جاڭا وبلىستىڭ جولى قالاي جاڭارادى؟

وبلىستى ەلىمىزدىڭ وڭتۇستىك, باتىس وڭىر­لەرىمەن بايلانىستىراتىن جەز­قازعان-قىزىلوردا اۆتوجولىنىڭ ۇلى­تاۋ وبلىسىنا قاراستى 208 شاقى­رىم­دىق بولىگىندە كۇردەلى جوندەۋ جۇرگىزۋدىڭ «جىرى» دا بىتۋگە تاقاۋ دەگەن جاقسى حابار شىعىپ جاتىر. «2021-2022 جىلدارى وتكىزىلەدى» دەگەن كونكۋرس بيىلعى تامىزدىڭ سوڭعى كۇندەرىندە جا­ريا­لاندى, قورىتىندىسى قازان ايىنىڭ اياعىنا تامان بەلگىلى بولماق. كون­كۋرس ويداعىداي وتكىزىلسە, جىل سو­ڭىنا شەيىن جۇمىلدىرۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ, كەلەسى جىلدان باستاپ ناقتى ىسكە كىرىسەدى. جوندەۋ جۇمىستارى ەكى جىلدا اياقتالادى دەپ كۇتىلىپ وتىر. وسى حابار شىنعا اينالۋىنان حالىق ءۇمىتتى.

ارقالىققا اپاراتىن جول جاعىنا كۇردەلى جوندەۋ باستالعانداي بولعانى­مەن, قاشان تولىق جوندەلىپ بىتەدى دەگەنشە, قارىنشاشتىڭ ءوزى دە اعارىپ كەتپەسە, نەعىلسىن؟ ويتكەنى بيىلدان باستاپ ءار جىل سايىن وسى باعىتتاعى جولدىڭ 20 شاقىرىمىنا كۇردەلى جوندەۋ جاسالادى دەلىنگەن ەدى. وكىنىشكە قاراي, قارجى جەتىمسىزدىگى سالدارىنان بيىل جوسپاردىڭ تەك جارتىسى عانا ورىندالدى.

«جەزقازعان-قاراعاندى» جولىنىڭ 433-788 شاقىرىم اراسىنداعى 355 شاقىرىمى 14 ۋچاسكەگە ءبولىنۋ ارقىلى جوندەۋگە جاتادى. 2024 جىلى جوبالاۋ-سمە­تالىق قۇجاتتاماسى ازىرلەنسە, قۇرى­لىس-مونتاجداۋ جۇمىستارى 2025 جىلى باستالماق. ءبىر قۋانىشتىسى, وسى جولدىڭ ۇلىتاۋ وبلىسىنىڭ جا­ڭا­ارقا اۋدا­نىنىڭ اۋماعىنداعى 755-783 شا­قىرىم ارالىعى, ياعني 28 شاقىرىمدىق ۋچاسكەسى بويىنشا جاسالعان جوبالاۋ-سمەتالىق قۇجاتتاما جاقىندا عانا مەملەكەتتىك ساراپتامادان وڭ باعاسىن الدى. ەندىگى ءتۇيىن – كونكۋرستىق شارالاردىڭ ءساتتى ءوتۋى. سوندا كەلەسى جىلى بۇل ۋچاسكەدە قىزۋ ەڭبەك قايناعالى تۇر.

وبلىس بويىنشا وبلىستىق ماڭىزعا يە – 896 شاقىرىم, اۋداندىق دەڭگەيدەگى 310,1 شاقىرىم جول بار. بۇعان قالالار مەن اۋدان ورتالىقتارىنداعى 544,6 شاقىرىم جولدى قوسىڭىز. وسىنىڭ ءبارىن كۇتىپ ۇستاپ تۇرۋ, جوندەۋ كەرەك. بيىل وبلىس بويىنشا بارلىعى 175,7 شاقىرىم جولدى جوندەۋ ءۇشىن 11,4 ملرد تەڭگە قاراستىرىلدى. ناقتىراق ايتقاندا, وبلىستىق ماڭىزى بار 39,3 شاقىرىم, اۋداندىق دەڭگەيدەگى 48 شاقىرىم جانە قالالار مەن اۋدان ورتالىقتارىنداعى 88,4 شاقىرىم جول جوندەۋ كوزدەلدى. بالاپاندى سانايتىن ۋاقىت كەلدى. نە اتقارىلدى, نەنىڭ ءساتى تۇسپەدى جانە سەبەبى قانداي؟

وبلىستىق ماڭىزى بار «قاراجال-اتاسۋ» جولىن جوندەۋدىڭ جالپى شىعىنى 10,4 ملرد تەڭگەنى قۇرايدى. 2020-2022 جىلدارى وسى قاراجاتتىڭ 2,7 ملرد تەڭگەسى يگەرىلگەن ەدى. بيىل 1 ملرد تەڭگە ءبولىنىپ, ءتيىستى جۇمىستار اتقا­رىلدى. بىراق جوندەۋ جۇمىستارى تولىق اياقتالعان جوق. قالعان 6,7 ملرد تەڭگەنىڭ جۇمىسىن ءبىتىرۋ كەلەسى جىلعا قالىپ تۇر. 2020 جىلدان بەرى مەردى­گەر­لىك جۇمىستى اتقارىپ كەلە جاتقان «پروگرەسس KZ» جشس-ءنىڭ جۇمىسىندا كىنارات جوقتىڭ قاسى. سوندىقتان كەلەسى جىلى قارجىدان قىسىم بولماسا, اتالعان جۇمىس ۋچاسكەسىندەگى جوندەۋ جۇمىستارى تولىق اياقتالادى دەگەن نىق سەنىم بار. بۇل جۇمىس تەك وبلىستىق بيۋدجەتتەن ەمەس, رەسپۋبليكالىق, ءىشىنارا ۇلتتىق قور ارقىلى قارجىلاندىرىلىپ جاتقانىن دا ايتا كەتكەن ءجون. مۇنىڭ ءوزى جاڭا وبلىستىڭ ىشكى قاتىناس جولدارىنا دا رەسپۋبليكا تاراپىنان ناقتىلى كومەك كورسەتىلىپ جاتقانىن بايقاتادى.

«ساتباەۆ-مالشىباي-جوشى حان-دومباۋىل كەسەنەسى» دەپ اتالاتىن جول ايماقتا ءتۋريزمدى دامىتۋعا جاڭا سەر­پىن بەرەدى. جالپى, ۇزىن­دىعى 19,5 شاقىرىم قۇرايتىن جول قۇرىلىسى جوباسىنىڭ قۇنى 9,6 ملرد تەڭگەنى قۇرايدى. جوسپارلانعان جۇ­مىس­تى «سامعا» جشس اتقارىپ جاتىر. بيىل وسى جول قۇرىلىسىن جۇر­گى­زۋ­گە ۇلتتىق قور 1,3 ملرد تەڭگە ءبولدى. قا­زىر كوزدەلگەن 6 دانا سۋ وتكىزگىش قۇبىر ورناتۋ, 4 شاقىرىم ءىرى جانە ۇساق تۇيىر­شىك­تى اسفالتبەتون توسەۋ جانە ت.ب. جۇ­مىستار اتقارىلدى. جىل سوڭىنا شەيىن جول ۇستىندەگى كوپىر پايدالانۋعا بەرىل­مەك. وكىنىشكە قاراي, تۋريستەر بۇل جولدى كەلەسى جىلى دا تولىقتاي پايدالانا المايدى. ويتكەنى جول قۇرىلىسى 2024 جىلى دا جالعاسىن تابادى. كەلەسى جىلى مۇندا وتە اۋقىمدى جۇمىس اتقا­رىل­ماق. رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن بولىنەتىن 2,6 ملرد جانە وبلىستىق بيۋد­جەتتەن بولىنەتىن 3,7 ملرد تەڭگە 2024 جىلى تولىق يگەرىلۋگە ءتيىس. سول كەزدە الاشاحان, جوشىحان, دومباۋىل كەسە­نەلەرىنە بارۋ جەڭىلدەيدى. حالىق­تىڭ اسىعا كۇتىپ وتىرعانى دا – وسى. ەڭ باستىسى, ايتەۋىر جۇمىس ءجۇرىپ جاتىر.

وبلىستىق ماڭىزى بار جولداردىڭ ءبىراز بولىگىن ورتاشا جوندەۋدەن وتكىزۋ ءۇشىن رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن 1 ملرد 970 ملن تەڭگە قارجى ءبولىندى. جون­دەۋگە جاتاتىن جولداردىڭ اراسىندا 15 شاقىرىمدىق «جەزدى-قارساقباي-باي­قوڭىر-قوسكول» جولىنىڭ مەردىگەرى انىقتالماۋى سەبەپتى جۇمىس ءالى باس­تال­عان جوق. ويتكەنى بىردە-ءبىر الەۋەتتى ءونىم بەرۋشى مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ شارالارىنا قاتىسپاعاندىقتان, جەڭىمپاز انىقتالمادى. قۇرىلىس ماتەريالدارى تىم قىمباتتاپ كەتكەن. قازىر قايتا ەسەپ­تەۋ­لەر جۇرگىزىلىپ جاتىر.

– باستاپقىدا 667 ملن تەڭگە مول­شەرىندە جوسپارلانعان ەدى. قازىر 973 ملن تەڭگەنىڭ قاجەتتىگى بايقالدى. ۆە­دومستۆولىق ساراپتاما وتكىزىلىپ جاتىر. ساراپتاما بىتكەن سوڭ مەردىگەردى انىقتاۋ ماقساتىندا قايتادان كونكۋرس جاريالايمىز. ارينە, بيىل جۇمىس اياقتال­مايتىنى انىق. بۇل باعىتقا كوز­دەلگەن قاراجات نەگىزىنەن 2024 جىلى يگەرىلەدى, – دەيدى ۇلىتاۋ وبلىسى جولاۋ­شىلار كولىگى جانە اۆتوموبيل جولدارى باسقارماسىنىڭ باسشىسى جومارت بەگاەۆ.

جالپى, وبلىستاعى ىشكى جولداردى جوندەۋ قارقىنى جامان ەمەس. «قارا­عان­دى-سامارقا-اتاسۋ-اينا­بۇ­لاق» جولى­نىڭ 15 شاقىرىمى تولىق اياقتالسا, « ۇلى­تاۋ-بوزتۇمسىق-مالشىباي-ساتبا­­ەۆ» جولى­نىڭ جوندەۋ كوزدەلگەن جۇ­­مىس­تارى دا بىتۋگە شامالاسىپ قالدى. «قاراجال-شالعيا» جولىنىڭ 5 شاقى­رى­مىندا ءىرى تۇيىرشىكتى اسفالت جابىنىن توسەۋ جۇمىسى ءبىتتى, 1 ملرد 170 ملن تەڭگە قارجى كەلەسى جىلى يگەرىلەدى.

جولدارداعى سۋ وتكىزۋ ارنالارىنىڭ تا­لاپقا ساي بولۋىن قامتاماسىز ەتۋ ماق­ساتىندا بىرقاتار جۇمىستار جۇزەگە اسىرىلدى. سونىڭ ناتيجەسىندە بيىل وبلىس بويىنشا 20 سۋ وتكىزگىش قۇبىرىن جوندەۋ جوسپارلانعان ەدى. قارا كۇز­دىڭ سۋىعى تۇسكەنشە بۇل جۇمىستار تولى­عى­مەن اياقتالدى.

– اۋىلارالىق جولداردىڭ جون­دە­لۋىنە «اۋىل – ەل بەسىگى» باعدار­لا­ماسىنىڭ زور كومەگى ءتيدى. وسى باع­دار­لاما بويىنشا بيىل اۋىل جولدارىن جوندەۋگە 1 ملرد 110 ملن تەڭگە قاراجات قاراستىرىلدى. مۇنىڭ 999 ملن تەڭگەسى – رەسپۋبليكالىق, 66 ملن تەڭگەسى – وبلىستىق جانە 45 ملن تەڭگەسى جەر­گىلىكتى بيۋدجەتتەردەن ءبولىندى. بولىن­گەن قارا­جاتقا جاڭاارقا اۋدانىندا – 22,3 شاقىرىم, ۇلىتاۋ اۋدانىندا 22,7 شاقىرىم جول جاڭاردى. بۇل جۇمىس الداعى ۋاقىتتا دا جالعاسىن تابادى, – دەيدى جومارت ءسابيت ۇلى.

ەسكىسىن ايتپاعاندا, جاڭادان جوندەل­گەن جولدىڭ دا ساپاسى كوبىنە-كوپ سىن كوتەرمەي جاتادى. كۇن كوزىنە تەز وڭىپ كەتەتىن شۇبەرەك سەكىلدى ءبىر قىسقا جەتپەي شۇرق-تەسىك بولىپ قالاتىنى جاسى­رىن ەمەس. جولدىڭ ساپاسىن تالاپقا ساي ەتۋ – كۇن تارتىبىنەن تۇسپەيتىن ما­سەلە. پرەزيدەنت قاسىم-جومارت تو­قاەۆ تاراپىنان دا الدەنەشە رەت سىن­عا ۇشىراعان جول ساپاسىن جاقسارتۋ ماقساتىندا «جول اكتيۆتەرى ساپاسىنىڭ ۇلتتىق ورتالىعى» قۇرىلدى. بۇرىن ورتاشا جوندەۋ جۇمىستارى تەحنيكالىق تۇرعىدان قاداعالانا قويمايتىن. وتكەن جىلدان بەرى بۇل ناقتى تالاپقا اينالدى. وبلىس بيىل «جول جۇمىستارى ساپاسىنىڭ ۇلتتىق ورتالىعى» رمك-مەن ءتيىستى كەلىسىمشارتقا وتىردى. دەمەك, جول­دىڭ ساپاسىنا جاۋاپ بەرەتىن ناقتى مەكەمە بار. سوندىقتان ءۇمىت تە باسىم, سەنىم دە نىعايا ءتۇستى. جاڭا وبلىستىڭ اياقالىسىن سەزدىرگەندەي وبلىستاعى جولدار جاڭارىپ, جولاۋشىلاردىڭ كوڭىلىن ءبىر سەرپىلتىپ تاستاعانى راس. ال الداعى ۋاقىتتا قالاي بولار ەكەن؟ جول جاقسارا تۇسە مە؟ ارينە, ءبارىن ۋاقىت كورسەتەدى.

ۇلىتاۋ وبلىسى