جىل باسىنان بەرى ەلىمىزدە جالپى سانى 8,3 مىڭ جول-كولىك وقيعاسى تىركەلىپتى. جول اپاتىنىڭ ازايماۋىنا ءتۇرلى جاعداي سەبەپ بولىپ وتىر. ماسەلەن, جۇگەنسىز جۇرگىزۋشىلەردىڭ جول قاۋىپسىزدىگى مەن جولدا ءجۇرۋ مادەنيەتىن ساقتاماۋى, جىلدامدىقتى شامادان تىس اسىرىپ, قارسى بەتكە شىعىپ كەتۋى, ماساڭ كۇيدە جانە ۇيالى تەلەفوننان كوز الماي كولىك جۇرگىزۋى. مۇنداي وقيعالار الماتى (826 جاعداي) مەن جامبىل (614 جاعداي) وبلىستارىندا ءجيى كەزدەسەدى. جۋىردا عانا الماتى وبلىسىنىڭ نارىنقول اۋىلىندا 15 جاستاعى ءجاسوسپىرىم 6 وقۋشىنى كولىكپەن قاعىپ كەتتى. سالدارىنان بەس بالا ءتۇرلى دەنە جاراقاتىمەن اۋرۋحاناعا جەتكىزىلدى.
– جول سالاسىنا قاتىستى ءار دەرەكتىڭ ارتىندا ادام تاعدىرى تۇرعانىن ۇمىتپايىق. ەڭ باستىسى – قايعىلى وقيعانى بولدىرماۋدىڭ ناقتى ناتيجە بەرەتىن جولدارىن تاۋىپ, جۇزەگە اسىرۋ قاجەت. اپاتتى قالاي توقتاتامىز؟ ناقتى نە ىستەي الامىز؟ وسى باعىتقا كۇش سالۋ كەرەك. ماسەلەن, جول-كولىك وقيعالارىن بولدىرماۋ ماقساتىندا استانا قالالىق پوليتسيا دەپارتامەنتى ءتيىستى ءىس-شارالاردى جۇزەگە اسىرىپ كەلەدى. سونىڭ ىشىندە بالالاردى جول-كولىك وقيعاسى سالدارىنان بولاتىن جاراقاتتىڭ الدىن الۋ ماقساتىندا مۇددەلى مەملەكەتتىك ورگاندار مەن ۇەۇ بىرلەسىپ, تۇراقتى نەگىزدە ءتۇرلى الدىن الۋ ءىس-شارالارىن جۇرگىزىپ وتىرادى. وسىلايشا, بيىل ەلوردادا بالالاردىڭ جولداعى قاۋىپسىزدىگى, «نازار اۋدارىڭىز, بالالار!» اتتى جەدەل الدىن الۋ ءىس-شاراسى وتكىزىلدى. قازىرگى ۋاقىتتا جەدەل ءىس-شارانىڭ ەكىنشى كەزەڭى جۇزەگە اسىرىلىپ كەلەدى. جىل باسىنان بەرى مەكتەپ جانە مەكتەپكە دەيىنگى ۇيىمداردا بالالاردىڭ جولدى كەسىپ ءوتۋى كەزىندە جول قوزعالىسى ەرەجەلەرىن ساقتاۋ بويىنشا 4 862 ءدارىس وقىتىلدى. ۆيكتورينالار مەن اڭگىمەلەر جۇرگىزىلدى. بالالار مەن جاس جول ينسپەكتورلارى قاتىسۋىمەن كولىك قۇرالدارىن جۇرگىزۋشىلەرىنە جول تاقىرىپتارى بويىنشا جارنامالار مەن بالالار سۋرەتىن تاراتا وتىرىپ, جول قوزعالىسى ەرەجەلەرىن ءبىلۋ بويىنشا 74 سايىس پەن ۆيكتورينالار ۇيىمداستىرىلدى. تارالىمى 1 500 دانادان اساتىن كورنەكى ناسيحاتتىڭ 8 ءتۇرى شىعارىلدى, – دەدى استانا قالاسى پوليتسيا دەپارتامەنتى ىشكى جانە سىرتقى كوممۋنيكاتسيا ءبولىمى باستىعىنىڭ مىندەتىن اتقارۋشى گۇلميرا شىراقمەتوۆا.
ەلدەگى جول-كولىك وقيعالارى تەك ادام ءومىرى مەن قوعام تىنىشتىعىنا قاۋىپ ءتوندىرىپ قانا قويماي, مەملەكەتتىڭ يميدجىنە دە كەرى اسەر ەتەدى. ويتكەنى تۋريستەر ءۇشىن ساياحاتتايتىن مەكەننىڭ قاۋىپسىزدىگى ماڭىزدى. سوندىقتان حالىقارالىق قاۋىمداستىقتار جول اپاتى توڭىرەگىندە ءتۇرلى زەرتتەۋلەر جۇرگىزىپ وتىرادى. مىسالى, بۇۇ مالىمەتتەرىنە زەر سالساق, جىل سايىن الەمدە 1,3 ميلليونعا جۋىق ادام جول اپاتىنان قازا تابادى. وقىس وقيعا سالدارىنان قاپيادا ءولىم قۇشقانداردىڭ ءاربىر ءتورتىنشىسى جاياۋ جۇرگىنشىلەر مەن ۆەلوسيپەدشىلەر. ال شامامەن 50 ميلليون ازامات جاراقات الادى ەكەن. ومىرىنە قاۋىپ تونگەندەردىڭ ورتاشا جاسى 5-تەن 29-عا دەيىنگى ازاماتتار.
ال دۇنيەجۇزىلىك ەكونوميكالىق فورۋمنىڭ رەيتينگىن باعدارلاساق, جول ساپاسى بويىنشا قازاقستان 137 ەلدىڭ ىشىندە 93-ورىندا تۇر. ەسكەرە كەتسەك, ەلدەگى ءاربىر ءتورتىنشى كولىك اپاتى وسى ساپاسىز جولداردىڭ سالدارىنان بولادى ەكەن.
– كەيىنگى 30 جىلدا جول اپاتىنان كوز جۇمعانداردىڭ سانى اۋعان سوعىسىنان قازا تاپقان اسكەردىڭ سانىنان ءتورت ەسە اسىپ كەتتى. جول اپاتى سالدارىنان بولاتىن ەكونوميكالىق شىعىننىڭ كولەمى جىلدىق ىشكى جالپى ءونىمنىڭ 3 پايىزىن قۇرايدى. ساراپشىلاردىڭ پايىمداۋىنشا, مۇنداي وقيعالاردىڭ كوبەيۋىنە ەمتيحان تاپسىرماي-اق جۇرگىزۋشى كۋالىگىن وڭاي ساتىپ الۋ مۇمكىندىگى سەبەپ بولىپ وتىر. مۇنداي «تەگىن ەمتيحاندى» مەردىگەر كومپانيانىڭ قىزمەتكەرلەرى دە, مامانداندىرىلعان حالىققا قىزمەت كورسەتۋ ورتالىقتارى دا ۇسىنىپ ءجۇر. جىل سايىن جول ەرەجەلەرى ەمتيحانىن تاپسىرۋشىلاردىڭ سانى ورتا ەسەپپەن 420 مىڭ ادامدى قۇراسا, ەڭ تومەنگى جوبامەن ولاردىڭ 10 پايىزى, ياعني 42 مىڭ ادام كۋالىكتى ساتىپ الادى. ودان تۇسكەن قاراجاتتىڭ كولەڭكەلى اينالىمى جىل سايىن 8 ملرد تەڭگەدەن اسادى. جۇرگىزۋشى كۋالىگىن الۋ كەزىندە جەمقورلىققا جول بەرىلگەندىكتەن بۇل مەملەكەتتىك قىزمەت ءتۇرىن ازاماتتارعا ارنالعان ۇكىمەت مەملەكەتتىك كورپوراتسياسى قۇزىرەتىندە الىپ تاستاۋ كەرەك دەگەن ۇسىنىس تا ايتىلدى. سونىمەن قاتار ىشكى ىستەر, تسيفرلىق دامۋ مينيسترلىكتەرى, مەملەكەتتىك قىزمەت ىستەرى جانە سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءىس-قيمىل اگەنتتىكتەرىنىڭ قاتىسۋىمەن كەڭەسشى ورگان قۇرىلدى. ونىڭ ۇستىنە ەلدەگى جول ساپاسى دا سىن كوتەرمەيدى. بۇل دا جول-كولىك وقيعالارىنىڭ ارتۋىنا سەپ بولىپ وتىر, – دەدى ءماجىلىس دەپۋتاتى ولجاس قۇسپەكوۆ.
بۇل ماسەلەنى شەشۋدىڭ نەگىزگى جولى – جول قوزعالىسى ەرەجەلەرىنە دۇرىس دايىنداۋ جانە ۇيرەتۋ. ىشكى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ كەڭەيتىلگەن القا ماجىلىسىندە سويلەگەن سوزىندە پرەزيدەنت تە بۇل ماسەلەنى سىنعا العان ەدى. «كەيىنگى ءۇش جىلدا جول-كولىك وقيعالارىنىڭ سانى 9 پايىزعا ءوستى. شىن مانىندە, ءبىز جىل سايىن ءىرى ەلدى مەكەندەردىڭ حالقىنان ايىرىلىپ وتىرمىز. بۇل – ەلىمىز ءۇشىن ناعىز قاسىرەت. ءبىز ادامداردىڭ ءومىرى مەن دەنساۋلىعى ەڭ باستى قۇندىلىق ەكەنىن ۇنەمى ايتامىز. سوندىقتان جاعدايدى تۇزەۋ ءۇشىن جۇيەلى شارالار قابىلداۋ كەرەك. ەڭ الدىمەن, بارلىق ازاماتتىڭ نازارىن جول ءجۇرۋ ەرەجەلەرىن مۇلتىكسىز ساقتاۋعا اۋدارۋ كەرەك», دەدى مەملەكەت باسشىسى.
وزەكتى ماسەلەنىڭ ءبىر شەشىمى رەتىندە ساقتاندىرۋ كومپانيالارى كولىك جۇرگىزۋ ساپاسىنىڭ فاكتورىن تاريفكە قوسۋدى ۇسىنىپ وتىر. بۇل ۇلگىلى اۆتوكولىك جۇرگىزۋشىلەرى ءۇشىن ساقتاندىرۋ قىزمەتىن ارزانداتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
– جالپى جول قاۋىپسىزدىگى تۋرالى ايتقاندا, ءبىز نەنى باقىلاي الامىز, نەنى باقىلاي المايتىنىمىزدان باستاۋىمىز كەرەك. مەملەكەت قاۋىپسىزدىكتى دە, باقىلاۋدى دا ارتتىراتىن ينفراقۇرىلىمدى بەلسەندى تۇردە قۇرۋدا. الايدا ەڭ الدىمەن بۇل ماسەلەدە كولىك جۇرگىزۋ مادەنيەتىنە كوپ كوڭىل ءبولۋ كەرەك. جول-كولىك وقيعاسىن, ءتىپتى ادام شىعىنىن تۋدىرۋى مۇمكىن كىشىگىرىم قۇقىق بۇزۋشىلىقتارعا تولىق توزبەۋشىلىكتى قالىپتاستىرۋ كەرەك. استانا جانە الماتى قالالارىندا بەينەباقىلاۋ كامەرالارىن ورناتۋ جۇرگىزۋشىلەرىمىزدى قاۋىپسىزدىك بەلدىكتەرىن تاعۋعا, جىلدامدىق رەجىمىن ساقتاۋعا ت.ب. ۇيرەتكەنى انىق. سوندىقتان بۇل ۆەكتوردى ءارى قاراي جالعاستىرۋ كەرەك. تەك وسى ارالىقتا جول ەرەجەلەرىن تۇراقتى تۇردە ۇستانۋى ءۇشىن ساقتاندىرۋشىلارعا جول قوزعالىسى ەرەجەلەرىن بۇزۋشىلار تۋرالى مالىمەتتەرگە قولجەتىمدى ەتۋ قاجەت. بۇل ءار ازاماتتىڭ كولىك جۇرگىزۋ ءستيلىن كورۋگە جانە ولاردى ساقتاندىرۋ تاريفتەرى ارقىلى ىنتالاندىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. بۇگىندە ساقتاندىرۋ قۇنىنىڭ كوتەرىلۋى جول قوزعالىسى ەرەجەلەرىن بۇزۋ جول-كولىك وقيعاسىنا اكەپ سوققاندا جانە ساقتاندىرۋ تولەمى بولعان جاعدايدا قولدانىلادى. بىراق قۇقىق بۇزۋشى جازادان قۇتىلا الاتىن جاعدايلار بار. بىرىنشىدەن, ءالى كۇنگە دەيىن جۇرگىزۋشىلەر پاترۋلدىك پوليتسيانى جانە ساقتاندىرۋ كومپانياسىنىڭ قىزمەتكەرلەرىن شاقىرماي-اق زارداپ شەككەن تاراپ اۆتوكولىكتى جوندەۋدى وتەۋ تۋرالى كەلىسەدى. ەكىنشىدەن, تاجىريبەلى جۇرگىزۋشىلەردىڭ كومەگىمەن جكو-دان اۋلاق بولۋعا بولادى. ۇشىنشىدەن, كەيبىر جول قوزعالىسى ەرەجەلەرىن بۇزۋشىلار باسقا جۇرگىزۋشىلەردىڭ اپاتقا تۇسۋىنە سەبەپكەر بولادى. ال جاڭاعى جولدا ءجۇرۋ ەرەجەسىن بۇزعان ازامات سىتىلىپ كەتەدى. جول بويىندا اپاتتىق جاعداي تۋعىزاتىن, وزگەلەرگە قاۋىپ توندىرەتىن جۇرگىزۋشىلەردىڭ ساقتاندىرۋ قۇنىن ارتتىرۋدى ۇسىنامىز, – دەدى ساقتاندىرۋ كومپانياسىنىڭ وكىلى سەرگەي گاۆريلوۆ.
ايتپاقشى جول-كولىك وقيعالارىنا ءۇي جانۋارلارى دا سەبەپ بولادى. باس پروكۋراتۋرانىڭ قۇقىقتىق ستاتيستيكا جانە ارنايى ەسەپكە الۋ جونىندەگى كوميتەتىنىڭ مالىمەتىنشە, رەسپۋبليكالىق تراسسالاردا 300-دەن استام قاۋىپتى ۋچاسكە بار. وسى جىلدىڭ سوڭعى بەس ايىندا جانۋارلار 32 جازاتايىم وقيعاعا سەبەپ بولعان. سالدارىنان 8 ادام قازا تاۋىپ, 41 ادام زارداپ شەككەن.
«قازاۆتوجول» ۇك» اق ءباسپاسوز قىزمەتىنىڭ حابارلاۋىنشا, ەلىمىزدە جانۋارلاردىڭ قاتىسۋىمەن بولاتىن جول-كولىك وقيعالارىنىڭ كوپ تىركەلگەن رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار اۆتوموبيل جولدارىنىڭ ۋچاسكەلەرىندە جول قىزمەتكەرلەرى جىلقى مەن سيىردىڭ مۋلياجدارىن ورناتىپ جاتىر.
بىزگە شەتەلدىك تاجىريبەنى دە ەسكەرۋ قاجەت. ويتكەنى جولدارىنىڭ قۇرىلىسى جاعىنان بىزگە ۇقساس وڭتۇستىك كورەيا ەلىندە جول اپاتتارىمەن جىلدامدىقتى شەكتەۋ ارقىلى كۇرەسەدى. سول ەلدىڭ عالىمدارى جول-كولىك وقيعالارىن زەرتتەي كەلە, جىلدامدىقتى 10 پايىزعا قىسقارتۋ ارقىلى ادام ءولىمىن 50 پايىزعا ازايتۋعا بولادى دەگەن تۇجىرىم جاسادى.
