دەرەۋ تەگىن مەديتسينالىق كومەكتىڭ كەپىلدىك بەرىلگەن كولەمىنىڭ تىزبەسىنە ۇڭىلدىك. وعان ءۇندىستاندا شىعارىلعان «لاتانوپروست» كوز تامشىسى ەنگىزىلگەن ەكەن. بۇل پرەپاراتقا پەتروپاۆلداعى ءدارىحانالاردا 3 250 تەڭگەدەن 3 750 تەڭگەگە دەيىنگى باعا بەلگىلەنىپتى. ال بىزگە مۇڭىن شاققان زەينەتكەر ساتىپ الىپ جۇرگەن رۋمىنيانىڭ «دورزوپت» ءدارىسىنىڭ باعاسى 4 090-4 940 تەڭگە ارالىعىندا ەكەن. «دارىگەر وسى ءدارى تيىمدىلەۋ دەگەن سوڭ, قىمباتتىعىنا قاراماي, سونى الىپ ءجۇرمىن. دەنساۋلىقتان ەشتەڭەنى ايامايسىڭ عوي», دەيدى ول.
وسى ورايدا دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىن دامىتۋدىڭ 2016-2019 جىلدارعا ارنالعان «دەنساۋلىق» مەملەكەتتىك باعدارلاماسىندا امبۋلاتوريالىق دەڭگەيدە دارىلىك زاتتاردىڭ بەلگىلەنگەن شەكتى باعاسى مەن ولاردىڭ قىمبات تۇراتىندارىنىڭ باعاسىنىڭ اراسىنداعى ايىرمانى بىرلەسىپ تولەۋ ارقىلى حالىقتىڭ نەعۇرلىم ساپالى پرەپاراتتاردى تاڭداۋ مۇمكىندىگىن قامتاماسىز ەتۋ كوزدەلگەنى ويىمىزعا ورالدى. ال 2018 جىلعى 28 جەلتوقساندا قابىلدانعان «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ ماسەلەلەرى جونىندەگى كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ ارقىلى «حالىق دەنساۋلىعى جانە دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسى تۋرالى» كودەكسكە ەلىمىزدە تەگىن مەديتسينالىق كومەكتىڭ كەپىلدىك بەرىلگەن كولەمى اياسىندا جانە مىندەتتى الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ جۇيەسىندە قىمبات تۇراتىن دارىلىك زاتتار مەن مەديتسينالىق بۇيىمدار قۇنىن بىرلەسىپ تولەۋ قاعيداتىن ەنگىزۋ تۋرالى ارنايى نورما ەنگىزىلگەن. وسىلايشا, ءارتۇرلى ناۋقاسى بار ازاماتتار كوپتەن كوتەرىپ جۇرگەن كوكەيكەستى ماسەلە زاڭنامالىق تۇرعىدا وڭ شەشىمىن تاپقان. سونىمەن قاتار بىرلەسكەن تولەم سياقتى كۇردەلى تەتىكتى ەنگىزۋدىڭ تەحنيكالىق جانە ۇيىمداستىرۋشىلىق شارالارىن ىسكە اسىرۋ قىرۋار ۋاقىتتى قاجەت ەتەتىنى ەسكەرىلىپ, اتالعان نورمانى 2020 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان باستاپ كۇشىنە ەنگىزۋ بەلگىلەنگەن ەدى. سوعان سايكەس 2019 جىلعى 31 جەلتوقساندا سول كەزدەگى دەنساۋلىق ساقتاۋ ءمينيسترى ەلجان ءبىرتانوۆ «دارىلىك زاتتار مەن مەديتسينالىق بۇيىمدارعا بىرلەسىپ تولەۋدى جۇزەگە اسىرۋ قاعيدالارىن بەكىتۋ تۋرالى» بۇيرىققا قول قويعان. وكىنىشكە قاراي, اتالعان بۇيرىق ىسكە اسىرىلماي, تەك قاعاز جۇزىندە قالعان.
سول سەبەپتى پارلامەنت سەناتىنىڭ دەپۋتاتى سەرىك بەكتۇرعانوۆ 2020 جىلعى 6 اقپاندا دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترىنە دەپۋتاتتىق ساۋال جولداپ, وندا: «بيىل 22 قاڭتاردا سەناتتىڭ الەۋمەتتىك-مادەني دامۋ جانە عىلىم كوميتەتىنىڭ مۇشەلەرى تەگىن مەديتسينالىق كومەكتىڭ كەپىلدىك بەرىلگەن كولەمى اياسىندا جانە مىندەتتى الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ جۇيەسىندە ءدارى-دارمەكپەن قامتاماسىز ەتۋ جۇمىسىنىڭ تيىمدىلىگى ماسەلەلەرى جونىندە وتكىزگەن ءىس-شارادا دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنىڭ وكىلدەرى الداعى التى ايدا بىرلەسىپ تولەۋ تەتىگى ەنگىزىلمەيتىنىن مالىمدەدى. ياعني ءىس جۇزىندە ۋاكىلەتتى ورگان «حالىق دەنساۋلىعى جانە دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسى تۋرالى» كودەكس تالابىن ورىنداماي وتىر. سونىڭ سالدارىنان ازاماتتار تەگىن مەديتسينالىق كومەكتىڭ كەپىلدىك بەرىلگەن كولەمى اياسىندا جانە مىندەتتى الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ جۇيەسىندە ءوز قالاۋى بويىنشا باعانىڭ ايىرماسىن تولەي وتىرىپ, قىمبات دارىلىك پرەپاراتتاردى نەمەسە مەديتسينالىق بۇيىمداردى تاڭداپ الۋ قۇقىعىنان ايىرىلدى», دەي كەلىپ, بىرلەسىپ تولەۋ قانداي سەبەپپەن ىسكە اسىرىلماعانىن سۇراپ, وعان كىنالى شەنەۋنىكتەرگە شارا قولدانۋدى جانە جول بەرىلگەن كەمشىلىكتى تۇزەتۋدىڭ ناقتى مەرزىمىن بەلگىلەۋدى تالاپ ەتكەن.
وسى دەپۋتاتتىق ساۋالعا مينيستر ە.ءبىرتانوۆ: «بىرلەسىپ تولەۋدى ەنگىزۋگە كوپتەگەن ءدارىحانا قاتىسادى, مۇنىڭ ءوزى قازىرگى ەلەكتروندىق ەسەپ جۇيەسىن جاڭعىرتۋدى تالاپ ەتىپ وتىر. وسىعان بايلانىستى قولدانىستاعى ءدارى-دارمەكپەن قامتاماسىز ەتۋدىڭ اۆتوماتتاندىرىلعان اقپاراتتىق جۇيەسىندەگى بىرلەسىپ تولەۋ بويىنشا الىنعان دارىلىك زاتتار مەن مەديتسينالىق بۇيىمداردى ەسەپكە الۋ جۇيەسى جەتىلدىرىلدى. بۇل جۇيە دارىگەر جازىپ بەرگەن جانە بىرلەسىپ تولەۋ ارقىلى الىنعان پرەپاراتتاردى اشىق تا ناقتى ۋاقىت رەجىمىندە قاداعالاۋعا مۇمكىندىك تۋعىزادى. قازىرگى ۋاقىتتا بىرلەسىپ تولەۋ ۇدەرىسىن اۆتوماتتاندىرۋ اياقتالىپ قالدى, تەحنيكالىق تالاپتاردى, اقپاراتتىق ءوزارا ارەكەتتەستىكتى كەلىسۋ جانە ءدارى-دارمەكپەن قامتاماسىز ەتۋدىڭ قولدانىستاعى اقپاراتتىق جۇيەسىمەن ينتەگراتسيالاۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ جاتىر. بۇل جۇيەنى تەستىلەۋ بيىل ءساۋىر-مامىر ايلارىنا جوسپارلانعان. سونىمەن قاتار وسى نورماتيۆتىك قۇجاتتى ۋاقتىلى ازىرلەمەگەنى جانە ىسكە اسىرماعانى ءۇشىن دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنىڭ ءدارى-دارمەكپەن قامتاماسىز ەتۋ جانە ستاندارتتاۋ دەپارتامەنتىنىڭ ديرەكتورى قىزمەتىنەن بوساتىلدى. دارىلىك زاتتار مەن مەديتسينالىق ماقساتتاعى بۇيىمدارعا بىرلەسىپ تولەۋدى جۇزەگە اسىرۋ قاعيدالارىن ىسكە اسىرۋدىڭ بولجامدى ۋاقىتى – 2020 جىلدىڭ ەكىنشى جارتىجىلدىعى», دەپ رەسمي جاۋاپ بەرگەن.
وكىنىشكە قاراي, ە.ءبىرتانوۆتىڭ بۇل ۋادەسى ورىندالعان جوق. كەلەسى دەنساۋلىق ساقتاۋ ءمينيسترى ا.تسويدىڭ 2021 جىلعى 16 شىلدەدەگى بۇيرىعىمەن بىرلەسىپ تولەۋدى جۇزەگە اسىرۋدىڭ جاڭارتىلعان قاعيدالارى بەكىتىلدى. بىراق ونى ىسكە اسىرۋ دەنساۋلىق ساقتاۋ ءمينيسترىنىڭ مىندەتىن اتقارۋشىنىڭ سول جىلعى 5 قاراشاداعى بۇيرىعىمەن 2022 جىلعى 31 جەلتوقسانعا دەيىن, ال 2023 جىلعى 1 تامىزداعى بۇيرىعىمەن 2025 جىلدىڭ 31 جەلتوقسانىنا دەيىن توقتاتىلدى.
ءبىر قايران قالارلىعى, دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنىڭ باسشىلارى 2020 جىلعى 7 شىلدەدە جاڭادان قابىلدانعان «حالىق دەنساۋلىعى جانە دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسى تۋرالى» كودەكسكە ەنگىزىلگەن بىرلەسىپ تولەۋدى ەنگىزۋ مەرزىمىن كەيىنگە جىلجىتۋدىڭ سەبەبى نەدە ەكەنىن جۇرتشىلىققا ءتۇسىندىرىپ, اشىپ ايتقان جوق. ءبىز تىلدەسكەن كەيبىر بىلىكتى مامانداردىڭ پىكىرىنە قاراعاندا, بىرلەسىپ تولەۋدى ەنگىزۋگە, ەڭ الدىمەن, وتاندىق فارماتسەۆتيكا كومپانيالارى مۇددەلى ەمەس كورىنەدى. ويتكەنى بىرلەسىپ تولەۋدى ەنگىزۋ ولاردىڭ وندىرەتىن ونىمدەرىنە سۇرانىستى كۇرت كەمىتىپ جىبەرۋى مۇمكىن. مۇنىڭ سەبەبى – ناۋقاستار شەتەلدىك قىمبات دارىلىك زاتتاردىڭ ساپاسى وتاندىق پرەپاراتتارعا قاراعاندا الدەقايدا جوعارى دەپ سانايتىندىعىندا. بىراق دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگى مەن باسقا دا مۇددەلى مەملەكەتتىك ورگاندار وتاندىق فارماتسەۆتيكا كومپانيالارىنىڭ مۇددەسىنەن گورى حالىقتىڭ دەنساۋلىعىن نىعايتۋعا باسىمدىق بەرەتىن كەز جەتكەن سياقتى. بۇعان قوسا دەنساۋلىق ساقتاۋ ءمينيسترىنىڭ نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق اكتىلەر ساتىسىندا دەڭگەيi جوعارى تۇرعان «حالىق دەنساۋلىعى جانە دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسى تۋرالى» كودەكستىڭ ماڭىزدى نورماسىن ءوز بۇيرىعىمەن توقتاتۋى قالاي؟ «قۇقىقتىق اكتىلەر تۋرالى» زاڭنىڭ 11-بابىنىڭ 1-تارماعىندا: «ەگەر نورماتيۆتiك-قۇقىقتىق اكتiلەردiڭ وزدەرiندە نەمەسە ولاردى قولدانىسقا ەنگiزۋ تۋرالى اكتiلەردە وزگەشە ەسكەرتىلمەسە, بارلىق نورماتيۆتiك-قۇقىقتىق اكتiلەر تiكەلەي قولدانىلادى», ال 2-تارماعىندا: «قولدانىسقا ەنگىزىلگەن نورماتيۆتiك-قۇقىقتىق اكتiلەردi قولدانۋ ءۇشiن قانداي دا بولسىن قوسىمشا نۇسقاۋلار تالاپ ەتiلمەيدi», دەپ اتاپ كورسەتىلگەن ەمەس پە؟
