عىلىمي زەرتتەۋلەرگە ءزارۋمىز

مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جو­مارت توقاەۆ حالىققا جول­داۋىندا «باسىمدىق ءبىز ءۇشىن پەرس­­­پەك­تيۆالى باعىتتار بولۋعا ءتيىس: ەت, ءسۇت جانە استىقتى تەرەڭ­دە­­تە وڭ­­دەۋ, ونەر­كاسىپتىك جىلىجاي شا­رۋا­­شى­لى­عىن دامىتۋ», دەپ اتاپ وت­كەن ەدى. سونداي-اق پرە­ز­يدەنت دي­قان­داردىڭ الدى­نا ءۇش جىل ىشىندە اوك-تەگى قاي­تا وڭدەلگەن ءونىم­نىڭ ۇلەسىن 70 پايىز­عا دەيىن ارتتى­رۋ مىندەتىن قويدى.

ستاتيستيكاعا نازار سالساق, ەلىمىزدە ازىق-ت ۇلىكتىڭ نەگىزگى تۇر­لەرى بويىنشا يمپورت جوعارى دەڭگەيدە. اشىپ ايتساق, ىرىمشىك جانە سۇزبە – 47, قۇرعاق ءسۇت – 88, شۇجىق ونىمدەرى – 37, قۇس ەتى جانە تاعامدىق قوسالقى ونىم­دەر – 77, وڭدەلگەن بالىق – 49 جانە سارى ماي – 36 پايىز. ال وسىم­­دىك شارۋاشىلىعى ءونىمى بويىن­­شا يمپورتتىڭ ەڭ كوپ ۇلەسى قانت بويىنشا بايقالادى (51%). شيكى قامىس قانتىنىڭ اكەلى­نۋىن ەسكەرسەك, يمپورت 90 پايىز­عا جەتەدى. جەمىس-جيدەك, كوك­ونىس كونسەرۆىلەرىنىڭ يمپورتى ىشكى تۇتىنۋدىڭ شامامەن 74 پايى­زىن قۇرايدى. ماي ونىمدەرى يمپورتىنىڭ ۇلەسى – 30-40, ماي كاسىپورىندارىنىڭ جۇكتەمەسى 45-50 پايىز بولادى.

جالپى, ازىق-ت ۇلىك جانە قايتا وڭدەۋ ونەركاسىبى – نارىقتىق ەكونوميكا جاعدايىندا شاعىن جانە ورتا بيزنەستى دامىتۋدىڭ ماڭىزدى كاتاليزاتورى. ءارى مەم­­لەكەتتىڭ ازىق-ت ۇلىك جانە تا­ماق قاۋىپسىزدىگىن ايقىندايتىن الەۋ­مەتتىك ماڭىزى بار جانە تەز وتەلەتىن سالالارىنىڭ ءبىرى. بۇ­گىندە وسى سالانى يننو­ۆا­تسيا­­لىق دامىتۋدىڭ عىلىمي-تەح­نولو­گيالىق مىندەتتەرىن شەشۋ ءۇشىن رەسپۋبليكادا جال­عىز وتاندىق عىلىمي ۇيىم – «قازاق قايتا وڭدەۋ جانە تاماق ونەركاسىپتەرى عى­لىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتى» جۇ­­مىس ىستەيدى. ونىڭ نەگىزگى باعىتى – ەت, ءسۇت, استىق جانە ماي شي­كىزاتىن وڭدەۋ, جەمىستەر مەن كوك­ونىستەردى ونەر­كاسىپتىك وڭدەۋ, نان ءپىسىرۋ, ۇن جانە كونديتەرلىك ءون­دىرىس تەحنولوگيالارىن, تاسىل­دەر­دى عىلىمي نەگىزدەۋ, قۇراما جەم ءون­دىرۋ تەحنولوگيالارىن جەتىل­دىرۋ.

مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىن ورىنداۋ اياسىندا اۋىل شارۋاشىلىعى جانە ازىق-ت ۇلىك شيكىزاتىن تەرەڭ وڭدەۋگە نازار اۋداراتىن ۋاقىت كەلدى. عى­لىم بيزنەسپەن بىرلەسە وتىرا, يمپورتقا تاۋەلدىلىك دەڭگەيىن تومەن­دەتۋدى, تاماق ونىمدەرىنىڭ اسسور­تيمەنتىن كەڭەيتۋدى كوز­دەيتىن وزىق شەتەلدىك تەحنولوگيا­لاردى ترانسفەرتتەۋ جونىندەگى ۇسىنىستاردى قاراۋى قاجەت. ول ءۇشىن اۋىل شارۋاشىلىعى مينيس­ترلىگىنىڭ باعدارلامالىق-نىسانالى قارجىلاندىرۋ ەسە­بىنەن اگرووڭدەۋدەگى عىلىم ۇلەسىن ۇلعايتۋ كەرەك.

ەكسپورتقا باعدارلانعان ءونىم اسسورتيمەنتىن كوبەيتۋ ءۇشىن زەرتتەۋلەرگە ەرەكشە نازار اۋدارعان ءجون. اسىرەسە اۋىل شارۋاشىلىعى شيكىزاتىن تەرەڭ وڭدەۋگە باسىم­دىق بەرۋ قاجەت (ەت جانە ءسۇت ءون­دى­رىسى, ماي جانە كراحمال-سىر­نە ءون­دىرىسى, ءداندى جانە جارما دا­قىلدارىن, جەمىستەر مەن كوكونىس­تەردى ءوندىرۋ, قانت ونەر­كاسىبى, كونسەرۆىلەۋ جانە تاعى باسقا).

ودان باسقا ينستيتۋتتىڭ عى­لى­مي مەكتەپتەرىنىڭ قۇزىرەتىن ارت­تىرۋ دا – اسا ماڭىزدى ماسە­لەنىڭ ءبىرى. عىلىمي زەرتتەۋلەر جۇر­گىزۋدىڭ ءتيىمدى جۇيەسىن ۇيىم­­­­داستىرۋ جانە عىلىم نا­­تي­­­جە­لەرىن وندىرىستە يگەرۋ ءۇشىن ينفرا­قۇرىلىم دەڭگەيىن كوتەر­گەن ابزال. بۇل باعىتتا ال­ما­تى قالاسىنداعى باس ينستي­تۋت پەن استانا فيليالى بازا­سىن­­دا تەحنوپارك تۇرىندەگى دەمون­سترا­تسيالىق الاڭدار قۇرۋ كەرەك. ياعني وزىق شەتەلدىك تەح­نو­­لوگيالار ترانسفەرتىن ۇيىم­­داس­تىرۋ جولىمەن نارىققا پەرس­پەكتيۆالى عىلىمي جوبالار­دى ۇسىنۋ, سونداي-اق تەحنوپارك جانىندا اگرووڭدەۋ بويىنشا كونسۋلتاتسيالىق ورتالىق, تەرەڭ وڭدەۋ بويىنشا مودۋلدىك شاعىن تەحنولوگيالار كورمەسى مەن عىلىمي جوبالار جەلىلەرىن قۇرۋ ۇسىنىلادى. وسى رەتتە تەحنوپاركتەر بازاسىندا اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگىنىڭ ۇلتتىق اگرارلىق-عىلىمي ءبىلىم بەرۋ ورتالىعى بارلىق ەنشىلەس ۇيىمدارىنىڭ عىلىمي باستامالارىن جانە وڭىرلىك ونەركاسىپ كاسىپورىندارىنىڭ ونىمدەرىن كورسەتۋ ءۇشىن تۇراقتى جۇمىس ىستەيتىن كورمە پاۆيلوندارىن ۇيىمداستىرۋ قاجەت. ول ءۇشىن ينستيتۋتتار اۋماعىندا جەڭىل سالىناتىن سەندۆيچ-پانەلدەردەن كورمە ءۇي-جايلارىن (الماتىدا 600 شارشى مەتر جانە استانادا 700 شارشى مەتر) سالعان دۇرىس.

ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرىن وندى­رۋگە, قىزمەت كورسەتۋگە جانە جون­دەۋگە كەتەتىن شىعىندار تەك دايىن ءونىم قۇنىنىڭ ەداۋىر بو­لىگىن الاتىن تەحنولوگيالىق جاب­دىقتى پايدالانۋ ارقىلى جۇ­زەگە اسىرىلادى. ەلىمىزدە جەكە تاماق ماشينا جاساۋ ونەركاسىبى جوق جانە بۇل ماسەلە الداعى 10-15 جىلدا شەشىمىن تاپپاۋى ىقتيمال. ويتكەنى وسى سالانى دامىتۋدى كوزدەيتىن ماقساتتى باعدارلامالىق قۇجاتتار جوق.

«اگروينجينيرينگ» عىلىمي-وندىرىستىك ورتالىعىنىڭ كونسترۋكتورلارى مەن تاجىريبەلىك-مەحانيكالىق شەبەرحانالارىنىڭ كۇش-جىگەرىن بىرىكتىرە وتىرىپ, مال سويۋعا, ءسۇتتى, جەمىستەر مەن كوكونىستەردى وڭدەۋگە جانە ت.ب. ارنالعان شاعىن مەحاني­كالان­دىرىلعان جابدىق قۇرىلدى. اگروينجەنەريا عىلىمي-وندىرىس­تىك ورتالىعىنىڭ كونسترۋكتور­لارى مەن تاجىريبەلىك-مەحانيكا­لىق تسەحتارىنىڭ كۇش-جىگەرىن بىرىكتىرە وتىرىپ, شاعىن مەحاني­كالاندىرىلعان مال سويۋعا ارنال­عان جابدىقتاردى, ءسۇتتى, جەمىستەر مەن كوكونىستەردى قايتا وڭدەۋدى جانە ت.ب. شاعىن سەريالى ءوندىرۋ بويىنشا شاعىن كلاستەر جانە ينستيتۋت قۇرۋ مۇمكىندىگىن دە قاراستىرۋ قاجەت.

جاس عالىمداردى قولداۋدا جاڭا­شا سيپات كەرەك. ماسەلەن, ازىق-ت ۇلىك جانە قايتا وڭدەۋ ونەر­­كاسىبى سالاسىندا كادرلىق جانە عىلىمي الەۋەتتى دامىتۋ ءۇشىن جاس عالىمدارعا الەمنىڭ جە­تەك­شى عىلىمي ورتالىقتارىنان تا­عى­­لىمدامادان وتۋگە جول اشۋ, الەۋ­مەتتىك پاكەتتەر جانە باسپا­نامەن قامتاماسىز ەتۋ, جاريا­لان­­عان عىلىمي زەرتتەۋ­لەردىڭ ماڭىز­­دىلىعىنا قاراي سىياقى بەرۋ سىندى تەتىكتەردى ويلاستىرۋ قاجەت.

عىلىمي زەرتتەۋ ينستيتۋت­تارىندا جۇمىس ىستەيتىن جانە باعدارلامالىق-نىسانا­لى قارجى­لاندىرۋ شەڭبەرىندە جا­لاقى الاتىن اكادەميالىق دارە­­جەسى بار عىلىمي قىزمەت­كەر الەۋمەتتىك-قۇقىق­تىق تۇر­­عى­­دان مۇلدەم قور­عال­ما­عان. ەگەر جاس عالىمدار باع­دارلامالىق-نىسانالى قار­جىلاندىرۋ اياسىندا تەك جالا­قى السا, زەينەتاقى اۋدارىمدارىنا قارجىنىڭ كەشىگۋىنە بايلانىس­تى ولقىلىقتار بولۋى مۇمكىن. دەمەك تۇرعىن ءۇيدى يپو­تەكالىق نەسيەلەۋ كەزىندە قيىن­دىقتار تۋىنداۋى ىقتيمال. بۇل – جاس قىزمەتكەرلەردىڭ عى­لىم­دى ورتا جولدا تاستاۋىنا ماجبۇر­لەيتىن نەگىزگى فاكتوردىڭ ءبىرى.

پرەزيدەنت «ادىلەتتى قا­زاق­ستاننىڭ ەكونوميكالىق باع­دارى» اتتى حالىققا جول­داۋىن­دا ەلىمىزدەگى اۋىل شارۋا­شىلى­عىنىڭ الەۋەتى وراسان ەكەنىن باسا ايتتى. ەندىگى ماسەلە – وسى سالانى العا سۇيرەيتىن اگرارلىق عىلىمدى دامىتۋعا وڭ كوزقاراس قالىپتاستىرۋ.

تالعات ءجۇنىسوۆ,

سەنات دەپۋتاتى