كومەكتەسەدى. «تاربيەسىز بە­رىل­گەن ءبىلىم – ادامزاتتىڭ قاس جاۋى». سوندىقتان وقۋشىلاردىڭ بويىنا ادالدىق, جاۋاپكەرشىلىك, قور­شاعان ورتاعا, اينالاعا قۇر­مەت­پەن قاراۋ قۇندىلىعىن سى­ڭىرۋ­گە ءمان بەرۋ كەرەك.

قازىر وقۋشىلاردىڭ كوبى مەك­تەپتى بىتىرگەن سوڭ كىم بولا­رىن, قايدا بارارىن بىلمەي داع­دارادى. ۇلتتىق بىرىڭعاي تەستىلەۋدە باعى جانسا, ۇپايى ءبىلىم گرانتىنا جەتكەن مامان­دىق­قا ءوزى تۇسىنبەسە دە تۇسە بەرەدى. ماماندىعى بويىن­شا جۇمىس ىستەمەيتىن جاستار­دىڭ كوبەيۋى دە تۇپتەپ كەلگەندە مەكتەپتىڭ وسال جۇيەسىنەن. سوندىقتان ساراپشى ماماندار وقۋشىعا نارىقتى ءتۇسىندىرۋ, نارىقتاعى باسەكەنى كورسەتۋ جانە سول باسەكەگە دايىن بولۋعا ۇيرەتۋ قاجەت ەكەنىن ايتادى. سون­داي-اق بالانىڭ فيزيكالىق, پسيحو­لو­گيال­ىق ساۋلىعى دا مەكتەپتەگى ءبىلىم­نىڭ اجىراماس ءبىر بولىگىنە اينالۋعا ءتيىس.

حالىقارالىق PISA زەرتتەۋ ورتالى­عى­نىڭ 2018 جىلعى دەرە­گىن­شە, ەلىمىزدىڭ وقۋشىلارى ءبىلىمىن پايدالانا الۋ بو­يىنشا 79 ەلدىڭ اراسىندا 69-ورىندا تۇر. شىنىندا بۇل – وتە ناشار كورسەتكىش. ال كاسىپتىك باعدار بەرۋ مامانى دياس اسانوۆ بۇل مەك­تەپتە ۇيرەتىلۋى كەرەك ماڭىز­دى ءبىلىم ەكەنىن ايتادى.

«ەڭ باستىسى, وقۋشىعا ەركىن وي­لاۋدى ۇيرەتۋ كەرەك. ەكىن­شى ماق­سات قويۋدى جانە العان ءبىلى­­مىن شىنايى ومىردە ىسكە اسى­رۋعا ۇيرەتۋ كەرەك. بىراق وسى تۇستا ەسكەرەتىن ءبىر نارسە بار. ءبىز قازىر ءبارىمىز «بالاعا نە بەرۋ كەرەك, بالاعا نە ۇيرەتۋ كەرەك؟» دەپ قانا ويلايمىز. بىراق بالاعا ءبارىن ۇيرەتەتىن, باعدار بەرە­تىن مۇعالىم ەكەنىن ۇمىتىپ كەتەمىز. سوندىقتان مەملەكەت بولسىن, باسشىلىق بولسىن, تالاپتى مۇ­عا­لىمگە قويۋ كەرەك, نازارى مۇعالىمدە بولۋى كەرەك. مۇعا­لىم­نىڭ كاسىبيلىگىن ارت­تىر­ساق, ولاردى جاقسى دايار­لاساق, جۇيەنى رەت­تەۋگە بولادى. بالاعا عانا تا­لاپ قويا بەر­سەك, اكادەميالىق ساۋاتتىلىق تا, فۋكتسيونالدىق ساۋاتتىلىق تا قالىپ­تاس­پاي­دى. ايتىلىپ جاتقان ماسەلە­لەردىڭ ءبارى بوس اڭگىمە بولىپ قالادى. ياعني كوپ نارسە مۇعالىمگە بايلانىستى», دەيدى دياس اسانوۆ.

ءبىلىم ساپاسى ءسوز بولعاندا, اسىرەسە ءبىر سىنىپتا 30-35 بالادان وتىراتىن, جالپىلاما ءبىلىم بە­رەتىن مەملەكەتتىك مەكتەپ­تەر­دى ايتامىز. الايدا «Steppe & WORLD Publishing» باس ديرەكتورى نازگۇل قوجابەكتىڭ پىكىرىنشە, تەرەڭدەتىپ وقىتاتىن ارناۋلى مەكتەپتەردە دە ءبىلىم ساپاسى ءماز ەمەس.

«مەنىڭ بالالارىم جالپى ارناۋلى ءبىلىم بەرەتىن مۋزىكا مەك­تەبىندە وقيدى. ۇلكەن ۇلىم مەكتەپتى ءبىتىرىپ, جوعارى وقۋ ور­نىنا ءتۇستى. قازىر كونسەرۆاتو­ريا­­دا حالىقارالىق دەڭگەيدە مۋزى­كانت­تارمەن بايلانىس ورناتا باس­تادى. ورتامەن ارالاستى. وسى كەزدە ارناۋلى مۋزىكالىق ءبىلىم بەرەتىن مەكتەپتەردىڭ وزىن­دەگى مۋزىكادان ءبىلىم بەرۋ باعدار­لا­ما­سىن­داعى كەمشىلىكتەرى كورىنە باس­تادى. سونىڭ بارلىعىن كور­گەن سوڭ بالام ماعان: «ەشتەڭە ۇي­رەت­پەيدى ەكەن عوي بىزگە», دەپ كەلدى. ەندى جالپى مۋزىكانىڭ سولفەدجيوسى بار, گارمونياسى بار, ارناۋلى پاندەرى بار. بىراق جالپى مەكتەپتە مۋزىكا تۋرالى بالاعا تولىق قام­تىلعان تۇسىنىكتى بەرمەيدى ەكەن. سودان ۇققانىمىز, بىزدە ءبىلىم سالاسىندا جە­تىلدىرەتىن نارسەلەر كوپ, ۇيرەتەتىن نار­سەلەر جەتەرلىك. جال­پى مەكتەپتەردە مۋزىكا تۋرالى ءبىر تولىق تۇسىنىكتەردى بەرە­تىن ادەبيەت تە جوق. ال قازاق تىلىندە مۋزىكا ادەبيەتى مۇلدە وقىتىلمايدى. مۋزىكا تاريحى, الەم مۋزىكاسىنىڭ تاريحى قازاق تىلىندە مۇلدە وتكىزىلمەيدى. ءبارى ورىس تىلىندە», دەيدى ن.قوجابەك.

ءبىلىم ساپاسىن ارتتىرۋدا ادام قۇقىعى ماسەلەسى دە وتە ماڭىزدى. وكىنىشكە قاراي, مۇنداي ءبىلىم بەرۋ باعدارلاماسى جالپى مەكتەپتەردىڭ ەشقايسىسىندا جوق. عالىم, زاڭگەر, «Street Law Kazakhstan» بالالاردى زورلىق-زومبىلىقتان جانە كيبەربۋللينگتەن قورعاۋ جونىندەگى ءبىلىم بەرۋ جوباسىنىڭ ۇيلەستىرۋشىسى حاليدا اجىعۇلوۆانىڭ پىكىرىنشە, قۇقىقتىق ساۋات – ءبىلىم بەرۋدىڭ مىندەتتى ءبىر بولىگى.

ء«بىز بالالاردىڭ قانداي بول­عانىن قالايمىز؟ مىسالى, ەلى­مىز­دە مەكتەپ بىتىرگەننەن كەيىن بالا قانداي بولادى؟ جەكە ءوزىم ەلى­مىزدىڭ ءاربىر ازاماتىندا, مەك­تەپ تۇلەگىندە جوعارى قۇقىق مادەنيەتى بولۋى كەرەك دەپ ەسەپتەيمىن. ماسەلەن, اي­نا­­لامداعى ادامداردىڭ جاق­سى بولعانىن, مادەنيەتى جو­عا­رى بول­عا­نىن قالايمىن. جا­نىم­دا جۇرگەندەر ىشپەيتىن, توبە­لەس­پەي­تىن, ايقاي-شۋ شىعار­مايت­ىن, مەنى قۇرمەتتەيتىن بولسا ەكەن دەيمىن. سوندىقتان دا قۇقىق مادەنيەتىن ەنگىزۋىمىز كەرەك. شەتەلدە ءار بالاعا ءوز قۇقىعى بار ەكەنىن عانا ەمەس, تابيعاتتىڭ دا, فلورا مەن فاۋنانىڭ دا قۇقىعى بار ەكەنىن تۇسىندىرەدى. جالپى, قۇ­قىقتىق مادەنيەت ماسە­لە­سىن 2019 جىل­دان بەرى قوز­عاپ ءجۇر­مىن. مىسالى, بىزدە بالا­لار وزدەرىنىڭ قۇقىعىن بىل­مەي­دى. ولار وزدەرىن قورعاي المايدى. مەكتەپتە دە زورلىق-زوم­بى­لىق­تان زارداپ شەگەدى, ۇيدە دە زيانىن تارتادى. زورلىق-زومبىلىق اسىرەسە ۇيدەن باس­تالادى. سودان كەيىن مەكتەپكە كوشەدى, مەكتەپتەن دالاعا, كوشەگە شىعادى دا, سولاي جالعاسا بەرەدى. مەنىڭ ويىمشا, بالالاردى ەشكىم ۇرا المايتىنىن, ەشكىمنىڭ ون­دايعا قۇقىعى جوق ەكەنىن 1-سىنىپتان باستاپ ءتۇسىندىرۋىمىز كەرەك جانە ولارعا باسقا ادامنىڭ دا وسىنداي قۇقىعى بار ەكە­نىن ءارى ونى قۇرمەتتەۋ كەرەگىن ۇيرەتۋ ماڭىزدى», دەيدى ح.اجىعۇلوۆا.

جوعارىدا اتاپ وتكەن تەحني­كالىق جانە كاسىپتىك ءبىلىم بەرۋدى دامىتۋدىڭ 2023-2029 جىلدارعا ار­نالعان تۇجىرىم­دا­ماسى – ما­ڭىزدى قۇجات. ويتكەنى مەك­تەپ­تەردىڭ دامۋىنا ءمان بەرۋ – ەل بو­لاشاعىنا قاتىستى ءىس. ى.التىن­سارين اتىن­داعى ۇلتتىق ءبىلىم اكادەمياسى ورتا ءبىلىم مازمۇنى ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى سەيفوللا سمايىلوۆتىڭ اي­تۋىنشا, تەحنيكالىق جانە كا­سىپ­تىك ءبىلىم بەرۋدى دامىتۋدىڭ 2023-2029 جىلدارعا ارنالعان تۇجىرىمداماسىندا ءبىلىم سا­پاسىن كەزەڭ-كەزەڭىمەن كوتەرۋ جوس­پار­لانعان.

«جوسپارعا سايكەس وقۋلىق­تار­دىڭ ساپاسىن ارتتىرۋ, ورتا ءبىلىم بەرۋدە ەلەكتروندى وقۋ­لىق­تار مەن وقۋ-ادىستەمەلىك كە­شەندەردى ازىرلەۋ, ساراپتاۋ, بالا­لار­دىڭ قاۋىپسىزدىگى, ولاردىڭ قۇ­قىقتارى مەن مۇددەلەرىن قور­عاۋ, جاستاردى وقۋعا جانە ەڭ­بەك نارىعىنا ينتەگراتسيالاۋ, ءبىلىم بەرۋدى تسيفرلاندىرۋ, ءبىلىم الۋشىلاردىڭ جالپىادامزاتتىق قۇندىلىقتارى مەن ەموتسيونالدى ينتەللەكتىسىن دامىتۋ جۇ­مىس­تارى اتقارىلادى. سونىمەن قاتار قوسىمشا ءبىلىم بويىنشا ءتۇرلى پاندەر وقىتىلاتىن بولادى. ءارى 2029 جىلعا دەيىن مەكتەپتەر جىلدام ينتەرنەتپەن تولىق قامتاماسىز ەتىلەدى», دەيدى س.سمايىلوۆ.

جوسپارعا سەنسەك, جوبا جاقسى. 2029 جىلعا دەيىن ولقىلىقتىڭ ورنى تولادى, ءبىلىم ساپاسى جاق­سا­رادى. ءيا, مەكتەپتەگى جۇيە وزگەر­مەي, مەملەكەتتىڭ دامۋى قيىن. سون­دىقتان تۇجىرىمدامانى جۇزە­گە اسىرۋدا ساراپشىلاردىڭ ايتقان پىكىرلەرى ەسكەرىلۋى قاجەت-اق.