ءجۇزى جالت-جۇلت ەتكەن قايىڭ ساپتى بالتاسىن قۇشىرلانا سىلتەيدى. ءۇي ىرگەسىنە كەلىپ ات باسىن ىرىككەن جولاۋشىلاردى كورگەن سوڭ ماڭدايىنان بۇرشاقتاعان تەردى ءبىر سىپىرىپ تاستاپ, باسىن كوتەردى. اۋەلى اماندىق-ساۋلىق سۇراسقانبىز. ءوزىنىڭ عانا ەمەس, بايتەرەك اۋىلىن جايلاعان جەرلەستەرىنىڭ. قاپساعاي دەنەلى, شىمىر جىگىت ەل اماندىعىن جەتكىزگەن.
– جاسىڭىز جەر ورتاسىنان اسقان سوڭ قاۋىرت قيمىل جاساۋ قيىن ەمەس پە؟ دەپ سۇرادىق ءبىز مۇمكىندىگى شەكتەۋلى جاننىڭ قيمىلىنا كوزىمىز ءسۇيسىنىپ.
– ە, ءتايىرى, دەدى بولات ەرعازى ۇلى, – اراسىندا وسىلاي شالت قيمىلداپ جۇمىس ىستەسەم, دەنەمنىڭ قۇرىس-تىرىسى جازىلىپ, ءبىر جاساپ قالامىن. كۇزدە جۇمىس كوپ قوي, كارتوپتى قازىپ الۋ, باقشانى تازالاۋ كەرەك.
وسى ارادا اۋىلدىق جەردە جۇمىسقا موينى جار بەرمەيتىن كەي اعايىننىڭ ءوز ۇيىنە پايدالاناتىن وتىندى كىسى جالداپ جارعىزاتىن, ۇيگىزەتىن ادەت شىققانىن دا ايتا كەتەلىك. ون ەكى مۇشەسى ساۋ, تەپسە تەمىر ۇزەتىن ازاماتتار. ەل ىشىندە ەكى قولعا ءبىر كۇرەك تابا الماي, بوسقا سەندەلىپ جۇرگەن جاستار جالدانىپ كەسىمدى اقىعا بار جۇمىسىن ىستەپ بەرەدى.
الدەن سوڭ وتكەن ءومىر سورابىن قامتىعان اڭگىمە ساباقتالعان. باستى تاقىرىپ – ەڭبەك. بولاتتىڭ اكەسى ەرعازى سامەنوۆ ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىستىڭ ارداگەرى ەكەن. سوناۋ 1941 جىلى اتتانىپ, تۋعان ەلدىڭ توپىراعىنا 1947 جىلى عانا ورالعان. كەيىن قاراوتكەل ۇجىمشارىنىڭ توراعاسى, ۇلگىلى بولىمشەسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى. اسقار تاۋداي اكەدەن ءتالىمدى تاربيە العان. اسىرەسە ادال ەڭبەكتىڭ ەڭ باستى قاسيەت ەكەنىن بويىنا سىڭىرگەن. اكە اقىلىن كوكىرەگىنە تۇيگەن. ونىڭ ەلگە, جەرگە دەگەن پەرزەنتتىك ماحابباتىن تولايىم قوتارىپ الۋعا تىرىسقان. وسى ومىرىندە قيىندىق كورسە دە, سۇرىنسە دە, جىعىلسا دا قولتىعىنان دەمەپ, العا سۇيرەيتىن اكە اماناتى ءتارىزدى. مايدانگەر اكەسى ەشقاشان قول قۋسىرىپ قاراپ وتىرماپتى. ۇجىمشاردىڭ ءزىلماۋىر جۇگىن كوتەرەتىن كاتەپتى قارا نارداي اۋىرتپالىققا يىعىن توسا بەرگەن. بولات تا اكەسىنە ۇقساعىسى كەلەتىن. جەتىنشى سىنىپتا وقىپ جۇرگەن كەزىندە وقىس وقيعا ورىن العانى بار. جازىم قايدان دەرىڭ بار ما, كۇنى كەشە عانا ق ۇلىنداي قۇلدىراپ, شاپقىلاپ جۇرگەن بالا ءۇشىن جامباس سۇيەگى زاقىمدانعان سوڭ قارعا ادىم جەر مۇڭ بولىپ قالدى. ەسكى ماكينكا سەلوسىنداعى اۋرۋحانادا ءبىر جارىم جىل توسەك تارتىپ جاتتى. ءجاسوسپىرىم ءۇشىن تىم-تىم اۋىر كۇندەر باسىنان وتكەن. كۇنى كەشە عانا ەكى اياعىن تەڭ باسىپ, ەلىكتەي ەلەگىزىپ جۇرگەن ادامعا كۇنى-ءتۇنى سارىلىپ توسەك تارتىپ جاتۋ قايدان وڭاي بولسىن. ەمدەلدى, ساباعىن دا وقىدى. اقىر سوڭىندا ءبىر اياعىنان ءبىر اياعى كەم بولىپ قالعانى. مويىعان جوق, العا ۇمتىلۋعا تىرىستى. اكەدەن كورگەن ونەگە, العان ءتالىم مەن تاربيە تىرشىلىكتىڭ قيىندىقتارىنا توزۋگە شاقىراتىن.
1979 جىلى ورتا مەكتەپتى بىتىرگەننەن كەيىن ششۋچە قالاسىنداعى اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكۋمىنا وقۋعا ءتۇستى. قالاعانى ورمان شارۋاشىلىعى ەدى. ءوزى دە تۇمسا تابيعاتتىڭ عاجايىپ ولكەسى زەرەندىنىڭ, ونىڭ ىشىندە سان تالاي جازۋشىنىڭ قالامىمەن ورنەكتەلگەن ايگىلى قاراوتكەلدىڭ تۋماسى. يت تۇمسىعى وتپەيتىن ورماندى بالا جاسىنان كورىپ, سىرىن ۇعىپ, كوركىنە كوزىن تويدىرىپ وسكەندىكتەن بە ەكەن, تۋعان جەردىڭ تابيعاتىن ەت جۇرەگى ەلجىرەي سۇيەتىن. ات جالىن تارتىپ مىنگەننەن كەيىن ءوزى دە وسى تابيعاتتىڭ قورعانى بولسام دەپ قيالدايتىن. تالپىنىپ ءجۇرىپ, بۇل ماقساتىنا دا جەتتى. قازىرگى كۇنى «كوكشەتاۋ» مەملەكەتتىك ۇلتتىق تابيعي پاركىنىڭ ورماندى بۇلاق بولىمشەسىندە جۇمىس ىستەيدى.
– بيىلعى جاز ادام ايتقىسىز ىستىق بولدى عوي, – دەيدى بولات ەرعازى ۇلى, – كۇنى-ءتۇنى كىرپىك ىلمەي, كۇزەتتە بولدىق. ەلىمىزدىڭ تۇس-تۇسىندا اياق استىنان ورىن الىپ, تابيعاتقا زور زيان شەكتىرىپ جاتقان ءورت تۋرالى ەستىگەن كەزدە يمانىڭ قاسىم بولادى. مىناۋ قاراعايلار, قولدىڭ سالاسىنداي اق قايىڭدار كومكەرگەن قۇتتى دالا ەلىمىزدىڭ باعا جەتكىزگىسىز بايلىعى ەمەس پە, كەيدە جازاتايىم تۇتانىپ كەتۋى دە مۇمكىن. ماسەلەن, قالىڭ قاۋدىڭ ىشىندە جاتقان شىنى نەمەسە ىشىنە سۋ تولتىرىلعان پلاستيكالىق بوتەلكە دە قۋراپ تۇرعان شوپكە تامىزدىقتاي بولۋى عاجاپ ەمەس. مىنە, سوندىقتان قاراۋىل مۇناراسىندا تۇرىپ ءتورت قۇبىلانى تەگىس شولۋىڭ قاجەت.
ەڭبەكقور بولات قىسى-جازى قاراپ وتىرمايدى ەكەن. ءبىر ءوزى ەكى جۇمىس ىستەيدى. ءبىرىنشىسى, ورمان شارۋاشىلىعىندا بولسا, ەكىنشىسى اۋىلدىق اكىمدىكتە وت جاعۋشى, ءۇشىنشى جۇمىسى دا بار, بۇل – جەكە شارۋاشىلىعى. ءتورت ت ۇلىك مالدى ءوسىرىپ, ءۇي ىرگەسىندەگى باۋ-باقشاسىن كۇتەدى. كەيىنگى بىرەر جىلدا ءۇي سالۋعا قاراجات قاجەت بولىپ, قوراسىنداعى مالدىڭ ءبىرازىن ساتتى.
– ورنى تولار. قازىر توبەسىن جاۋىپ, ەسىك-تەرەزەسىن ورناتىپ الدىم. ءىشىن قىستا دا قولىم قالت ەتكەندە ىستەي بەرەمىن عوي, دەيدى بولات.
– قولىڭ بوساعانى قالاي؟ قىستا ورمانشىنىڭ جۇمىسى جەڭىلدەيدى عوي, دەيمىز ءبىز.
– «قولى قيمىلداعاننىڭ اۋزى قيمىلدايدى» دەيتىن اتام قازاقتىڭ اقىل ءسوزى ىپ-راس, دەيدى بولات, – مىناۋ ورماننىڭ باۋىرى – تۇنىپ تۇرعان نەسىبە. جاز بويى جەمىس-جيدەك, ساڭىراۋقۇلاق تەرەمىز. دالادا شاشىلىپ جاتقان ەن بايلىقتى كوتەرىپ الۋعا ەرىنەتىندەر بار. نەگىزىندە اۋىلدا تۇرىپ تا ءتاپ-ءتاۋىر كۇن كورۋگە بولادى. ونىڭ ۇستىنە جولاۋشىلار تاسىمالداۋمەن اينالىسامىن. كادىمگى پاتەنتى بار تاكسي جۇرگىزۋشىسىمىن. كولىگىمدى جاڭالاپ الدىم. ەرىنۋ دەگەن جوق. وكپەك جولاۋشىلار قاي ۋاقىتتا حابارلاسسا دا, اتتانىپ كەتۋگە ءازىرمىن.
بولات قۇرداسىمنىڭ ەڭبەك تۋرالى جۇرەكجاردى ءسوزىن ەستىپ وتىرىپ, ومىرگە دەگەن قۇلشىنىسىنا رازى بولعانىم. ەڭ باستىسى, تىربانىپ تىرشىلىك ەتۋگە دەگەن ۇمتىلىسى بار. كوبىمىزگە جەتپەي جاتقانى سول شىعار.
اقمولا وبلىسى,
زەرەندى اۋدانى
